Logistics thông minh tăng sức cạnh tranh quốc gia

Logistics thông minh tăng sức cạnh tranh quốc gia

Phát triển logistics xanh

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh chuỗi cung ứng, logistics đang được xem là một trong những ngành giữ vai trò hạ tầng chiến lược của nền kinh tế. Tuy nhiên, để xây dựng hệ thống logistics xanh, thông minh và liên thông, nhiều doanh nghiệp cho rằng cần sớm tháo gỡ các điểm nghẽn về quy hoạch, vốn và thể chế nhằm tạo dư địa cho doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Ông Trần Ngọc Khánh, Tổng giám đốc Công ty CP OPL Logistics cho biết, doanh nghiệp đang quyết liệt triển khai lộ trình chuyển đổi xanh, song quá trình thực hiện vẫn gặp không ít rào cản.

Theo ông Khánh, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở hạ tầng và quy hoạch. Dù Việt Nam đã có chiến lược phát triển các trung tâm logistics gắn với cảng biển, cảng cạn và hệ thống đường sắt liên vận quốc tế, nhưng quy hoạch chi tiết và cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp tiên phong vẫn chưa được thể chế hóa đầy đủ.

“Doanh nghiệp rất cần một cơ chế quy hoạch minh bạch, có tiêu chí ưu tiên rõ ràng cho doanh nghiệp Việt để đủ tự tin cạnh tranh với các tập đoàn quốc tế đang đầu tư mạnh vào hạ tầng logistics tại Việt Nam”, ông Khánh nhấn mạnh.

Không chỉ đối mặt với bài toán hạ tầng, doanh nghiệp logistics còn chịu áp lực lớn về nguồn vốn cho chuyển đổi xanh. OPL Logistics hiện đang chuyển đổi dần từ nhiên liệu diesel sang khí LNG và xe điện nhằm giảm phát thải và tối ưu chi phí vận hành. Tuy nhiên, việc tiếp cận nguồn vốn xanh vẫn gặp nhiều khó khăn do thủ tục hành chính còn phức tạp và thiếu các bộ tiêu chí rõ ràng.

Theo ông Khánh, cần sớm xây dựng hệ thống tiêu chuẩn và điều kiện cụ thể để doanh nghiệp có thể tiếp cận thuận lợi hơn với các nguồn tài chính xanh, từ đó thúc đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi của toàn ngành logistics.

Ở góc độ công nghệ, ông Trần Ngọc Khánh cho rằng logistics thông minh hiện không còn dừng ở việc trao đổi dữ liệu đơn thuần mà phải tiến tới ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm bảo đảm chuỗi cung ứng vận hành thông suốt và liền mạch. Tuy nhiên, thực tế hiện nay các nền tảng dữ liệu giữa doanh nghiệp, cảng biển, hải quan và cơ quan quản lý vẫn thiếu tính đồng bộ.

“Cần thiết lập một tiêu chuẩn kỹ thuật số chung dựa trên nền tảng Chính phủ số để các doanh nghiệp kết nối dữ liệu hiệu quả hơn. Khi đó, các trung tâm logistics mới thực sự trở thành những ‘cửa khẩu số’ hiện đại”, ông Khánh đề xuất.

Hình thành các “hub” logistics chiến lược

Từ góc độ cơ quan quản lý, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho rằng, Việt Nam cần ưu tiên phát triển một số trung tâm logistics đầu mối cấp vùng và liên vùng, gắn với các cực sản xuất, xuất khẩu, cảng biển, cửa khẩu, đường sắt và thương mại điện tử.

Theo ông Tuấn, logistics không nên phát triển dàn trải mà cần được phân tầng rõ ràng gồm trung tâm cấp quốc gia, cấp vùng, cấp địa phương, trung tâm chuyên ngành và các điểm gom hàng. Việc phân tầng hợp lý sẽ giúp tránh đầu tư trùng lặp, giảm tình trạng khai thác kém hiệu quả và hình thành các “hub” đủ lớn để kết nối chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

“Nói ngắn gọn, trung tâm logistics phải trở thành hạ tầng chiến lược của sản xuất và xuất nhập khẩu, chứ không chỉ là kho bãi hay điểm trung chuyển hàng hóa”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Theo đại diện Bộ Công Thương, để thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và tăng cường liên kết vùng trong logistics, cần đồng thời tháo gỡ ba “điểm nghẽn” lớn gồm hạ tầng, thể chế và kết nối chuỗi cung ứng.

Ông Tuấn cho rằng, logistics cần được phát triển theo hướng mạng lưới tích hợp thay vì tư duy đầu tư từng công trình riêng lẻ. Các trung tâm logistics phải được đặt trong tổng thể quy hoạch công nghiệp, thương mại, xuất nhập khẩu, cảng biển, cửa khẩu, đường sắt, đường cao tốc và đô thị.

Song song với hạ tầng cứng, Việt Nam cũng cần đầu tư mạnh cho hạ tầng mềm như nền tảng dữ liệu, hệ thống quản lý kho vận, truy xuất nguồn gốc, thanh toán điện tử và kết nối hải quan. Đây được xem là điều kiện bắt buộc để logistics vận hành theo hướng hiện đại và thông minh.

Về thể chế, Bộ Công Thương hiện đang rà soát Nghị định 163/2017/NĐ-CP để sửa đổi phù hợp với yêu cầu phát triển mới, đồng thời xây dựng Thông tư quy định tiêu chí phân loại và phân hạng trung tâm logistics.

Theo ông Tuấn, nếu thể chế không theo kịp thực tiễn, doanh nghiệp sẽ khó đầu tư dài hạn, khó huy động vốn và khó triển khai các mô hình logistics hiện đại.

Logistics xanh tạo lực đẩy cho tăng trưởng

Không chỉ đóng vai trò hỗ trợ lưu thông hàng hóa, logistics xanh và thông minh còn được xem là động lực quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn tăng trưởng mới.

Theo ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, tác động đầu tiên của logistics hiện đại là giúp giảm chi phí vận chuyển, lưu thông và xuất khẩu, qua đó nâng hiệu quả toàn nền kinh tế trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao giai đoạn 2026–2030.

Bên cạnh đó, hệ thống logistics tiên tiến còn giúp nâng cao chất lượng chuỗi cung ứng thông qua việc cải thiện quản lý hàng hóa, truy xuất nguồn gốc, đáp ứng tiêu chuẩn xanh và rút ngắn thời gian giao hàng cho các thị trường xuất khẩu lớn.

“Hạ tầng logistics tốt cũng là một phần của môi trường đầu tư”, ông Tuấn nhận định. Theo ông Tuấn, khi hệ thống logistics được kết nối đồng bộ, các nhà đầu tư trong lĩnh vực công nghiệp, bán lẻ, thương mại điện tử hay chế biến chế tạo sẽ có thêm niềm tin mở rộng hoạt động tại Việt Nam.

Ngoài ra, mạng lưới logistics liên thông còn góp phần tăng cường liên kết vùng, kết nối hiệu quả giữa khu vực sản xuất, chế biến, tiêu thụ, cảng biển và cửa khẩu, từ đó tạo nên một hệ sinh thái chuỗi cung ứng thống nhất.

Trong bối cảnh cạnh tranh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng gay gắt, nhiều chuyên gia cho rằng logistics xanh và thông minh không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu nếu Việt Nam muốn nâng cao vị thế trong mạng lưới thương mại quốc tế.

“Logistics xanh, thông minh không chỉ là đầu tư hạ tầng mà còn là lực đẩy cho sản xuất, xuất nhập khẩu và nâng vị thế Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu”, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh.