Dòng vốn xanh mở lối cho động lực tăng trưởng mới

Từ “áp lực tuân thủ” thành cơ hội tăng trưởng

Tăng trưởng xanh đang trở thành một trong những định hướng phát triển quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Trong bối cảnh thế giới ngày càng đề cao các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp (ESG), doanh nghiệp không chỉ đối mặt với áp lực tuân thủ mà còn đứng trước cơ hội tạo dựng lợi thế cạnh tranh mới.

Theo TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, khi Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số trong nhiều năm liên tiếp, câu chuyện không chỉ nằm ở tốc độ mà còn ở chất lượng tăng trưởng. ESG vì thế đang trở thành yếu tố cốt lõi trong chiến lược phát triển của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Vị chuyên gia này cho rằng Chính phủ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình thúc đẩy chuyển đổi xanh. Với quy mô vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 dự kiến khoảng 8,22 triệu tỷ đồng cùng chi thường xuyên khoảng 10,06 triệu tỷ đồng, Nhà nước không chỉ là cơ quan hoạch định chính sách mà còn là “người tiêu dùng lớn nhất” của nền kinh tế. “Thông qua mua sắm công, phân bổ vốn và lựa chọn dự án, Chính phủ có thể điều chỉnh hành vi doanh nghiệp theo hướng xanh hơn và có trách nhiệm hơn”, TS. Lê Duy Bình nhận định.

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao trong nhiều năm tới, yêu cầu về chất lượng tăng trưởng, phát triển bền vững và thực hành ESG đang trở thành xu thế tất yếu

Theo TS. Lê Duy Bình, tiêu dùng xanh đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới. Quy mô thị trường bán lẻ Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 7 triệu tỷ đồng, tương đương 269 tỷ USD. Đáng chú ý, khoảng 84% người tiêu dùng Việt Nam sẵn sàng chi trả cao hơn cho các sản phẩm xanh, sạch và có cam kết ESG. Xu hướng này sẽ tạo áp lực nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội để doanh nghiệp đổi mới mô hình sản xuất và nâng cao trách nhiệm môi trường, xã hội.

Ở lĩnh vực xuất khẩu, ESG ngày càng trở thành "tấm vé thông hành" để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế. Các quy định như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu, các tiêu chuẩn chống phá rừng, yêu cầu truy xuất nguồn gốc hay các tiêu chí lao động đang trở thành những hàng rào kỹ thuật mới của thương mại toàn cầu.

Theo đó, doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải thay đổi nếu muốn tiếp tục tham gia và mở rộng vị thế trong chuỗi cung ứng quốc tế. ESG không còn là câu chuyện tuân thủ mà đang trở thành nền tảng cho các động lực tăng trưởng mới như kinh tế xanh, kinh tế số và đổi mới sáng tạo.

Để hiện thực hóa quá trình chuyển đổi đó, nhu cầu về nguồn vốn là rất lớn. Đây chính là thời điểm hệ thống ngân hàng phát huy vai trò là kênh dẫn vốn chủ lực của nền kinh tế, góp phần định hướng nguồn lực xã hội vào các lĩnh vực phát triển bền vững.

Những năm gần đây, tín dụng xanh đã trở thành một trong những trọng tâm chiến lược của nhiều ngân hàng thương mại. Không chỉ thực hiện chủ trương của Chính phủ và NHNN, các tổ chức tín dụng còn chủ động xây dựng danh mục sản phẩm, chính sách và tiêu chí đánh giá theo hướng phát triển bền vững.

Bà Vũ Thị Mùi, Phó Trưởng phòng Chính sách sản phẩm bán buôn Vietcombank cho biết ngân hàng đã triển khai xanh hóa danh mục tín dụng từ rất sớm và liên tục gia tăng tỷ trọng vốn dành cho các dự án xanh. Theo bà Mùi, trong giai đoạn 2020-2025, tổng dư nợ tín dụng xanh của Vietcombank đã tăng hơn 4 lần, đưa ngân hàng trở thành một trong những tổ chức tín dụng có quy mô tín dụng xanh lớn nhất trên thị trường. "Chúng tôi không chỉ mở rộng quy mô tín dụng xanh mà còn tập trung cơ cấu lại danh mục theo hướng ưu tiên các lĩnh vực tạo ra tác động tích cực đối với môi trường và xã hội", bà Mùi cho biết.

