Hà Nội định hình siêu đô thị 100 năm: Sông Hồng thành trục phát triển chiến lược

Sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái - văn hoá chủ đạo; gắn kết chặt chẽ với vùng Thủ đô, vùng đồng bằng Sông Hồng, vùng Trung du và miền núi phía Bắc và các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế.

Ngày 13/5/2026, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng đã ký ban hành Quyết định số 2512/QĐ-UBND phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Đây được xem là bản quy hoạch dài hạn và có quy mô lớn nhất từ trước đến nay của thành phố, định hình chiến lược phát triển không gian, kinh tế, hạ tầng và dân cư của Hà Nội đến năm 2085 và xa hơn.

Phạm vi quy hoạch bao gồm toàn bộ địa giới hành chính Thủ đô với diện tích khoảng 3.359,84 km2, gồm 126 đơn vị hành chính cấp xã với 51 phường và 75 xã. Không chỉ giới hạn trong ranh giới Hà Nội, quy hoạch còn mở rộng nghiên cứu liên kết với các địa phương trong Vùng Thủ đô gồm Phú Thọ, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình cùng vùng đồng bằng sông Hồng, vùng trung du và miền núi phía Bắc nhằm hình thành cấu trúc “chùm đô thị hướng tâm”, trong đó Hà Nội đóng vai trò hạt nhân dẫn dắt toàn vùng.

Theo dự báo, dân số Hà Nội đến năm 2035 đạt khoảng 14-15 triệu người; đến năm 2045 khoảng 15-16 triệu người; đến năm 2065 khoảng 17-19 triệu người và được khống chế tối đa không quá 20 triệu người trong dài hạn. Quy hoạch cũng tính toán ngưỡng chịu tải đô thị có thể đáp ứng khoảng 22-25 triệu người bao gồm dân cư tạm trú, khách du lịch, người lao động và học tập.

Một trong những điểm nổi bật nhất của quy hoạch lần này là thay đổi toàn diện tư duy phát triển đô thị. Thay vì mở rộng theo chiều ngang như nhiều thập kỷ trước, Hà Nội định hướng phát triển theo mô hình “đa tầng - đa lớp - đa cực - đa trung tâm”, khai thác đồng thời không gian ngầm, mặt đất và trên cao.

Theo quy hoạch, không gian ngầm sẽ được phát triển mạnh với các tuyến metro, bãi đỗ xe, kho bãi, trung tâm thương mại và hạ tầng kỹ thuật. Thành phố đặt mục tiêu tỷ lệ không gian ngầm khu vực trung tâm đạt tối thiểu 20% diện tích đất vào năm 2045 và khoảng 40% vào năm 2065. Trong khi đó, trên mặt đất ưu tiên mở rộng công viên, cây xanh, không gian công cộng và bảo tồn di sản. Không gian trên cao sẽ hình thành các tổ hợp đô thị gắn với giao thông công cộng, logistics hiện đại và các mô hình kinh tế mới như taxi bay, drone vận tải.

“Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm xác định ổn định theo không gian phát triển mở, cấu trúc đô thị ‘đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm’, lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo”, nội dung quy hoạch nêu rõ.

Sông Hồng tiếp tục được xem là “trục xanh” trung tâm, tạo bản sắc đặc trưng cho Thủ đô trong tương lai. Ảnh: Phạm Hùng

Sông Hồng trở thành trục xương sống phát triển mới

Nội dung thu hút sự quan tâm lớn nhất của người dân và giới chuyên gia là định hướng phát triển không gian dọc sông Hồng. Sau nhiều thập kỷ chủ yếu tập trung phát triển ở khu vực nội đô lịch sử, Hà Nội lần đầu xác lập sông Hồng là trung tâm không gian chiến lược của toàn đô thị.

Theo quy hoạch, “Cực sông Hồng” được xác định là cực phát triển và không gian cảnh quan đặc biệt đa chức năng, trở thành trung tâm văn hóa, tài chính, thương mại dịch vụ, du lịch và động lực tăng trưởng mới của Thủ đô.

Thành phố đồng thời quy hoạch “Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng” như một không gian xanh trung tâm kết hợp phát triển kinh tế, thương mại, dịch vụ, đô thị sáng tạo và khoa học công nghệ dọc hai bên bờ sông. Đây được định hướng trở thành biểu tượng mới của Hà Nội hiện đại nhưng vẫn giữ bản sắc văn hóa Thăng Long.

Giai đoạn đầu của đại lộ cảnh quan sẽ triển khai đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, sau đó tiếp tục mở rộng về phía tây và phía nam thành phố. Hà Nội cũng đặt mục tiêu tăng cường kết nối hai bên sông bằng hệ thống cầu mới, các tuyến vành đai và hành lang đô thị liên hoàn kết nối với Văn Giang và Phố Hiến của Hưng Yên.

Không chỉ riêng sông Hồng, quy hoạch còn hướng tới mục tiêu “hồi sinh các dòng sông” của Thủ đô. Thành phố dự kiến phục hồi các dòng sông Tô Lịch, Nhuệ, Đáy, Tích và Cầu Bây thông qua hệ thống hồ điều hòa, công trình tiêu thoát nước, bể ngầm trữ nước mưa và xử lý nước thải triệt để trước khi tái sử dụng.

Đáng chú ý, Hà Nội cũng nghiên cứu xây dựng các đập dâng trên sông Hồng và sông Đuống nhằm cải thiện môi trường nước, quản trị tổng hợp lưu vực và chống úng ngập đô thị. Đây được xem là giải pháp căn cơ cho bài toán ngập úng và ô nhiễm kéo dài nhiều năm qua.

