Huy động vốn qua trái phiếu riêng lẻ duy trì quy mô lớn, dòng tiền được giám sát chặt hơn

Ảnh minh họa

Quy mô huy động vốn tiếp tục ở mức cao

Hoạt động huy động vốn qua thị trường chứng khoán tiếp tục cho thấy vai trò quan trọng trong việc cung ứng nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Theo thông tin của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tại Hội nghị “Phát hành chứng khoán - Động lực cho tăng trưởng kinh tế”, năm 2025, tổng giá trị huy động thông qua phát hành cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đạt 763,5 nghìn tỷ đồng.

Đến giữa tháng 6/2026, giá trị huy động qua phát hành cổ phiếu đạt 114,1 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 67% so với cùng kỳ năm trước; giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đạt 148,8 nghìn tỷ đồng, tương đương cùng kỳ năm 2025. Các con số này cho thấy kênh trái phiếu riêng lẻ vẫn duy trì quy mô huy động đáng kể.

Theo Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương, hoạt động phát hành chứng khoán không chỉ bổ sung nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp mà còn thúc đẩy quản trị doanh nghiệp, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Đây là những yếu tố cần thiết để thị trường vốn thực hiện tốt hơn vai trò dẫn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.

Mở rộng cơ hội huy động vốn nhưng không nới lỏng kỷ luật

Nghị định số 200/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 5/6/2026, quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế. Văn bản này thay thế các Nghị định số 153/2020/NĐ-CP, 65/2022/NĐ-CP và 08/2023/NĐ-CP, qua đó thiết lập khuôn khổ pháp lý mới cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ.

Một trong những điểm đáng chú ý là Nghị định điều chỉnh mục đích phát hành theo hướng phù hợp hơn với nhu cầu huy động vốn của doanh nghiệp. Theo đó, doanh nghiệp được phát hành trái phiếu để thực hiện các dự án đầu tư theo các hình thức đầu tư quy định tại Luật Đầu tư, cơ cấu lại nợ của chính doanh nghiệp hoặc phục vụ các mục đích khác theo quy định của pháp luật chuyên ngành. Đồng thời, doanh nghiệp phải nêu rõ mục đích phát hành trong phương án phát hành và sử dụng vốn đúng mục đích đã công bố với nhà đầu tư.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Hoàng Văn Thu, việc mở rộng mục đích phát hành góp phần tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động hơn trong huy động vốn cho hoạt động đầu tư và cơ cấu tài chính.

Nghị định cũng cho phép doanh nghiệp thay đổi điều kiện, điều khoản của trái phiếu hoặc thay đổi mục đích phát hành trong quá trình trái phiếu còn lưu hành, nhưng chỉ khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định. Cụ thể, việc thay đổi phải được cấp có thẩm quyền của doanh nghiệp phê duyệt hoặc chấp thuận; được người sở hữu đại diện từ 65% tổng số trái phiếu cùng loại đang lưu hành trở lên đồng ý; đồng thời doanh nghiệp phải hoàn thành việc mua lại trước hạn đối với những người sở hữu trái phiếu không chấp thuận việc thay đổi. Quy định này vừa tạo cơ chế xử lý các tình huống phát sinh trong thực tế, vừa bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu trái phiếu.

Theo dõi riêng nguồn vốn sau phát hành

Điểm nhấn của Nghị định 200 không chỉ nằm ở điều kiện phát hành mà còn ở việc tăng cường quản lý quá trình sử dụng vốn sau khi huy động. Theo quy định, nguồn vốn thu được từ phát hành trái phiếu phải được doanh nghiệp theo dõi riêng, bảo đảm sử dụng và quản lý đúng mục đích theo phương án phát hành cũng như nội dung đã công bố cho nhà đầu tư. Đối với trái phiếu doanh nghiệp xanh, nguồn vốn phải được hạch toán, theo dõi riêng và sử dụng cho các dự án thuộc danh mục phân loại xanh hoặc dự án mang lại lợi ích về môi trường theo quy định của pháp luật.

