Chuyển đổi xanh - chìa khóa tiết kiệm nguồn lực

Thích ứng linh hoạt trước biến động

Trước thực tế này, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng đã đề nghị doanh nghiệp chủ động thích ứng, đồng thời chia sẻ khó khăn với người sản xuất theo tinh thần “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ”. Đặc biệt, trong bối cảnh chi phí đầu vào gia tăng, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi xanh như một hướng đi mang tính chiến lược, không chỉ giúp doanh nghiệp thích ứng với biến động mà còn góp phần tiết kiệm năng lượng, tối ưu nguồn lực và nâng cao hiệu quả sản xuất. Việc mở rộng sang các khu vực tiềm năng như Đông Á, Nam Á, EU, châu Phi hay Mỹ Latinh không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro từ các thị trường truyền thống mà còn tạo dư địa nâng cao giá trị xuất khẩu. Tuy nhiên, để tiếp cận các thị trường này, doanh nghiệp buộc phải đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về môi trường, từ đó càng đặt ra yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi xanh một cách thực chất và hiệu quả.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Đinh Hồng Kỳ - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh TP.Hồ Chí Minh cũng cho rằng, thế giới hiện không còn vận hành theo những quy tắc cũ, mà đang chuyển sang một hệ giá trị mới, trong đó các yếu tố môi trường và trách nhiệm xã hội trở thành thước đo hàng đầu. Theo ông Đinh Hồng Kỳ, nếu trước đây lợi thế cạnh tranh được đo bằng giá thành hay tốc độ giao hàng, thì nay các tiêu chí như chỉ số carbon, khả năng truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn ESG và mức độ đồng sáng tạo giá trị mới là yếu tố quyết định.

Thực tế, các “hàng rào xanh” đang hình thành ngày càng rõ nét. Những quy định như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU hay các tiêu chuẩn xanh dự kiến được Mỹ và Nhật Bản áp dụng trong giai đoạn 2026 - 2027 đang tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu. Cùng với đó, các rủi ro địa chính trị như xung đột tại Trung Đông ngày càng leo thang không chỉ làm gián đoạn vận tải biển mà còn khiến đơn hàng biến động, buộc doanh nghiệp phải thích ứng nhanh hơn.

Dẫn chứng từ ngành dệt may cho thấy, chỉ một diễn biến chiến sự cũng có thể làm thay đổi cục diện vận tải và chi phí trong thời gian rất ngắn. Vì thế, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mang tính hình thức, mà đã trở thành một hệ thống thích ứng linh hoạt. Một nền sản xuất tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và tối ưu tài nguyên sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Trên cơ sở nhận diện rõ yêu cầu này, Việt Nam đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy tiết kiệm năng lượng và chuyển đổi xanh. Mới đây, Kết luận số 14 của Bộ Chính trị về bảo đảm nguồn cung và giá nhiên liệu, cùng với Chỉ thị số 09/2026 của Thủ tướng Chính phủ, đã đặt ra những mục tiêu cụ thể như giảm tiêu hao năng lượng trên đơn vị GDP từ 1 - 1,5% mỗi năm; tiết kiệm tối thiểu 3% điện năng tại các cơ sở trọng điểm; và chuyển đổi ít nhất 50% phương tiện công cộng tại các đô thị lớn sang xe điện vào năm 2030… Đây không chỉ là mục tiêu môi trường mà còn là lộ trình để tiết kiệm nguồn lực quốc gia và giảm phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch.

Tín dụng xanh đang có xu hướng tăng trưởng tích cực

Ngành ngân hàng tiếp sức dòng vốn cho chuyển đổi xanh

Tuy nhiên, để chuyển đổi xanh thực sự trở thành giải pháp tiết kiệm nguồn lực ở quy mô nền kinh tế, yếu tố then chốt chính là nguồn lực tài chính. Theo Bộ Tài chính, tổng nhu cầu đầu tư cho phát triển kinh tế xanh của Việt Nam đến năm 2050 ước tính khoảng 670 - 700 tỷ USD, trong đó riêng nhu cầu cho thích ứng với biến đổi khí hậu đã chiếm khoảng 368 tỷ USD, tương đương gần 6,8% GDP mỗi năm. Quy mô này cho thấy chuyển đổi xanh cần huy động tổng lực từ nhiều kênh. Trong bức tranh đó, ngành Ngân hàng đang đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và dẫn dắt dòng vốn. Thời gian qua, NHNN đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách tiền tệ - tín dụng nhằm triển khai Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn 2050, cũng như các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu.

Kết quả bước đầu cho thấy tín dụng xanh đang có xu hướng tăng trưởng tích cực. Đến cuối năm 2025, dư nợ cho vay đối với các lĩnh vực xanh đạt gần 780 nghìn tỷ đồng, chiếm 4,19% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Đáng chú ý, tốc độ tăng trưởng tín dụng xanh liên tục được cải thiện, với mức tăng 9,5% trong năm 2024 và 14,62% trong năm 2025.

