Dự án Luật Phát triển đô thị: Hướng đến tăng trưởng kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội

Dự án luật được xây dựng nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đồng bộ và đột phá cho sự phát triển của các thành phố, đô thị đặc biệt

Thiết kế đồng bộ, tăng phân cấp, phân quyền

Trình bày Tờ trình trước Quốc hội về Dự án Luật Phát triển đô thị ngày 7/8/2026, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, yêu cầu phát triển của các thành phố, nhất là đô thị đặc biệt trong bối cảnh mới đòi hỏi cần ban hành một đạo luật có tính ổn định dài hạn để giải quyết các vấn đề về quy hoạch, hạ tầng, môi trường, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế, an sinh xã hội, liên kết vùng và quản trị đô thị.

Chính vì vậy, dự án Luật được xây dựng nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đồng bộ và đột phá cho sự phát triển của các thành phố, đặc biệt là TP. Hồ Chí Minh, đô thị đặc biệt, các thành phố khác. Dự luật cũng góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện, thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững; tạo cơ sở pháp lý để phát triển các lĩnh vực có vai trò động lực đối với tăng trưởng như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics, kinh tế biển, hạ tầng năng lượng, giáo dục, y tế, du lịch; thu hút các nhà đầu tư chiến lược; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng khẳng định.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình về Dự án Luật Phát triển đô thị

Tuy nhiên, bày tỏ băn khoăn về cơ chế thu hút nhân tài và đầu tư trong phiên thảo luận tại tổ, ĐBQH Nguyễn Thanh Phương (TP. Cần Thơ) cho rằng, nếu một thành phố áp dụng quá nhiều ưu đãi vượt trội về tiền lương và chính sách để thu hút nhân lực chất lượng cao thì các địa phương lân cận sẽ khó cạnh tranh, dẫn đến tình trạng "chảy máu chất xám" về các đô thị lớn. Việc dồn hết nguồn lực và ưu đãi vào một chỗ không chỉ làm mất cân đối sự phát triển vùng miền mà còn gây áp lực quá tải cho chính đô thị đó.

Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật, ĐBQH Nguyễn Thanh Phương kiến nghị các chính sách ưu đãi cần được thiết kế ở mức độ hợp lý và hài hòa; có thể ưu đãi về tiền lương nhưng các chi phí khác, như học phí đối với con em người lao động, vẫn nên áp dụng theo mặt bằng chung nhằm bảo đảm tính công bằng và phát triển bền vững. Đối với chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư cần hết sức thận trọng trong việc xây dựng cơ chế ưu đãi. Nếu chỉ ưu đãi đối với doanh nghiệp đầu tiên mà không có chính sách đồng bộ cho các doanh nghiệp tiếp theo cùng ngành thì các doanh nghiệp sẽ lựa chọn địa phương khác để đầu tư, từ đó khó hình thành các hệ sinh thái công nghiệp chuyên biệt.

Bên cạnh đó, ĐBQH Nguyễn Thế Duy (TP. Hồ Chí Minh) cho biết, Điều 36 dự thảo Luật quy định về quản lý, sử dụng và bảo vệ tài nguyên, từ thực tiễn cho thấy TP. Hồ Chí Minh có nhu cầu đầu tư rất lớn về hạ tầng, bao gồm cao tốc, đường vành đai, metro, đường sắt lưỡng dụng và đường sắt hàng hóa. Để thực hiện các dự án này cần nguồn lực ngân sách rất lớn. Nếu thực hiện các phương án tài chính như vay hoặc phát hành trái phiếu thì địa phương sẽ phải trả lãi vay và các chi phí tài chính khác. Đây đều là những khoản chi rất lớn.

Do đó, để huy động được nguồn lực từ cả kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân, trong giai đoạn tới nên bổ sung cơ chế cho phép khấu trừ nghĩa vụ tài chính khi thực hiện dự án tại hai vị trí địa lý khác nhau, đặc biệt đối với các dự án đường sắt lưỡng dụng và phát triển đô thị theo mô hình TOD. Ví dụ, Luật Đất đai hiện hành đã có quy định về việc nhà đầu tư ứng trước vốn và được khấu trừ vào chi phí đầu tư, hay cơ chế đầu tư hạ tầng trước rồi được hoàn trả sau. Cho phép các nhà đầu tư, doanh nghiệp nhà nước hoặc doanh nghiệp tư nhân đã có sẵn quỹ đất hoặc hạ tầng cơ sở, hạ tầng thiết chế xã hội, được tham gia ngay vào quá trình giải phóng mặt bằng, di dời các khu công nghiệp hiện hữu gây ô nhiễm hoặc các khu nhà ở cũ, nhà xen kẹt trong quá trình tái thiết đô thị…, ĐBQH Nguyễn Thế Duy phân tích.

