Đổi mới quản trị: Sứ mệnh dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước

Đổi mới mô hình quản trị theo chuẩn quốc tế là "chìa khóa" giúp doanh nghiệp nhà nước bứt phá, dẫn dắt nền kinh tế

Đây là thông điệp mang tính xuyên suốt được các chuyên gia, nhà hoạch định chính sách và đại diện cộng đồng doanh nghiệp thảo luận sôi nổi tại Tọa đàm trực tuyến với chủ đề “Đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước trong bối cảnh mới”, do Tạp chí Kinh tế - Tài chính tổ chức mới đây.

Thực tiễn cho thấy, nền kinh tế toàn cầu đang đứng trước những biến động khó lường. Trong khi đó, yêu cầu xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng đòi hỏi mọi thành phần kinh tế phải chuyển mình. Đặc biệt, khu vực doanh nghiệp nhà nước là lực lượng vốn được xem là nòng cốt trong việc bảo đảm các cân đối lớn và triển khai các dự án chiến lược quốc gia, đang phải đối mặt với những đòi hỏi khắt khe mang tính bước ngoặt.

Báo cáo của Bộ Tài chính tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp diễn ra tháng 7/2026 đã phác họa một bức tranh toàn cảnh: Cả nước hiện có 695 doanh nghiệp nhà nước, nắm giữ khối lượng nguồn lực trọng yếu ở các lĩnh vực huyết mạch như năng lượng, hạ tầng, viễn thông, tài chính, vận tải, khai khoáng và an ninh quốc phòng. Quy mô của khu vực này vô cùng đồ sộ, với tổng tài sản dự kiến năm 2025 lên tới 4,5 triệu tỷ đồng, vốn chủ sở hữu đạt 2,02 triệu tỷ đồng. Chỉ tính riêng tổng doanh thu cũng chạm mốc ấn tượng gần 2,9 triệu tỷ đồng, mang về lợi nhuận trước thuế khoảng 261 nghìn tỷ đồng.

Nhận thức rõ nguồn lực khổng lồ này, Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đã mở ra một hệ tư duy đột phá. Không chỉ dừng lại ở vai trò truyền thống, Nghị quyết yêu cầu doanh nghiệp nhà nước phải trở thành lực lượng tiên phong trong đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh, làm chủ công nghệ và trực tiếp dẫn dắt nền kinh tế. Tiếp nối mạch tư duy đó, Kết luận số 18-KL/TW về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2026-2030 tiếp tục đặt lên vai khu vực này trọng trách lớn lao hơn, là tạo ra động lực tăng trưởng mới cho đất nước.

Tại tọa đàm, bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính) nhấn mạnh quan điểm chiến lược: “Xuyên suốt các giai đoạn, Đảng và Nhà nước luôn khẳng định doanh nghiệp nhà nước là lực lượng vật chất quan trọng, giữ vai trò then chốt. Tuy nhiên, Nghị quyết 79-NQ/TW đã bổ sung một 'sứ mệnh' mới, đòi hỏi tiến trình cơ cấu lại phải hướng thẳng vào áp dụng công nghệ và quản trị chuẩn quốc tế”.

Dưới lăng kính chuyên môn, chuyên gia kinh tế Lê Duy Bình - Giám đốc điều hành Economica Việt Nam nhận định, thành công lớn nhất của Nghị quyết 79-NQ/TW là tạo ra sự thay đổi mạnh mẽ về tư duy. Nếu trước đây, doanh nghiệp nhà nước chủ yếu được nhìn nhận ở vai trò giữ ổn định vĩ mô thì nay, họ phải chủ động bứt tốc, trở thành lực lượng kiến tạo phát triển.

Sự dịch chuyển tư duy này đòi hỏi một cuộc cách mạng thực sự trong quản trị. Ông Bình phân tích, Nghị quyết đã tháo gỡ nhiều nút thắt thông qua yêu cầu áp dụng các nguyên tắc quản trị công ty theo chuẩn mực OECD. Theo đó, việc phân định rạch ròi giữa vai trò của cơ quan đại diện chủ sở hữu và ban điều hành sẽ giúp giảm thiểu sự can thiệp bằng mệnh lệnh hành chính. Sự cởi trói này tạo tiền đề để doanh nghiệp chủ động trong các quyết định sản xuất kinh doanh, đồng thời nâng cao tính minh bạch nhờ ứng dụng triệt để công nghệ số.

Ông Bình cũng đánh giá cao định hướng đặt doanh nghiệp nhà nước vào môi trường cạnh tranh trực tiếp, bình đẳng.

“Áp lực và kỷ luật thị trường sẽ buộc doanh nghiệp nhà nước phải cạnh tranh bằng năng lực thực chất thay vì lợi thế vốn có. Đây là quá trình thử lửa để họ trưởng thành hơn, vươn lên nhóm doanh nghiệp hàng đầu châu Á - Thái Bình Dương”, ông Bình nói.

Đại diện cho khối doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Sơn Bình, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ khách hàng doanh nghiệp (Tổng Công ty Viễn thông Viettel) cho biết, Nghị quyết 79-NQ/TW thực sự đã mang lại một luồng sinh khí mới. Theo bà, ba giá trị cốt lõi nhất được đúc kết lại là: Củng cố quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm; thúc đẩy tư duy quản trị lấy hiệu quả làm thước đo thông qua KPI; và đặc biệt là cơ chế “bảo hiểm tinh thần”, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm.

Tại Viettel Telecom, chuyển đổi số hiện không còn là trào lưu mà là mệnh lệnh chiến lược. Áp dụng phương châm vừa làm mẫu, vừa làm tiên phong, doanh nghiệp đang dịch chuyển sâu sắc từ quản trị truyền thống sang mô hình dựa trên dữ liệu (Data-driven), tích hợp AI và Big Data để tối ưu hóa quyết định. Chuyển dịch từ nhà mạng truyền thống (Telco) sang nhà cung cấp dịch vụ số (Techco), Viettel đang phát huy vai trò hạt nhân, mang các hạ tầng quản trị số cung cấp lại cho các doanh nghiệp nhà nước khác.

Từ những thảo luận đa chiều, tọa đàm đã đi đến sự đồng thuận lớn là Nghị quyết 79-NQ/TW đã cung cấp nền tảng tư duy vững chắc. Nhiệm vụ cấp bách hiện tại là phải cụ thể hóa tư duy đó thành hành động, hoàn thiện cơ chế, dồn lực hỗ trợ doanh nghiệp nhà nước đổi mới quản trị. Chỉ có bứt phá bằng mô hình hiện đại, khu vực doanh nghiệp nhà nước mới đủ sức khơi thông các nguồn lực đồ sộ, hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng và khát vọng phát triển đất nước trong giai đoạn mới.