Cùng với phát triển cảnh quan sông nước, thành phố xác định bảo tồn di sản là một trong những trụ cột của phát triển bền vững. Các khu vực đặc thù như hồ Gươm, phố cổ, phố cũ, hồ Tây, Hoàng thành Thăng Long và Văn Miếu - Quốc Tử Giám tiếp tục được ưu tiên bảo tồn, hạn chế gia tăng mật độ xây dựng và tăng cường không gian công cộng.

Hạ tầng giao thông và TOD được xác định trở thành động lực phát triển cho Thủ đô. Ảnh Phạm Hùng.

Giao thông và TOD dẫn dắt tăng trưởng đô thị

Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm tiếp tục xác định giao thông là đột phá chiến lược và là công cụ dẫn dắt phát triển đô thị.

Theo định hướng được phê duyệt, Hà Nội sẽ phát triển hệ thống giao thông đồng bộ, hiện đại, kết nối nội vùng, liên vùng và quốc tế, thúc đẩy vận tải đa phương thức giữa đường bộ, đường sắt, hàng không và đường thủy.

Hệ thống đường vành đai 4, 4.5 và 5 sẽ trở thành trục phát triển kinh tế và đô thị mới. Thành phố đặt mục tiêu cơ bản xử lý dứt điểm các điểm ùn tắc kéo dài trước năm 2030, đồng thời mở rộng mạnh mạng lưới giao thông công cộng khối lượng lớn.

Một trong những điểm nhấn lớn nhất là phát triển đô thị theo mô hình TOD - phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng. Theo quy hoạch, Hà Nội sẽ hình thành khoảng 5-10 trung tâm TOD cấp quốc gia và liên vùng; khoảng 20-30 trung tâm TOD cấp thành phố cùng 120-150 điểm TOD cấp khu vực.

Các trung tâm TOD sẽ gắn với các ga đường sắt đô thị lớn như Ngọc Hồi, ga Hà Nội, Gia Lâm và Yên Thường, trở thành hạt nhân của các khu đô thị mới, trung tâm thương mại, dịch vụ và không gian công cộng quy mô lớn.

“Giao thông tiếp tục được xác định là một trong những đột phá chiến lược”- quyết định quy hoạch nhấn mạnh.

Bên cạnh hệ thống metro nội đô, Hà Nội cũng nghiên cứu phát triển các tuyến đường sắt liên vùng kết nối Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, Phú Thọ và Thái Nguyên nhằm mở rộng không gian phát triển và giảm áp lực cho khu vực trung tâm.

Đáng chú ý, quy hoạch cũng đặt mục tiêu phát triển sân bay thứ hai của vùng Thủ đô tại khu vực phía Nam thuộc xã Ứng Hòa và Chuyên Mỹ với công suất định hướng khoảng 30-50 triệu khách mỗi năm. Theo định hướng, sân bay này sẽ phát triển theo mô hình “đô thị sân bay”, gắn với logistics, thương mại và dịch vụ hiện đại.

Trong khi đó, sân bay Hòa Lạc và Gia Lâm được nghiên cứu khai thác theo mô hình lưỡng dụng nhằm tăng cường năng lực hạ tầng hàng không cho Thủ đô trong dài hạn.

Quy hoạch cũng xác lập vị trí chiến lược của Hà Nội trong các hành lang kinh tế quốc tế kết nối với Trung Quốc và Lào thông qua các tuyến Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh; Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh; Hà Nội - Thái Nguyên - Cao Bằng; Điện Biên - Sơn La - Hòa Bình - Hà Nội.

Song song với phát triển hạ tầng, Hà Nội đặt mục tiêu xây dựng nền kinh tế hiện đại dựa trên đổi mới sáng tạo, công nghệ cao và kinh tế số. Quy hoạch định hướng phát triển mạnh các mô hình kinh tế mới như kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh, kinh tế bạc và kinh tế không gian tầm thấp.

Khu Công nghệ cao Hòa Lạc được xác định là hạt nhân nghiên cứu, sản xuất công nghệ mới và phát triển kinh tế không gian tầm thấp, bao gồm taxi bay, drone logistics, vận chuyển y tế và giám sát đô thị thông minh.

Theo lộ trình phát triển, đến năm 2035 Hà Nội hướng tới trở thành đô thị xanh, thông minh, hiện đại và có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực. Đến năm 2045, Thủ đô sẽ là trung tâm đổi mới sáng tạo quan trọng của châu Á - Thái Bình Dương. Đến năm 2065, Hà Nội được định hướng trở thành “thành phố toàn cầu”, thuộc nhóm các thủ đô có chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc cao trên thế giới.

Sau năm 2085, Hà Nội được định vị là siêu đô thị “Thịnh vượng - Hài hòa - Văn hiến - Bản sắc”, có tầm ảnh hưởng lớn trong mạng lưới các thành phố khu vực châu Á - Thái Bình Dương và toàn cầu.

Bản quy hoạch 100 năm lần này không chỉ mở rộng không gian phát triển của Thủ đô mà còn cho thấy sự thay đổi sâu sắc trong tư duy quy hoạch đô thị của Hà Nội: chuyển từ phát triển dàn trải sang phát triển tích hợp; từ mở rộng đơn thuần sang tối ưu chất lượng sống; từ đô thị truyền thống sang đô thị thông minh, xanh và kết nối toàn cầu.