Liên kết, lấy người dân làm trung tâm

Theo ĐBQH Nguyễn Thị Sửu (TP. Huế), khoản 3 Điều 39 dự thảo Luật xác định nguyên tắc liên kết phát triển vùng đô thị đặc biệt là đồng thuận, công khai, minh bạch. Song không nên thiết kế cơ chế cho phép thành phố đơn phương quyết định thay cho địa phương khác khi chưa đạt được sự đồng thuận. Do đó, quy định nên theo hướng HĐND cấp tỉnh quyết định việc tham gia dự án và nguồn lực thuộc thẩm quyền của địa phương mình; UBND các địa phương thống nhất phương án tổ chức thực hiện và lựa chọn cơ quan chủ quản hoặc cơ quan có thẩm quyền. Trường hợp dự án phát sinh nghĩa vụ tài chính, tài sản hoặc trách nhiệm quản lý, vận hành đối với địa phương nào thì phải được cơ quan có thẩm quyền của địa phương đó đồng ý.

“Cách quy định này sẽ làm rõ chủ thể, nội dung, thẩm quyền đồng thuận nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc tại khoản 3 Điều 39 về vai trò hạt nhân và vai trò liên kết”, đại biểu Nguyễn Thị Sửu nhấn mạnh.

Các ĐBQH thảo luận tại tổ về nội dung các dự án Luật

Bên cạnh đó, một đô thị đặc biệt phải có nền tảng xã hội bền vững, phong phú và văn minh, trong đó, đời sống sức khỏe của cư dân thành phố là một vấn đề rất quan trọng.

ĐBQH Lê Văn Khảm (TP. Hồ Chí Minh) cho rằng, quan điểm và cách tiếp cận về y tế cơ sở đã được xác định rất rõ trong nhiều chủ trương, chính sách cũng như các quy định của pháp luật. Trong dự thảo Luật cũng có một số quy định nhằm tăng cường hệ thống y tế các cấp, trong đó có y tế cơ sở và các trạm y tế xã, phường. Song cần có thêm một cơ chế cụ thể để bảo đảm mỗi người dân thành phố đều được chăm sóc sức khỏe liên tục theo vòng đời, theo đúng chủ trương được nêu trong Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị, được thực hiện thông qua hoạt động có tính chủ động của y tế xã, phường. Nghĩa là mỗi người dân đều được quản lý sức khỏe, được cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu, bao gồm phòng bệnh, khám, chữa bệnh ban đầu cũng như các hoạt động nâng cao sức khỏe do y tế cơ sở thực hiện.

Cùng chung nhận định này, ĐBQH Nguyễn Thanh Ngân (Khánh Hòa) đánh giá rất cao việc dự thảo Luật dành riêng Điều 27 quy định về việc phát triển hệ thống y tế và an sinh xã hội. Điều này thể hiện quan điểm đúng đắn của dự thảo Luật, đó là phát triển đô thị không chỉ hướng tới tăng trưởng kinh tế mà còn lấy con người làm trung tâm, nâng cao chất lượng sống và bảo đảm an sinh xã hội. Tuy nhiên, Điều 27 dự thảo Luật chưa đề cập rõ đến chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế, trong khi đây là một trong những động lực quan trọng để nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, giảm chi phí xã hội và tạo thuận lợi cho người dân.

Trước xu thế già hóa dân số, chuyển đổi số mạnh mẽ và yêu cầu xây dựng đô thị thông minh diễn ra ngày càng mạnh mẽ, cơ quan soạn thảo cần bổ sung chính sách phát triển chuyển đổi số và y tế thông minh vào quy định này. Trong đó, thành phố được ban hành cơ chế, chính sách thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế, phát triển bệnh viện thông minh, phát triển hồ sơ sức khỏe điện tử, các nền tảng khám chữa bệnh từ xa, hệ thống điều hành y tế thông minh, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và điện toán đám mây trong quản lý, chẩn đoán, điều trị và chăm sóc sức khỏe.

“Việc bổ sung quy định này sẽ góp phần giảm thời gian chờ đợi, giảm thủ tục hành chính, tăng khả năng liên thông dữ liệu giữa các cơ sở y tế và nâng cao chất lượng phục vụ người dân”, ĐBQH Nguyễn Thanh Ngân khẳng định.