NHTM Nhà nước “vươn mình”, dẫn dắt kinh tế Nhà nước

Lịch sử 75 năm của ngành Ngân hàng Việt Nam là một dòng chảy xuyên suốt gắn chặt với tiến trình đấu tranh, bảo vệ, kiến thiết đất nước. Ngay từ giai đoạn đầu hình thành nền kinh tế quốc doanh, ngân hàng đã vận hành như một công cụ tổ chức vận hành nguồn lực của Nhà nước. Bước sang thời kỳ Đổi mới, vai trò này tiếp tục được nâng lên một cấp độ mới, vừa tuân thủ nguyên tắc thị trường, vừa phục vụ mục tiêu phát triển quốc gia. 4 NHTM Nhà nước phát huy vai trò tiên phong dẫn dắt các doanh nghiệp Nhà nước, đồng thời là trụ cột tài chính thúc đẩy phát triển các nguồn lực Nhà nước đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế và hội nhập. Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị đang đặt cho ngành Ngân hàng và NHTM Nhà nước những nhiệm vụ mới trong hành trình xây dựng nền kinh tế tự chủ, tự cường bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Phát huy vai trò đầu tàu dẫn dắt kinh tế quốc gia

Đến cuối năm 2025, hệ thống ngân hàng cung ứng gần 2/3 tổng vốn của nền kinh tế, với tổng tài sản đạt xấp xỉ 27 đến 28,9 triệu tỷ đồng, tương đương gần 200% GDP quốc gia, tăng gần 2.000 lần sau gần 40 năm Đổi mới.

Trong đó, 4 NHTM Nhà nước, bao gồm: Vietcombank, BIDV, VietinBank và Agribank là trung tâm dẫn dắt dòng vốn chủ đạo. “Bộ tứ” này hiện đang nắm giữ khoảng 41% tổng tài sản toàn hệ thống, đồng thời chiếm thị phần huy động và tín dụng áp đảo từ 43% đến 44% trong giai đoạn 2021 - 2025. Quy mô tài sản của mỗi ngân hàng đều vượt mốc 2 triệu tỷ đồng, trong đó, BIDV dẫn đầu với khoảng 3,25 triệu tỷ đồng, Agribank đạt 2,6 triệu tỷ đồng, Vietcombank duy trì mức 2,5 triệu tỷ đồng với chất lượng tài sản tốt nhất hệ thống (nợ xấu dưới 1%), và đặc biệt VietinBank đã lần đầu tiên vượt mốc lịch sử 100 tỷ USD tổng tài sản.

Sở hữu nguồn lực tài chính hùng hậu, các NHTM Nhà nước đã thực hiện những "cú bắt tay" tỷ USD mang tính chiến lược với các doanh nghiệp Nhà nước. Trong nền kinh tế hiện nay, khu vực doanh nghiệp Nhà nước bao gồm cả ngân hàng dù chỉ có 671 đơn vị (chiếm 0,23% tổng số doanh nghiệp) nhưng lại nắm giữ trên 4 triệu tỷ đồng tài sản và đóng góp tới 27,2% tổng thu ngân sách nhà nước. Doanh nghiệp Nhà nước và NHTM Nhà nước là lực lượng tiên phong trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; đóng vai trò quan trọng trong một số ngành, lĩnh vực then chốt của nền kinh tế, như viễn thông, than, điện, xăng dầu, khai khoáng, tài chính, ngân hàng và các dịch vụ công thiết yếu bảo đảm nhu cầu tiêu dùng, sản xuất trong nước và xuất khẩu. Đặc biệt, sự lớn mạnh của các doanh nghiệp nhà nước đều có dấu ấn đậm nét từ nguồn vốn ngân hàng. Một minh chứng sinh động cho sự hợp tác này là vào đầu năm 2026, 4 NHTM Nhà nước đã cùng thu xếp khoản tín dụng hợp vốn kỷ lục lên tới 29.568 tỷ đồng cho dự án Nhà máy nhiệt điện LNG Quảng Trạch II, một quyết định mang tính chiến lược về an ninh năng lượng quốc gia. Trước đó, hàng loạt công trình vĩ đại như Thủy điện Sơn La, Thủy điện Lai Châu, chuỗi dự án khí Lô B - Ô Môn, các tuyến cao tốc Bắc - Nam hay đường Vành đai 4 vùng Thủ đô đều có sự tham gia sâu rộng của dòng vốn từ các ngân hàng này. Sự lan tỏa từ các tập đoàn kinh tế nhà nước, nhờ đòn bẩy ngân hàng, đã kéo theo sự phát triển của hệ sinh thái các doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhỏ và vừa, tạo động lực phát triển cho cả một khu vực kinh tế rộng lớn.

"Kiến trúc sư phân bổ nguồn lực"

Sự ra đời của Nghị quyết 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 (Nghị quyết 79) đã mang đến một luồng gió mới, đánh dấu bước chuyển mang tính lịch sử về tư duy quản trị kinh tế Nhà nước. Nghị quyết khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước không còn đo bằng quy mô hiện diện, mà bằng năng lực dẫn dắt, chiếm lĩnh các "cao điểm chiến lược chỉ huy" và trở thành "điểm tựa quốc gia". Khu vực doanh nghiệp Nhà nước được định hướng kiên quyết rút vốn khỏi các lĩnh vực kém hiệu quả để tập trung vào năng lượng, viễn thông, hạ tầng chiến lược, logistics và công nghệ lõi. Mục tiêu tham vọng được đặt ra là có 50 doanh nghiệp Nhà nước lọt Top 500 Đông Nam Á và từ 1-3 doanh nghiệp lọt Top 500 toàn cầu.

