Ngành rau quả xuất khẩu: Thay đổi cách tiếp cận để phát triển bền vững

Đằng sau con số tăng trưởng ấn tượng là sự thay đổi rõ nét trong cách tiếp cận thị trường của doanh nghiệp Việt, trong bối cảnh Trung Quốc ngày càng siết chặt các rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn nhập khẩu.

Thay vì chững lại, các doanh nghiệp Việt Nam đã sớm điều chỉnh chiến lược. Việc nâng cao chất lượng sản phẩm, hoàn thiện quy trình sản xuất, đầu tư bài bản cho mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và tăng tỷ trọng xuất khẩu chính ngạch đã giúp rau quả Việt Nam dần thích ứng với “luật chơi” mới. Chính sự chủ động này trở thành nền tảng để xuất khẩu rau quả bứt phá mạnh mẽ trong những tháng cuối năm.

Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam nhận định, việc Trung Quốc siết tiêu chuẩn không còn là yếu tố bất ngờ. Thị trường này đang chuyển rất nhanh sang kiểm soát chặt chẽ, tương đồng với các thị trường phát triển.

Ở góc độ doanh nghiệp, áp lực từ rào cản kỹ thuật buộc nhiều đơn vị phải tái cấu trúc toàn bộ chuỗi sản xuất. Đại diện Công ty CP Xuất khẩu Nông sản Hùng Phát chia sẻ, trước đây doanh nghiệp chủ yếu xuất khẩu tiểu ngạch, phụ thuộc nhiều vào thương lái và cửa khẩu biên giới. Tuy nhiên, từ năm 2024 đến nay, công ty đã chuyển hẳn sang xuất khẩu chính ngạch, đầu tư vùng nguyên liệu đạt chuẩn và hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử. Chi phí ban đầu tăng lên rõ rệt, nhưng đổi lại là khả năng tiếp cận ổn định hơn với thị trường Trung Quốc. Khi đáp ứng được tiêu chuẩn, hàng hóa không chỉ được xuất khẩu nhanh hơn mà còn có giá tốt hơn.

Theo các doanh nghiệp, việc chuyển từ “bán được hàng” sang “bán đúng chuẩn” là yếu tố quyết định để duy trì tăng trưởng. Dù ghi nhận kết quả tích cực, giới chuyên gia cho rằng, đà tăng trưởng nhanh tại thị trường Trung Quốc cũng đặt ra những cảnh báo cần được nhìn nhận thẳng thắn. Quốc gia này vẫn là thị trường lớn nhất của rau quả Việt Nam, chiếm tỷ trọng áp đảo trong cơ cấu xuất khẩu. Điều này đồng nghĩa với rủi ro phụ thuộc nếu thị trường này tiếp tục điều chỉnh chính sách hoặc thay đổi nhu cầu tiêu dùng.

TS. Nguyễn Đình Thắng, chuyên gia kinh tế nông nghiệp cho rằng, các bài học từ quá khứ vẫn còn nguyên giá trị. Tăng trưởng nhanh là tín hiệu tích cực, nhưng nếu doanh nghiệp chỉ dồn lực vào một thị trường lớn thì rủi ro là rất rõ. Chỉ cần một thay đổi nhỏ về tiêu chuẩn hay chính sách thì toàn bộ chuỗi xuất khẩu có thể bị ảnh hưởng.

Trước bối cảnh đó, định hướng xuất khẩu nông sản thời gian tới được Bộ NN&MT xác định là ưu tiên củng cố các thị trường đã mở, thay vì mở rộng bằng mọi giá. Song song với đó, cơ quan quản lý sẽ tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong quá trình xuất nhập khẩu, đặc biệt là về tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm dịch và thủ tục hành chính.

Đại diện Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ NN&MT) cho biết, bộ đang phối hợp chặt chẽ với phía Trung Quốc để cập nhật kịp thời các quy định mới, đồng thời hướng dẫn doanh nghiệp chuẩn hóa từ khâu sản xuất. Muốn giữ được thị trường, không còn cách nào khác là đi bằng con đường chính ngạch, minh bạch và bền vững.

Theo các chuyên gia, trách nhiệm không chỉ nằm ở chính sách mà trước hết thuộc về doanh nghiệp xuất khẩu. Việc xây dựng chiến lược phát triển dài hạn, đa dạng hóa thị trường và sản phẩm là điều kiện tiên quyết để tránh lệ thuộc vào một thị trường lớn duy nhất.