Một đồng vốn sẽ không còn đi qua hai quy trình?

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành phiên họp

Chấm dứt cảnh "một đồng vốn, hai quy trình" bằng giải pháp tích hợp toàn diện

Động lực cốt lõi để Chính phủ đề xuất hợp nhất Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước xuất phát từ những điểm nghẽn thực tiễn đang kìm hãm tốc độ giải ngân và làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực. Hiện nay, đối với một khoản vốn đầu tư công từ ngân sách nhà nước, các cơ quan quản lý đang phải chịu sự điều chỉnh song song của cả quy trình ngân sách nhà nước lẫn quy trình đầu tư công. Thực trạng này làm phát sinh sự giao thoa, trùng lặp về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự và thời hạn từ khâu lập, phân bổ dự toán đến khâu thanh toán, quyết toán.

Minh chứng rõ nét nhất là việc Chính phủ và các địa phương đang phải đồng thời lập, trình phê duyệt song song kế hoạch tài chính 05 năm và kế hoạch đầu tư công trung hạn. Quy trình lập, quyết định, giao dự toán chi đầu tư công và kế hoạch đầu tư công hằng năm cũng đang lặp lại những bước đi tương tự một cách không cần thiết.

Để tháo gỡ triệt để vướng mắc này, phương án đột phá được Chính phủ đưa ra là tích hợp sâu rộng các bản kế hoạch. Cụ thể, kế hoạch đầu tư công 05 năm sẽ được tích hợp trở thành một bộ phận cấu thành của kế hoạch tài chính 05 năm. Đồng thời, nội dung về kế hoạch đầu tư công hằng năm cũng sẽ được lồng ghép hoàn toàn vào quy trình lập, phân bổ, giao dự toán chi ngân sách hằng năm. Chủ trương này đã nhận được sự đồng thuận cao từ cơ quan thẩm tra, song Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng lưu ý việc tích hợp phải làm rõ căn cứ, trình tự, hệ thống số liệu và bảo đảm yêu cầu quản lý theo danh mục, điều kiện bố trí vốn, cũng như tiến độ giải ngân. Bên cạnh đó, các cơ quan đều thống nhất sẽ ban hành một nghị quyết chung của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ cho cả chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên nguồn ngân sách nhà nước.

Mở rộng chủ động nhưng không buông lỏng kiểm soát

Một trong những nội dung trọng tâm và thu hút nhiều luồng ý kiến nhất tại dự thảo Luật là việc xác định lại thẩm quyền giữa cơ quan dân cử (Quốc hội, Hội đồng nhân dân) và cơ quan hành pháp (Chính phủ, Ủy ban nhân dân). Chính phủ định hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế "2 con số" và bám sát phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Ở cấp trung ương, Chính phủ đề xuất được trao thẩm quyền quyết định phân bổ kế hoạch vốn từ nguồn dự phòng chung vốn ngân sách trung ương trong kế hoạch tài chính 05 năm (hiện hành thuộc thẩm quyền của Ủy ban Thường vụ Quốc hội) nhằm tạo sự đồng bộ trong điều hành. Tuy nhiên, đa số ý kiến của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục giữ thẩm quyền của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Cơ quan thẩm tra lập luận rằng, điều này là bắt buộc để bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu điều hành linh hoạt với cơ chế kiểm soát rủi ro, đảm bảo an ninh tài chính quốc gia và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Đối với cấp địa phương, câu chuyện phân bổ chi tiết kế hoạch đầu tư công nguồn ngân sách địa phương cũng đang có hai luồng quan điểm. Chính phủ trình Phương án 1 là Hội đồng nhân dân (HĐND) quyết định chi tiết đến từng danh mục, dự án như hiện nay; và Phương án 2 là HĐND chỉ quyết định tổng mức, giao thẩm quyền phân bổ chi tiết cho Ủy ban nhân dân (UBND). Mặc dù có ý kiến ủng hộ Phương án 2 nhằm tăng tính chủ động cho UBND, cơ quan thẩm tra vẫn yêu cầu đánh giá tác động thật kỹ lưỡng để bảo đảm cơ chế kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan dân cử.

Kết luận về vấn đề này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh: Việc phân cấp, phân quyền phải gắn chặt với kiểm soát quyền lực, không làm giảm mức độ kiểm soát đối với nguồn lực tài chính của nhà nước và phải đảm bảo vai trò quyết định, giám sát của Quốc hội, HĐND. Phân cấp để làm rõ trách nhiệm, tuyệt đối không được biến thành sự phân tán trách nhiệm.

Cơ chế ứng phó khẩn cấp và "van an toàn" khi sử dụng số tăng thu

Nhằm tăng cường khả năng chống chịu và phản ứng nhanh của nền kinh tế, dự thảo Luật bổ sung quy định cho phép sử dụng dự phòng ngân sách và quỹ dự trữ tài chính để ứng phó, khắc phục tình trạng khẩn cấp vì lợi ích quốc gia, dân tộc và ổn định kinh tế vĩ mô. Sự bổ sung này nhận được sự nhất trí cao, giúp khơi thông nguồn lực xử lý các nhiệm vụ cấp bách. Dù vậy, lãnh đạo Quốc hội đề nghị quy định rõ phạm vi, giới hạn nguồn lực và làm rõ thứ tự ưu tiên giữa việc dùng dự phòng ngân sách với quỹ dự trữ tài chính, tránh tình trạng mở rộng tùy tiện trong tổ chức thực hiện.

Một đề xuất đáng chú ý khác của Chính phủ là cho phép phân bổ, sử dụng số tăng thu ngay trong quá trình chấp hành ngân sách nhà nước nhằm đưa nguồn vốn vào nền kinh tế một cách sớm nhất. Dù đa số đồng thuận với sự linh hoạt này, một số thành viên cơ quan thẩm tra đã cảnh báo nguy cơ làm giảm chất lượng lập dự toán. Việc này có thể tạo tâm lý cố tình xây dựng dự toán thu ở mức thấp, quá thận trọng để dễ dàng tạo ra số tăng thu "ảo" trong quá trình điều hành.

Kết luận về nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị chỉ thực hiện phân bổ khi số tăng thu được xác định là chắc chắn có thật. Đồng thời, phải quy định chặt chẽ thứ tự ưu tiên sử dụng, trong đó đặc biệt ưu tiên nguồn cho giảm bội chi và trả nợ, tuyệt đối không tạo nghĩa vụ chi thường xuyên lâu dài khi chưa có nguồn lực đảm bảo chắc chắn.