Đồng bộ giải pháp "gỡ khó" cho các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm

Nhiều dự án giao thông trọng điểm đối mặt nguy cơ chậm tiến độ

Nhiều dự án trọng điểm chậm tiến độ

Năm 2026, Bộ Xây dựng được giao tổng kế hoạch vốn đầu tư công lên tới 133.843 tỷ đồng, thuộc nhóm bộ, ngành có quy mô vốn lớn nhất cả nước. Tuy nhiên, để phục vụ công tác giải phóng mặt bằng dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, Bộ đã đề xuất điều chuyển khoảng 55.037 tỷ đồng cho các địa phương triển khai thực hiện. Sau điều chỉnh, tổng kế hoạch vốn Bộ Xây dựng trực tiếp triển khai và giải ngân còn khoảng 54.075 tỷ đồng.

Dù vậy, tiến độ giải ngân những tháng đầu năm vẫn khá chậm. Tính đến hết tháng 4/2026, Bộ mới giải ngân được khoảng 6.076 tỷ đồng, tương đương 11,23% kế hoạch vốn sau điều chỉnh.

Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, nguyên nhân chủ yếu đến từ việc nguồn vốn dành cho các dự án đường sắt quy mô lớn chiếm tới khoảng 76% kế hoạch năm, trong khi công tác giải phóng mặt bằng tại nhiều địa phương vẫn kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai thi công.

Bên cạnh đó, thị trường vật liệu xây dựng tiếp tục biến động mạnh. Giá nhiên liệu và nhựa đường tăng cao, trong khi nhiều dự án rơi vào tình trạng thiếu hụt vật liệu thông thường như đất đắp, cát và đá xây dựng. Đây là yếu tố khiến chi phí đầu vào tăng đáng kể, gây áp lực lên công tác lập dự toán cũng như tiến độ triển khai các gói thầu.

Theo Bộ Xây dựng, tác động từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục ảnh hưởng tới giá năng lượng và chuỗi cung ứng vật liệu toàn cầu, khiến nhiều nhà thầu gặp khó khăn trong cân đối chi phí thi công.

Không chỉ vậy, nhiều dự án sử dụng vốn ODA cũng đang vướng mắc về thủ tục. Quy trình phê duyệt, điều chỉnh và phản hồi từ phía nhà tài trợ kéo dài khiến kế hoạch giải ngân bị ảnh hưởng đáng kể. Cùng với đó, điều kiện thời tiết bất lợi và địa hình thi công phức tạp tại một số khu vực cũng làm chậm tiến độ thực hiện dự án.

Theo ông Trần Minh Phương, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Xây dựng), mặc dù tiến độ giải ngân chung còn thấp nhưng một số chủ đầu tư trực thuộc Bộ vẫn đạt kết quả khả quan, cao hơn mức bình quân chung của cả nước.

Trong đó, Cục Đường bộ Việt Nam đạt tỷ lệ giải ngân khoảng 32,5% kế hoạch; Ban Quản lý dự án 7 đạt gần 29%; Ban Quản lý dự án 85 đạt hơn 16% kế hoạch được giao.

Ở chiều ngược lại, một số đơn vị vẫn có tỷ lệ giải ngân thấp, chưa đáp ứng yêu cầu đề ra. Cụ thể, Ban Quản lý các dự án Hàng hải và Đường thủy, Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận, Ban Quản lý dự án Hồ Chí Minh, Ban Quản lý dự án 2 và Ban Quản lý dự án Đường sắt đều là các đơn vị có tiến độ giải ngân chậm.

Theo báo cáo của ông Lê Quyết Tiến, Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng), năm 2026, Bộ Xây dựng đặt mục tiêu hoàn thành 27 dự án và dự án thành phần. Tuy nhiên, hiện còn 11 dự án chậm tiến độ, trong đó có 5 dự án tiềm ẩn nguy cơ không thể hoàn thành đúng kế hoạch.

