Muốn nông sản bứt phá, Điện Biên phải thoát vai trò bán nguyên liệu

Quang cảnh diễn đàn - ảnh: Hồng Thắm

Với lợi thế hơn 950.000 ha diện tích tự nhiên, trong đó trên 90% là đất nông, lâm nghiệp, Điện Biên đang chuyển mạnh từ phát triển nông nghiệp dựa trên lợi thế tài nguyên sang mô hình sản xuất xanh, ứng dụng công nghệ và liên kết chuỗi giá trị. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành giá trị kinh tế, địa phương cần thu hút mạnh hơn dòng vốn đầu tư vào chế biến sâu, logistics và đổi mới công nghệ.

Đó là thông điệp được các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp đưa ra tại Diễn đàn “Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực tại Điện Biên” do Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên phối hợp với Báo Nông nghiệp và Môi trường, Hội Làm vườn Việt Nam tổ chức ngày 18/7/2026.

Từ lợi thế tài nguyên đến phát triển chuỗi giá trị

Phát biểu tại diễn đàn, ông Lò Văn Cương, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên cho biết, địa phương được đánh giá là có nhiều điều kiện thuận lợi để hình thành các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn.

Những năm gần đây, tỉnh đã đẩy mạnh cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững. Trọng tâm là phát triển vùng nguyên liệu gắn với chế biến, xây dựng thương hiệu, ứng dụng khoa học công nghệ và tăng cường liên kết chuỗi nhằm nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản.

Đến nay, nhiều vùng sản xuất tập trung đã được hình thành. Các sản phẩm chủ lực như cà phê Arabica, mắc ca, cao su, cây ăn quả và chăn nuôi đại gia súc tiếp tục mở rộng quy mô, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.

Theo ông Lò Văn Cương, trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng khắt khe của các thị trường xuất khẩu, phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc nếu muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.

Tuy nhiên, với diện tích tự nhiên hơn 950.000 ha, trong đó đất nông, lâm nghiệp chiếm trên 90%, những kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.

Ông Lò Văn Cương, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên phát biểu tại diễn đàn - ảnh: Hồng Thắm

Lãnh đạo tỉnh chỉ rõ, quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, liên kết giữa các khâu trong chuỗi giá trị chưa bền vững, tỷ lệ chế biến sâu còn thấp, trong khi số lượng doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp còn hạn chế. Đây là những điểm nghẽn khiến giá trị gia tăng của nông sản Điện Biên chưa cao và năng lực cạnh tranh còn khiêm tốn.

Chính vì vậy, Điện Biên đang chuyển hướng từ phát triển vùng nguyên liệu đơn thuần sang thu hút doanh nghiệp đầu tư toàn diện vào chuỗi giá trị, từ sản xuất, chế biến, bảo quản đến tiêu thụ và xuất khẩu.

Theo ông Lò Văn Cương, nếu chỉ giữ vai trò là nơi cung cấp nguyên liệu thô thì những lợi thế về đất đai, khí hậu và hệ sinh thái của Điện Biên sẽ rất khó chuyển hóa thành giá trị kinh tế.

Địa phương xác định phát triển vùng nguyên liệu tập trung gắn với chế biến sâu, liên kết chuỗi giá trị và sản xuất xanh sẽ là hướng đi trọng tâm nhằm nâng cao thu nhập cho người dân, đồng thời tạo sức hút mạnh hơn đối với các nhà đầu tư.

Doanh nghiệp và công nghệ là chìa khóa nâng giá trị nông sản

Các chuyên gia tham dự diễn đàn đều cho rằng, để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, Điện Biên cần giải quyết đồng thời bài toán chế biến sâu, logistics và ứng dụng khoa học công nghệ.

Theo GS.TS. Ngô Xuân Bình, Phó Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ lương thực, thực phẩm Việt Nam, sản xuất nông nghiệp của Điện Biên hiện vẫn còn phân tán, nhỏ lẻ, gây khó khăn cho việc hình thành vùng nguyên liệu quy mô lớn cũng như thu hút doanh nghiệp đầu tư.

GS.TS. Ngô Xuân Bình đề xuất tỉnh nghiên cứu xây dựng khu công nghiệp chế biến nông sản tập trung.

Theo ông Bình, hiện nhiều doanh nghiệp chỉ đến Điện Biên thu mua nguyên liệu rồi vận chuyển đến các nhà máy ở địa phương khác để chế biến. Chi phí logistics lớn làm giảm đáng kể sức cạnh tranh của nông sản.

Việc hình thành khu chế biến tập trung không chỉ giúp giảm chi phí vận chuyển mà còn tạo điều kiện thuận lợi về hạ tầng, thủ tục và môi trường đầu tư để giữ chân doanh nghiệp.

Ông Bình cũng nhấn mạnh vai trò trung tâm của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị nông sản.

Theo đó, các viện nghiên cứu và nhà khoa học có thể tạo ra giống mới, quy trình sản xuất tiên tiến, nhưng quá trình thương mại hóa sản phẩm và mở rộng thị trường vẫn cần doanh nghiệp làm đầu tàu.

"Từ kinh nghiệm của Sơn La, chính quyền địa phương cần chủ động đồng hành, tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp yên tâm đầu tư lâu dài vào nông nghiệp", ông Bình chia sẻ.

Điện Biên đặt cược vào nông nghiệp xanh để nâng tầm chuỗi giá trị nông sản ảnh: Hồng Thắm

Đồng quan điểm, TS. Lê Văn Đức, Hội Làm vườn Việt Nam cho rằng, phát triển nông nghiệp hiện đại cần tích hợp sản xuất nông - lâm - thủy sản với chế biến, xây dựng chuỗi giá trị, số hóa sản xuất, kết nối thị trường và phát triển du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm nhằm gia tăng giá trị sản phẩm.

Theo ông, để các mô hình phát huy hiệu quả, cần đẩy mạnh chuyển giao khoa học công nghệ, hỗ trợ vốn, tăng cường liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ, đồng thời nhân rộng các mô hình kinh tế vườn tuần hoàn đã chứng minh hiệu quả tại Phú Thọ, Tuyên Quang và nhiều địa phương khác.

Trong khi đó, PGS.TS. Phạm Anh Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch đánh giá, Điện Biên có nhiều lợi thế phát triển nông nghiệp nhờ quỹ đất nông - lâm nghiệp chiếm trên 90% diện tích tự nhiên cùng nhiều vùng nguyên liệu tập trung và các sản phẩm đặc trưng như gạo, cà phê Arabica, mắc ca, chè, rau an toàn, cây ăn quả và dược liệu.

Tuy nhiên, để các công nghệ phát huy hiệu quả, địa phương cần phát triển đồng bộ từ vùng nguyên liệu, lựa chọn công nghệ phù hợp với từng nhóm sản phẩm đến đầu tư hệ thống chế biến, bảo quản hiện đại và xây dựng chuỗi liên kết bền vững giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Theo ông Anh Tuấn, đây là giải pháp quan trọng nhằm giảm tổn thất sau thu hoạch, nâng cao năng lực cạnh tranh và gia tăng giá trị cho các sản phẩm chủ lực.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Điện Biên cũng xác định sẽ tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trong sản xuất; phát triển nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp thông minh; xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường xuất khẩu.

Song song với đó, tỉnh sẽ tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình triển khai dự án nhằm rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục, tháo gỡ các khó khăn phát sinh và tạo môi trường đầu tư thuận lợi hơn.