Hộ kinh doanh - nguồn lực lớn để phát triển cộng đồng doanh nghiệp

Hộ kinh doanh hiện nay phát triển thành doanh nghiệp sẽ tạo thêm một lực lượng đáng kể, đóng góp vào mục tiêu phát triển doanh nghiệp của quốc gia

Thời gian qua, nhiều cơ chế, chính sách đã được ban hành nhằm tạo thuận lợi cho quá trình chuyển đổi, trong đó có Nghị quyết số 68-NQ/TW, Nghị quyết số 198/2025/QH15 và Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2025. Theo đó, doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh được hưởng một số ưu đãi về thuế, phí; đồng thời được hỗ trợ nền tảng số, phần mềm dùng chung, đào tạo quản trị, kế toán, thuế, nhân sự, pháp lý, đổi mới công nghệ, tiếp cận vốn và mở rộng thị trường.

Tại TP. Hồ Chí Minh, hỗ trợ về tài chính và thị trường được xác định là một trong những nhu cầu quan trọng của doanh nghiệp mới chuyển đổi. Bà Lê Thị Bé Ba, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo TP. Hồ Chí Minh cho biết, thông qua cơ chế đặc thù tại Nghị quyết số 98/2023/QH15, thành phố đang triển khai các chính sách như hỗ trợ tài chính không hoàn lại, ưu đãi thuế, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho mô hình kinh doanh mới và chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao phục vụ khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Theo ông Nguyễn Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh, giai đoạn 2026 - 2030, thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng trên 10%, đồng thời tập trung phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ hàng đầu cả nước. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi từ hộ kinh doanh sang doanh nghiệp là một hướng đi để nâng cao năng lực quản trị, khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững.

Dự thảo luật phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh chuyển lên doanh nghiệp cũng đề xuất nhiều chính sách nhằm giảm chi phí và đơn giản hóa thủ tục. Theo đó, doanh nghiệp được kế thừa quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của hộ, cá nhân kinh doanh; được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp trong một ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, đồng thời miễn lệ phí đăng ký và phí công bố thông tin lần đầu.

Đáng chú ý, trong 36 tháng đầu, doanh nghiệp có thể được áp dụng chế độ thuế, kế toán và báo cáo tối giản dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ; được hỗ trợ, hướng dẫn và cảnh báo mức độ tuân thủ pháp luật trong 24 tháng. Với doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh theo mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do cá nhân làm chủ và đáp ứng quy mô doanh nghiệp siêu nhỏ, một số yêu cầu về tổ chức quản lý, kế toán cũng được đơn giản hóa.

Tuy nhiên, những chính sách này vẫn cần giải quyết được rào cản lớn nhất là tâm lý lo ngại chi phí và nghĩa vụ tuân thủ sau chuyển đổi.

Theo khảo sát của VCCI thực hiện đầu năm 2026 với 1.001 hộ kinh doanh tại 34 tỉnh, thành phố, có tới 93,4% hộ lo ngại về thủ tục thuế; 91,7% e ngại công tác kế toán; 91,3% lo chi phí bảo hiểm; 91,2% lo thuế, phí tăng và 88,9% lo ngại bị thanh tra nhiều hơn.

Ông Nguyễn Ngọc Tú, chuyên gia thuế cho rằng, muốn tạo ra một làn sóng chuyển đổi thực sự cần có thêm “cú hích” về chính sách thuế. Theo ông, những ưu đãi đủ dài và ổn định sẽ giúp hộ kinh doanh tính toán được chi phí, lợi ích khi chuyển đổi, thay vì nhìn việc trở thành doanh nghiệp như đồng nghĩa với tăng nghĩa vụ tài chính và thủ tục.

Yêu cầu thúc đẩy chuyển đổi càng trở nên cấp thiết khi Việt Nam hướng tới mục tiêu có khoảng 2 triệu doanh nghiệp hoạt động vào năm 2030. Hiện cả nước có khoảng 1 triệu doanh nghiệp. Mỗi năm có khoảng 100.000 doanh nghiệp mới thành lập, song đồng thời cũng có hàng chục nghìn doanh nghiệp tạm ngừng hoặc rút khỏi thị trường.

Trong bối cảnh đó, nguồn lực từ những hộ kinh doanh có ý nghĩa đáng kể. Khác với một doanh nghiệp bắt đầu từ con số không, nhiều hộ đã tích lũy vốn, kinh nghiệm kinh doanh, uy tín và thị trường. Nếu được giảm chi phí chuyển đổi, đơn giản hóa chế độ kế toán, thuế và tạo thuận lợi cho việc tiếp cận vốn, công nghệ, thị trường, nhóm này có khả năng nhanh chóng hình thành một lớp doanh nghiệp mới có sức sống tốt hơn.

Quan trọng hơn, chuyển từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp không chỉ là thay đổi hình thức pháp lý. Đây còn là quá trình nâng cấp quản trị, minh bạch hoạt động, tạo điều kiện tiếp cận tín dụng, đối tác lớn, tham gia chuỗi cung ứng và mở rộng xuất khẩu. Vì vậy, chính sách hỗ trợ cần hướng tới làm cho lợi ích của việc trở thành doanh nghiệp lớn hơn chi phí tuân thủ phát sinh sau chuyển đổi.