Trong năm 2025, dư nợ đối với lĩnh vực quản lý nước bền vững tại khu vực đô thị và nông thôn tăng 48,3% so với năm trước. Đặc biệt, tín dụng cho giao thông bền vững tăng tới 206,4%, phản ánh xu hướng đầu tư mạnh vào các giải pháp giao thông xanh và hạ tầng hiện đại tại các đô thị lớn. Trong khi đó, tín dụng dành cho nông nghiệp xanh cũng ghi nhận mức tăng trưởng 49,2%.

Theo đại diện Vietcombank, trong thời gian tới ngân hàng sẽ tiếp tục ưu tiên nguồn lực cho các dự án hạ tầng chiến lược quốc gia, giao thông trọng điểm, giao thông thông minh cũng như các dự án năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời.

"Đây không chỉ là những lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng lớn mà còn góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh, chuyển đổi năng lượng và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia", bà Mùi nhấn mạnh.

Bên cạnh Vietcombank, Agribank cũng đang triển khai chương trình tín dụng xanh quy mô 3.000 tỷ đồng với lãi suất ưu đãi từ 5,8%/năm nhằm hỗ trợ khách hàng đầu tư điện mặt trời áp mái, mua ô tô điện, phát triển lâm nghiệp và nhiều dự án thân thiện với môi trường khác. Mức cho vay lên tới 100% nhu cầu vốn giúp nhiều khách hàng có thêm điều kiện tiếp cận nguồn lực tài chính để thực hiện các dự án xanh.

Ngân hàng đóng vai trò đồng hành cùng doanh nghiệp

Tuy nhiên, thực tế cho thấy quá trình chuyển đổi xanh vẫn còn nhiều thách thức. Ông Phạm Tuấn Anh, Giám đốc Phát triển bền vững GreenFeed Việt Nam cho rằng doanh nghiệp rất cần một môi trường chính sách ổn định và thủ tục hành chính thông thoáng để mạnh dạn đầu tư. Ông dẫn chứng việc triển khai điện mặt trời tại doanh nghiệp đã mất gần hai năm để đánh giá các phương án và nhận diện rủi ro trước khi đưa ra quyết định đầu tư cuối cùng.

“Doanh nghiệp rất cần các cơ chế khuyến khích cụ thể như ưu đãi thuế, hỗ trợ kỹ thuật và tiếp cận vốn xanh. Chúng tôi đã nghe nhiều về vốn xanh trong vài năm qua nhưng việc tiếp cận trên thực tế vẫn còn không ít khó khăn”, ông Tuấn Anh chia sẻ.

Ở góc độ ngân hàng, ông Trần Hoài Phương, Giám đốc Ngân hàng Doanh nghiệp HDBank cho rằng hệ thống tín dụng đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Theo ông Phương, dựa trên kinh nghiệm quốc tế, cứ 1% tăng trưởng GDP thường đi kèm khoảng 1,8% tăng trưởng tín dụng. Điều đó cho thấy tín dụng vẫn là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế. Đáng chú ý, HDBank hiện áp dụng đánh giá ESG đối với toàn bộ khách hàng doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn.

"Thông qua quá trình đánh giá ESG, doanh nghiệp có thể hiểu rõ hơn mức độ sẵn sàng của mình đối với xu hướng phát triển bền vững, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận vốn trong tương lai", ông Phương cho biết.

Theo đại diện HDBank, vai trò của ngân hàng hiện nay không chỉ dừng lại ở việc cấp tín dụng. Trong nhiều trường hợp, ngân hàng còn là đơn vị tư vấn, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các tiêu chuẩn ESG và yêu cầu của các thị trường xuất khẩu lớn như châu Âu và Mỹ.

Các chuyên gia nhận định, để tín dụng xanh thực sự phát huy hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về phân loại xanh, tiêu chí ESG và cơ chế khuyến khích đầu tư bền vững. Đồng thời, việc phát triển thị trường trái phiếu xanh, nâng cao khả năng chia sẻ dữ liệu và tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, ngân hàng và doanh nghiệp sẽ góp phần khơi thông dòng vốn cho quá trình chuyển đổi xanh.

Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững, tín dụng xanh không chỉ là một sản phẩm tài chính mà đang trở thành công cụ dẫn dắt dòng vốn vào những lĩnh vực ưu tiên của nền kinh tế. Khi nguồn vốn được khơi thông đúng hướng, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực để chuyển đổi mô hình sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng cho một giai đoạn tăng trưởng chất lượng cao trong tương lai.