Quy định về "theo dõi riêng" cần được hiểu đúng là doanh nghiệp phải bảo đảm khả năng tách bạch, nhận diện và kiểm soát dòng tiền huy động từ trái phiếu, thay vì mặc nhiên phải mở một tài khoản ngân hàng riêng trong mọi trường hợp. Theo giải thích của đại diện Bộ Tài chính tại hội nghị triển khai Nghị định, trong trường hợp chưa đến thời điểm giải ngân theo kế hoạch, doanh nghiệp có thể tạm thời gửi nguồn vốn tại ngân hàng. Tuy nhiên, việc này không làm thay đổi trách nhiệm sử dụng vốn đúng mục đích, công bố thông tin đầy đủ và thực hiện các nghĩa vụ đã cam kết với nhà đầu tư.

Cùng với đó, Nghị định tăng cường yêu cầu về công bố thông tin và minh bạch hóa quá trình sử dụng vốn. Theo Bộ Tài chính, quy định mới giúp cơ quan quản lý và nhà đầu tư theo dõi tốt hơn dòng vốn huy động, kể cả trong trường hợp vốn được chuyển đến doanh nghiệp khác để triển khai dự án theo phương án phát hành đã được phê duyệt.

Tăng bảo vệ nhà đầu tư, nâng chất lượng hàng hóa

Nghị định 200 cũng phân định rõ hơn phạm vi tham gia của từng nhóm nhà đầu tư. Theo đó, nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp là tổ chức được tham gia đầu tư theo quy định của pháp luật, trong khi nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp là cá nhân chỉ được mua, giao dịch một số loại trái phiếu đáp ứng các điều kiện về xếp hạng tín nhiệm, tài sản bảo đảm hoặc bảo lãnh thanh toán của tổ chức tín dụng theo quy định.

Bộ Tài chính đánh giá, việc bổ sung các quy định về quản lý dòng tiền, kiểm soát hệ số nợ, tiêu chuẩn nhà đầu tư, trách nhiệm công bố thông tin và trách nhiệm của các tổ chức cung cấp dịch vụ sẽ góp phần nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và thúc đẩy thị trường phát triển minh bạch, an toàn hơn.

VIS Rating cũng nhận định Nghị định 200 sẽ có tác động tích cực đến chất lượng tín nhiệm của thị trường nhờ siết chặt điều kiện phát hành, nâng cao tính minh bạch và tăng cường bảo vệ nhà đầu tư.

Trong bối cảnh Việt Nam đã được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp, yêu cầu về minh bạch và quản trị doanh nghiệp càng trở nên quan trọng. Việc nâng hạng mở ra cơ hội thu hút dòng vốn quốc tế, song để chuyển hóa cơ hội thành nguồn vốn thực chất, doanh nghiệp cần chứng minh năng lực quản trị, hiệu quả sử dụng vốn và khả năng thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ đối với nhà đầu tư.

Kỷ luật dòng tiền là nền tảng của sự phục hồi bền vững

Đối với doanh nghiệp, các yêu cầu về theo dõi riêng nguồn vốn và tăng cường công bố thông tin có thể làm phát sinh thêm chi phí tuân thủ, từ hoàn thiện hệ thống kế toán, kiểm soát nội bộ đến chuẩn hóa quy trình báo cáo. Tuy nhiên, về dài hạn, đây cũng là nền tảng giúp nâng cao uy tín của tổ chức phát hành, cải thiện khả năng tiếp cận nhà đầu tư và giảm chi phí huy động vốn.

Đối với nhà đầu tư, lãi suất sẽ không còn là tiêu chí duy nhất khi lựa chọn trái phiếu. Khả năng tạo dòng tiền của dự án, mục đích sử dụng vốn, chất lượng tài sản bảo đảm, kết quả xếp hạng tín nhiệm và lịch sử thực hiện nghĩa vụ của doanh nghiệp ngày càng trở thành những yếu tố quan trọng trong đánh giá rủi ro.

Vì vậy, điểm đáng chú ý của giai đoạn hiện nay không chỉ là quy mô gần 149.000 tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ được phát hành đến giữa tháng 6/2026, mà còn là việc khuôn khổ pháp lý đã mở rộng trọng tâm quản lý từ điều kiện phát hành sang giám sát chặt chẽ việc sử dụng vốn, thực hiện nghĩa vụ và công bố thông tin trong suốt thời gian trái phiếu lưu hành. Khi dòng vốn được theo dõi minh bạch, sử dụng đúng cam kết và doanh nghiệp thực hiện đầy đủ trách nhiệm với nhà đầu tư, thị trường trái phiếu doanh nghiệp sẽ có thêm nền tảng để phục hồi và phát triển bền vững.