Phân cấp đất đai không để phân mảnh thủ tục

Phân cấp quản lý đất đai cần đi cùng một khung thủ tục thống nhất, minh bạch và có thể dự báo, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Ảnh: MH

Linh hoạt không phải mỗi nơi một cách

Tại hội thảo “Góp ý hoàn thiện Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi)” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ngày 27/8, nhiều ý kiến góp ý vấn đề phân cấp được đặt trong quan hệ trực tiếp với yêu cầu thống nhất thực thi. Với doanh nghiệp hoạt động tại nhiều tỉnh, thành, sự khác nhau về hồ sơ, thời hạn giải quyết, công khai thông tin hoặc xử lý quá hạn có thể làm tăng thời gian và chi phí tuân thủ.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI, nhấn mạnh: “Nếu 34 tỉnh, thành mà có 34 quy trình khác nhau thì rất khó khăn cho các doanh nghiệp đang hoạt động hiện tại”.

Theo ông Đào Trung Chính, Cục trưởng Cục Quản lý đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dự thảo lần này được xây dựng theo hướng chỉ quy định những nguyên tắc chung. So với Luật Đất đai năm 2024 có khoảng 260 điều, dự thảo được tinh gọn còn hơn 100 điều; nhiều nội dung về trình tự, thủ tục sẽ được giao Chính phủ và các bộ, ngành quy định. Theo ông Chính, cách thiết kế này nhằm bảo đảm tính linh hoạt và tinh gọn của hệ thống pháp luật.

Theo VCCI, dù lựa chọn phương án phân cấp nào, luật vẫn cần đặt ra một khung tối thiểu áp dụng trên toàn quốc về hồ sơ, thời hạn giải quyết, công khai thông tin và xử lý khi quá hạn. Khung chung không loại bỏ khả năng địa phương quyết định những vấn đề phù hợp với điều kiện thực tế, nhưng giúp doanh nghiệp dự liệu được quy trình và hạn chế việc cùng một thủ tục lại được hiểu, yêu cầu hoặc giải quyết theo nhiều cách.

Từ góc độ thực thi, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội các Nhà thầu Xây dựng Việt Nam (VACC), cho rằng việc giao thêm thẩm quyền cho cấp xã, phường cần gắn với năng lực thực tế. Địa phương chỉ nên phân cấp sâu hơn khi bộ máy cơ sở đáp ứng yêu cầu về nhân lực và chuyên môn. Quan điểm này đặt ra điều kiện đi kèm của phân cấp: thẩm quyền phải tương xứng với năng lực thực hiện, nếu không mục tiêu rút ngắn quy trình có thể khó đạt được.

Nhu cầu thống nhất còn xuất hiện ở các thủ tục liên ngành. Ông Đào Trung Chính lưu ý việc xử lý dự án chậm đưa đất vào sử dụng hiện liên quan cơ quan quản lý đất đai, đầu tư và tài chính nhưng cách xử lý chưa thực sự khớp nhau. Với chuyển nhượng dự án hoặc một phần dự án, các cơ quan đầu tư, đất đai và thuế cũng có những quy trình khác nhau. Vì vậy, ông cho rằng cần nghiên cứu một quy trình thống nhất cho doanh nghiệp.

Luật sư Phạm Thanh Tuấn, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội, lưu ý những vướng mắc có thể phát sinh trong giai đoạn chuyển tiếp. Theo ông, dự án đã hoàn thành lựa chọn nhà đầu tư trước ngày luật mới có hiệu lực cần được tiếp tục công nhận kết quả; với dự án đang lựa chọn nhà đầu tư, luật cần xác định thời điểm chuyển tiếp để tránh phải làm lại thủ tục, kéo dài thời gian và phát sinh chi phí.

Thủ tục đất đai cần được công khai, chuẩn hóa và giải quyết theo một khung thống nhất, hạn chế tình trạng mỗi địa phương áp dụng một quy trình khác nhau. Ảnh: MH

Luật khung không để khoảng trống

Khi nhiều nội dung chi tiết được chuyển xuống nghị định và văn bản hướng dẫn, ranh giới giữa nguyên tắc thuộc thẩm quyền của luật với thủ tục có thể giao Chính phủ quy định trở thành vấn đề cần được xác định.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, các nội dung tác động trực tiếp đến quyền tài sản như điều kiện được bồi thường, trường hợp không được bồi thường và các nhóm hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất cần được quy định trong luật để bảo đảm tính ổn định, thay vì giao toàn bộ cho văn bản dưới luật.

“Doanh nghiệp bỏ vốn vào đất trong 20-50 năm nên cần điều kiện có thể tiếp cận và ổn định”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Minh bạch thông tin là điều kiện để phân cấp không dẫn tới chênh lệch về cơ hội tiếp cận. VCCI đề nghị tăng cường công khai thông tin về quy hoạch, pháp lý dự án, giá đất, giao dịch và nghĩa vụ tài chính. Theo ông Tuấn, khi thông tin được công khai, lợi thế cạnh tranh sẽ thuộc về năng lực triển khai của doanh nghiệp, thay vì khả năng tiếp cận thông tin. Cơ sở dữ liệu đất đai vì vậy không chỉ phục vụ quản lý mà còn tạo nền tảng cho cạnh tranh công bằng.

Ở góc độ dữ liệu, luật sư Trương Anh Tuấn, Giám đốc Công ty Luật Trường Sơn, đề xuất kết nối dữ liệu đất đai với công chứng, ngân hàng và thuế để đối soát từng giao dịch. Theo ông, mỗi giao dịch chuyển quyền sử dụng đất có thể được gắn mã thống nhất nhằm đối chiếu giá trị hợp đồng, dòng tiền thanh toán, nghĩa vụ thuế, thế chấp và đăng ký biến động. Hệ thống cũng cần lưu lại lịch sử tạo lập, cập nhật và chỉnh sửa dữ liệu để phục vụ kiểm tra, thanh tra và xác định trách nhiệm khi cần thiết.

Đề cập Nghị quyết số 21-NQ/TW, đại diện VCCI nhấn mạnh: “Nghị quyết cũng nêu một nguyên tắc cần được giữ xuyên suốt quá trình soạn thảo, đấy là: khơi thông nguồn lực đất đai nhưng không buông lỏng quản lý và thúc đẩy phát triển nhưng không để thất thoát tài sản công”.

Chất lượng của Luật Đất đai không chỉ nằm ở đạo luật mà còn ở mức độ ăn khớp với các luật liên quan, yếu tố quyết định sự ổn định của môi trường đầu tư. Đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp, VCCI cho rằng, phân cấp cần đi cùng năng lực thực thi, dữ liệu minh bạch, quy định rõ về quyền tài sản và một khung thủ tục thống nhất trên toàn quốc, qua đó tạo sự ổn định mà doanh nghiệp cần cho những kế hoạch đầu tư dài hạn.