Các dự án có nguy cơ chậm tiến độ gồm: Cam Lộ - La Sơn; Quốc lộ 46 đoạn TP Vinh - Nam Đàn; Quốc lộ 14B; đường Hồ Chí Minh đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận; và Quốc lộ 2 đoạn Vĩnh Yên - Việt Trì.

Đây đều là các dự án hạ tầng giao thông quan trọng, có vai trò kết nối liên vùng và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại nhiều địa phương.

Đáng chú ý, dự án Quốc lộ 2 đoạn Vĩnh Yên - Việt Trì dù đã khởi công từ tháng 3/2025 nhưng đến nay mới bàn giao được khoảng 43% mặt bằng. Sản lượng thực hiện mới đạt khoảng 5,9%, thấp hơn nhiều so với kế hoạch đề ra.

Siết trách nhiệm, đẩy nhanh tiến độ giải ngân

Trước áp lực giải ngân vốn đầu tư công, lãnh đạo Bộ Xây dựng yêu cầu các chủ đầu tư và ban quản lý dự án phải khẩn trương xây dựng kế hoạch giải ngân chi tiết theo từng tháng, từng quý đối với từng dự án cụ thể.

Ông Trần Minh Phương cho biết, các đơn vị cần hoàn thiện ngay thủ tục thanh toán với Kho bạc Nhà nước khi có khối lượng nghiệm thu, tránh tình trạng chậm thanh toán làm ảnh hưởng tới dòng tiền và tiến độ thi công của nhà thầu.

Cùng với đó, các chủ đầu tư phải chủ động phối hợp với chính quyền địa phương để tháo gỡ khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng, sớm bàn giao mặt bằng sạch cho các đơn vị thi công.

Để thúc đẩy tiến độ giải ngân, Vụ Kế hoạch - Tài chính đề xuất xem xét điều chuyển hoặc cắt giảm kế hoạch vốn đối với các dự án triển khai chậm. Đồng thời, Bộ sẽ tăng cường kiểm tra hiện trường, phân công lãnh đạo trực tiếp theo dõi từng dự án trọng điểm nhằm kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn phát sinh.

Ngoài ra, các chủ đầu tư cũng được yêu cầu chủ động dự báo nhu cầu vật liệu xây dựng, chuẩn bị nguồn cung đất, cát, đá phục vụ thi công. Bộ cũng đề nghị xem xét tăng mức tạm ứng cho nhà thầu để chủ động dự trữ nguyên vật liệu, đặc biệt đối với các dự án trọng điểm quốc gia.

Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, trong bối cảnh giá vật liệu và chi phí đầu vào tiếp tục biến động mạnh, việc chủ động nguồn cung vật liệu sẽ đóng vai trò quyết định tới tiến độ thực hiện các dự án hạ tầng quy mô lớn.

Các đơn vị cũng được yêu cầu tranh thủ điều kiện thời tiết thuận lợi để đẩy nhanh tiến độ thi công, đồng thời tăng tốc hoàn thiện thủ tục chuẩn bị đầu tư để sớm khởi công các dự án mới theo kế hoạch năm 2026.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh yêu cầu toàn ngành tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và nghiêm túc thực hiện Kết luận số 18-KL/TW của Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.

Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu siết chặt tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, đồng thời nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu thi công nhằm bảo đảm tiến độ, chất lượng các công trình trọng điểm.

“Không thể để tình trạng chậm giải ngân vốn đầu tư công kéo dài, ảnh hưởng tới tiến độ các dự án trọng điểm”, Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh.

Theo Bộ trưởng, đối với các dự án chậm tiến độ, chủ đầu tư phải khẩn trương rà soát, phân công cán bộ có năng lực trực tiếp điều hành, phối hợp xử lý các vướng mắc phát sinh và đẩy nhanh tiến độ thi công, giải ngân vốn.

Người đứng đầu ngành xây dựng cũng lưu ý các đơn vị phải thực hiện nghiêm công tác thanh, quyết toán theo đúng quy định pháp luật, bảo đảm kịp thời, minh bạch, tránh phát sinh tồn đọng, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công trong bối cảnh áp lực giải ngân ngày càng lớn.