Để khu vực doanh nghiệp Nhà nước đạt được khát vọng đó, vai trò của hệ thống ngân hàng bắt buộc phải được nâng lên tầm cao mới. Từ "mạch máu lưu thông", ngân hàng phải vươn tầm trở thành "kiến trúc sư dòng vốn" - lực lượng trực tiếp định hình cấu trúc tăng trưởng và phân bổ nguồn lực vào những khâu tạo ra năng suất thực chất.

Nghị quyết 79 cũng đã đặt ra một mệnh lệnh lịch sử cho khối NHTM Nhà nước: Đến năm 2030, phải có ít nhất 03 ngân hàng lọt vào nhóm 100 ngân hàng lớn nhất châu Á về quy mô tổng tài sản, và 04 ngân hàng giữ vai trò tiên phong về công nghệ, quản trị và điều tiết thị trường. Để lọt vào Top 100 châu Á, quy mô tài sản của các ngân hàng phải đạt từ 150 đến 200 tỷ USD, thậm chí lên tới 250 - 300 tỷ USD, đòi hỏi các ngân hàng phải tăng quy mô gấp 2 đến 2,5 lần trong chưa đầy một thập kỷ tới.

Yếu tố quyết định để hiện thực hóa tham vọng này chính là "cởi trói thể chế". Nghị quyết yêu cầu phân định rạch ròi giữa tín dụng thương mại và tín dụng chính sách, chấm dứt tình trạng dùng lợi nhuận "bù chéo" nhiệm vụ chính trị. Đối với nhiệm vụ công ích, nhà nước phải thực hiện cơ chế đặt hàng và cấp đủ chi phí hợp lý. Đặc biệt, cơ chế cho phép các NHTM Nhà nước được giữ lại toàn bộ lợi nhuận sau thuế và thặng dư vốn để tăng vốn điều lệ là chìa khóa sống còn giúp nâng cao năng lực tài chính, đáp ứng chuẩn mực an toàn Basel III. Điển hình như việc Agribank đã chủ động kiến nghị cấp thẩm quyền bổ sung 30.000 tỷ đồng vốn điều lệ giai đoạn 2025-2027 để tạo nền tảng vốn đủ mạnh.

Vai trò "kiến trúc sư" của các NHTM Nhà nước cũng đang được thể hiện mạnh mẽ trên nhiều mặt trận mới. Đó là dẫn dắt hạ tầng; gác cổng chuyển đổi xanh; tiên phong số hóa và tài chính toàn diện. Theo đó, hệ thống ngân hàng đã khẩn trương đăng ký tham gia gói tín dụng 500.000 tỷ đồng dành cho các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia với lãi suất ưu đãi thấp hơn 1% - 1,5%/năm so với mặt bằng chung.

Ở lĩnh vực chuyển đổi xanh, các ngân hàng đang kiểm soát chặt chẽ dòng vốn tỷ USD hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. VietinBank hiện phục vụ gần 800 khách hàng xanh với dư nợ gần 56.000 tỷ đồng; Agribank triển khai gói tín dụng 30.000 tỷ đồng cho Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao tại ĐBSCL. Quyết định 21/2025/QĐ-TTg về Danh mục phân loại xanh (Green Taxonomy) đã trao cho ngành Ngân hàng "chìa khóa vàng" ngăn chặn rủi ro "tẩy xanh" (greenwashing). Đây cũng là những đơn vị tiên phong số hóa và tài chính toàn diện.

Trong sứ mệnh vươn mình hội nhập toàn cầu, việc hình thành Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh và Khu thương mại tự do Đà Nẵng đã đặt hệ thống ngân hàng vào vai trò "hạ tầng phần mềm lõi", xử lý dòng tiền, dữ liệu và giao dịch quốc tế. Đây là bệ phóng lịch sử để ngân hàng Việt Nam vươn lên thành các tập đoàn tài chính đa quốc gia, cung cấp dịch vụ xuyên biên giới.

Nhìn lại 75 năm, hệ thống ngân hàng nói chung và 4 NHTM Nhà nước nói riêng đã hoàn thành xuất sắc vai trò kiến tạo nền tảng vật chất và là "điểm tựa quốc gia" cho kinh tế Nhà nước. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên mới dưới định hướng của Nghị quyết 79, sức mạnh của ngân hàng không còn chỉ được đo lường bằng quy mô tín dụng, mà bằng khả năng dẫn dắt tương lai của nền kinh tế.

Với năng lực quản trị theo chuẩn mực quốc tế, làm chủ công nghệ lõi và sự hậu thuẫn từ việc tháo gỡ thể chế, ngành Ngân hàng Việt Nam đang thiết lập một cấu trúc tài chính vững chắc đưa Việt Nam vươn ra toàn cầu, hiện thực hóa khát vọng phát triển hùng cường, thịnh vượng và thu nhập cao vào năm 2045.