Về phía các TCTD cũng đã tích cực đồng hành cùng doanh nghiệp trong chuyển đổi xanh. Vừa qua, Techcombank và EIB Global (nhánh đầu tư quốc tế của Ngân hàng Đầu tư châu Âu - EIB) công bố thỏa thuận tài trợ trị giá 200 triệu Euro. Gói tài trợ dài hạn được thiết lập nhằm bổ sung nguồn vốn cho các sáng kiến xanh, đặc biệt là trong khu vực kinh tế tư nhân. Theo đó, Techcombank sẽ mở rộng quy mô tín dụng cho các dự án trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, sử dụng năng lượng hiệu quả và giao thông bền vững. Hoạt động này không chỉ đóng góp vào các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG) mà còn hỗ trợ tích cực cho lộ trình Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Công bằng (JETP), hướng tới mục tiêu xây dựng nền kinh tế xanh, trung hòa carbon vào năm 2050 của Việt Nam.

Vừa qua, tại TP Đà Nẵng, Agribank và Công ty Cổ phần Môi trường Việt Nam đơn vị thành viên Tập đoàn Amaccao tổ chức lễ ký kết hợp đồng tín dụng triển khai dự án Nhà máy đốt chất thải rắn phát điện tại Khánh Sơn (TP. Đà Nẵng). Tại lễ ký kết, Agribank cam kết cấp tín dụng tối đa 1.500 tỷ đồng để tài trợ dự án. Ông Phạm Toàn Vượng - Tổng giám đốc Agribank nhấn mạnh, việc tài trợ dự án điện rác Khánh Sơn là bước cụ thể hóa định hướng phát triển đô thị xanh, bền vững của TP Đà Nẵng, đồng thời gắn với chủ trương tăng trưởng xanh của Đảng và Chính phủ. Thông qua việc cấp tín dụng cho dự án, Agribank tiếp tục khẳng định vai trò ngân hàng thương mại nhà nước chủ lực trong đồng hành với các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là các dự án môi trường có tác động tích cực đến cộng đồng.

VietinBank là một trong những ngân hàng tiên phong triển khai các sản phẩm, dịch vụ tài chính xanh có quy mô và chiều sâu, kiến tạo một hệ sinh thái tài chính xanh toàn diện cho khách hàng như: Gói tài chính xanh GREEN UP trị giá 5.000 tỷ đồng đã mang lại nguồn vốn ưu đãi cho các dự án năng lượng xanh, xuất khẩu xanh, công trình xanh, giao thông xanh, kinh tế tuần hoàn đạt chuẩn; Gói V-Green Power UP quy mô 4.000 tỷ đồng cấp vốn cho hệ thống trạm sạc xe điện V-Green, góp phần thúc đẩy giao thông xanh. VietinBank cũng tham gia tài trợ đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời phát triển các giải pháp tài chính đặc thù cho năng lượng tái tạo, điện mặt trời mái nhà, xử lý rác thải kết hợp phát điện...

Trong mảng bán lẻ và thanh toán, VietinBank tiên phong kết nối thanh toán vé tàu điện tự động với thẻ ngân hàng, thúc đẩy giao thông công cộng; đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt; triển khai mua bán vàng online (digiGOLD) trên VietinBank iPay mobile, liên kết tài khoản nhận chi trả an sinh xã hội trên VNeID - giúp vừa gia tăng tiện ích cho khách hàng, vừa giảm phát thải vận hành. Để phục vụ tăng trưởng xanh, VietinBank tích cực triển khai sản phẩm tiền gửi xanh để làm kênh kết nối nguồn vốn cho các dự án xanh, đồng thời đẩy mạnh làm việc với các đối tác quốc tế lớn như ADB, MUFG, JBIC… nhằm chuẩn bị điều kiện huy động vốn xanh, phát hành trái phiếu xanh khi thị trường thuận lợi.

Dòng vốn tín dụng vì vậy không chỉ là nguồn lực tài chính, mà đang trở thành công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp và nền kinh tế tối ưu hóa nguồn lực, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả tăng trưởng trong dài hạn.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, trước nhu cầu vốn rất lớn, hệ thống ngân hàng không thể là kênh duy nhất. Việc phát triển các thị trường vốn như trái phiếu xanh, thị trường carbon, cũng như thu hút nguồn lực quốc tế và khu vực tư nhân là yêu cầu cấp thiết. Sự tham gia đồng bộ của nhiều kênh vốn sẽ giúp giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng, đồng thời tạo điều kiện huy động nguồn vốn trung và dài hạn hiệu quả hơn.