Cú hích mới cho điện mặt trời mái nhà

Nghị định 243 đã tháo gỡ các rào cản về cơ chế, tạo niềm tin cho doanh nghiệp và người dân đầu tư vào năng lượng sạch.

Đây không chỉ là sự điều chỉnh về mặt kỹ thuật mà còn là bước tháo gỡ một trong những nút thắt lớn nhất đối với điện mặt trời mái nhà trong thời gian qua.

Sau giai đoạn bùng nổ điện mặt trời, nhiều doanh nghiệp và hộ sản xuất đã chuyển sang mô hình điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu để giảm chi phí điện. Tuy nhiên, quy định chỉ được bán tối đa 20% lượng điện dư khiến không ít dự án mất đi hiệu quả kinh tế.

Thực tế cho thấy nhu cầu sử dụng điện của doanh nghiệp và hộ dân không phải lúc nào cũng trùng với thời điểm hệ thống điện mặt trời phát điện mạnh nhất. Vào giữa trưa, nhiều hệ thống tạo ra lượng điện lớn hơn nhu cầu tiêu thụ, nhưng phần điện dư không thể bán hoặc chỉ được bán với tỷ lệ rất thấp. Điều này khiến nguồn tài nguyên năng lượng sạch bị lãng phí, đồng thời kéo dài thời gian thu hồi vốn của nhà đầu tư.

Việc Chính phủ nâng tỷ lệ điện dư được phép bán lên 50% đã giải quyết trực diện bất cập này. Đáng chú ý hơn, đến hết năm 2030, lượng điện dư còn có thể được mua bán với tỷ lệ cao hơn nếu khu vực đấu nối còn khả năng tiếp nhận và vẫn bảo đảm vận hành an toàn hệ thống điện. Chính sách mới được đánh giá là tạo dư địa lớn hơn để các hệ thống điện mặt trời mái nhà phát huy tối đa công suất, thay vì bị giới hạn như trước.

Trong bối cảnh chi phí năng lượng ngày càng trở thành yếu tố cạnh tranh của doanh nghiệp, điện mặt trời mái nhà được xem là giải pháp giúp giảm chi phí sản xuất, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về phát triển xanh của thị trường xuất khẩu.

Nhiều doanh nghiệp dệt may, da giày, điện tử, chế biến nông sản hay logistics đều đang hướng tới mục tiêu giảm phát thải carbon. Tuy nhiên, bài toán đầu tư luôn được cân nhắc trên cơ sở hiệu quả tài chính.

Khi tỷ lệ điện dư được phép bán tăng lên, dòng tiền của dự án sẽ được cải thiện đáng kể. Điều này giúp rút ngắn thời gian hoàn vốn, nâng cao sức hấp dẫn của các dự án điện mặt trời mái nhà và tạo thêm động lực để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư.

Không chỉ khu vực sản xuất, các trung tâm thương mại, khách sạn, bệnh viện, trường học và cả hộ gia đình cũng sẽ có thêm cơ hội khai thác hiệu quả diện tích mái nhà, biến nguồn bức xạ mặt trời thành giá trị kinh tế.

Nghị định chính là cú hích tạo điều kiện để nguồn lực xã hội tham gia mạnh mẽ hơn vào quá trình chuyển dịch năng lượng

Một điểm đáng chú ý của Nghị định 243 là cơ chế mua bán điện dư không còn áp dụng cứng nhắc mà được thực hiện trên cơ sở thỏa thuận giữa bên mua và bên bán.

Đặc biệt, việc cho phép bán vượt 50% trong trường hợp lưới điện bảo đảm khả năng tiếp nhận thể hiện tư duy quản lý linh hoạt hơn, thay vì áp dụng một "chiếc áo chung" cho mọi địa phương.

Những khu vực có hạ tầng truyền tải còn dư địa sẽ được khai thác tốt hơn nguồn điện sạch, trong khi những nơi lưới điện chưa đáp ứng vẫn bảo đảm yêu cầu vận hành an toàn. Cách tiếp cận này vừa khuyến khích đầu tư, vừa hạn chế nguy cơ quá tải hệ thống.

Các chuyên gia năng lượng cho rằng, đây là bước chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản lý dựa trên điều kiện vận hành thực tế của hệ thống điện.

Việt Nam đang đặt mục tiêu phát triển mạnh các nguồn năng lượng tái tạo nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Để đạt mục tiêu đó, điện mặt trời mái nhà được xem là một trong những nguồn năng lượng có tiềm năng lớn nhất bởi không cần thêm quỹ đất, tận dụng hạ tầng sẵn có và giảm áp lực đầu tư nguồn điện tập trung. Tuy nhiên, tiềm năng chỉ có thể trở thành hiện thực khi chính sách đủ hấp dẫn để thu hút đầu tư.

Việc ban hành Nghị định 243 với những điều chỉnh theo hướng cởi mở hơn cho thấy Chính phủ đang chủ động tháo gỡ các rào cản về cơ chế, tạo niềm tin cho doanh nghiệp và người dân đầu tư vào năng lượng sạch.

Để chính sách phát huy hiệu quả cao nhất, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về giá mua điện, quy trình đấu nối, đầu tư nâng cấp lưới điện phân phối và đẩy nhanh số hóa trong quản lý hệ thống điện. Khi những mắt xích này được đồng bộ, điện mặt trời mái nhà sẽ không chỉ giúp giảm hóa đơn tiền điện cho doanh nghiệp và người dân mà còn trở thành nguồn bổ sung quan trọng cho hệ thống điện quốc gia.

Có thể nói, việc nới tỷ lệ bán điện dư lần này không đơn thuần là thay đổi một con số từ 20% lên 50%. Đây là thông điệp về một tư duy điều hành mới, đó là lắng nghe thực tiễn, tháo gỡ điểm nghẽn và tạo điều kiện để nguồn lực xã hội tham gia mạnh mẽ hơn vào quá trình chuyển dịch năng lượng. Khi chính sách mở đường, dòng vốn đầu tư sẽ được khơi thông, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển xanh và bền vững của nền kinh tế.