Phát huy vai trò NHTM nhà nước trong cung ứng vốn cho nền kinh tế

Khẳng định vai trò “huyết mạch” trong nền kinh tế đang tăng tốc

Những ngày đầu năm 2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước - một dấu mốc quan trọng, tiếp nối và hoàn thiện chuỗi nghị quyết chiến lược về phát triển các trụ cột của nền kinh tế trong giai đoạn mới. Trong đó, các ngân hàng thương mại (NHTM) nhà nước được xác định là lực lượng nòng cốt, giữ vai trò “huyết mạch” của nền kinh tế, vừa trực tiếp thực thi chính sách tiền tệ quốc gia, vừa dẫn dắt dòng vốn cho các động lực tăng trưởng và các dự án nền tảng của đất nước.

Nghị quyết 79-NQ/TW ra đời trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, với mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số giai đoạn 2026 - 2030, hướng tới khát vọng trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045. Trong bức tranh đó, hệ thống ngân hàng, đặc biệt là khối NHTM nhà nước tiếp tục giữ vai trò then chốt trong ổn định vĩ mô, dẫn dắt dòng vốn và bảo đảm an toàn hệ thống tài chính.

Theo ông Phan Đức Tú, Chủ tịch HĐQT BIDV, các NHTM nhà nước nhận thức sâu sắc trách nhiệm của doanh nghiệp nhà nước trước yêu cầu phát triển của đất nước, nhất là trong việc thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia, bảo đảm các cân đối lớn, kiểm soát lạm phát, ổn định thị trường tiền tệ và góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Thực tế cho thấy, dòng vốn tín dụng của các NHTM nhà nước luôn bám sát chỉ đạo của Chính phủ và NHNN, ưu tiên cho các lĩnh vực then chốt như công nghiệp chế biến - chế tạo, xuất khẩu, nông nghiệp công nghệ cao, khu công nghiệp, cũng như các dự án nền tảng quốc gia về hạ tầng giao thông, logistics, viễn thông, năng lượng, kinh tế xanh. Bên cạnh đó, các ngân hàng quốc doanh còn đóng vai trò nòng cốt trong bình ổn thị trường ngoại hối, tỷ giá, thị trường vàng; chủ động kéo giảm và duy trì mặt bằng lãi suất thấp, hỗ trợ doanh nghiệp và người dân vượt qua khó khăn.

Số liệu cho thấy, nhóm “Big 4” NHTM nhà nước gồm Agribank, VietinBank, BIDV và Vietcombank hiện có tổng tài sản khoảng 9,36 triệu tỷ đồng, chiếm hơn 43% tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống. Lợi nhuận trước thuế năm 2024 đạt khoảng 134.000 tỷ đồng, ROE bình quân 17,44%, đóng góp ngân sách gần 48.000 tỷ đồng, trong đó Agribank dẫn đầu về nộp ngân sách.

Giai đoạn 2021 - 2025 cũng ghi nhận bước tăng tốc mạnh mẽ về quy mô của khối ngân hàng nhà nước. Ba trong bốn ngân hàng đã vượt mốc 100 tỷ USD tổng tài sản, với tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao nhất khu vực: BIDV tăng khoảng 85%, VietinBank tăng 83%, Vietcombank tăng gần 75%, Agribank tăng khoảng 48%.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Tất Thái, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, Thống kê - Ổn định tiền tệ và Tài chính (NHNN), các NHTM nhà nước hiện nắm khoảng 42% tổng tài sản, nhưng vốn điều lệ chỉ chiếm 20% toàn hệ thống, trong khi khối ngân hàng cổ phần sở hữu 65% vốn điều lệ dù chỉ nắm khoảng 45% tổng tài sản. Hệ quả là thị phần huy động và tín dụng của nhóm Big 4 thu hẹp dần theo thời gian: từ hơn 70% năm 2004 xuống còn khoảng 46% vào năm 2024.

“Vốn điều lệ mỏng như một “chiếc áo quá chật” đang tạo áp lực lên hệ số an toàn vốn (CAR), hạn chế dư địa tín dụng và khả năng tài trợ cho các dự án trọng điểm quốc gia”, ông Nguyễn Tất Thái phân tích.

Mục tiêu Top 100 châu Á: Thách thức lớn nhưng có cơ sở

Một trong những mục tiêu cốt lõi của Nghị quyết 79-NQ/TW là đến năm 2030, Việt Nam phải có ít nhất 3 NHTM nhà nước lọt Top 100 ngân hàng lớn nhất châu Á về tổng tài sản. Đây là mục tiêu đầy thách thức khi ngưỡng tối thiểu của Top 100 châu Á hiện dao động 150 - 200 tỷ USD và có thể tăng lên 250 - 300 tỷ USD vào năm 2030. Điều đó đồng nghĩa với việc các ngân hàng Việt Nam cần tăng quy mô gấp 2 - 2,5 lần trong vòng 5 - 7 năm tới, trong khi vẫn phải bảo đảm các chuẩn mực an toàn vốn, quản trị rủi ro và hiệu quả sinh lời. Áp lực càng lớn khi “vạch đích” đã, đang bị đẩy ra xa dần bởi các ngân hàng lớn trong khu vực như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore vẫn tiếp tục mở rộng quy mô và nâng chuẩn quản trị.

Trong bối cảnh đó, điểm đột phá lớn nhất của Nghị quyết 79-NQ/TW được các chuyên gia đánh giá cao là cho phép doanh nghiệp nhà nước, trong đó có các ngân hàng quốc doanh, được giữ lại lợi nhuận sau thuế để tăng vốn điều lệ và tái đầu tư, thay vì buộc phải chi trả cổ tức tiền mặt nộp ngân sách như trước đây.

Theo PGS.TS. Phạm Thị Hoàng Anh - Phó giám đốc phụ trách Ban điều hành Học viện Ngân hàng, cơ chế này giúp các NHTM nhà nước tăng vốn tự có một cách bền vững, cải thiện hệ số an toàn vốn (CAR) mà không phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách, qua đó mở rộng dư địa tín dụng trung, dài hạn và nâng cao năng lực cạnh tranh trong khu vực.

Liên quan đến vấn đề này, Chủ tịch HĐQT VietinBank ông Trần Minh Bình cho biết, trong bối cảnh tỷ lệ sở hữu của Nhà nước và tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại VietinBank đều đã chạm trần theo quy định, trong khi phương án bổ sung vốn điều lệ trực tiếp từ ngân sách Nhà nước chưa được phê duyệt, việc nâng cao năng lực vốn tự có của VietinBank phụ thuộc rất lớn vào nguồn lợi nhuận tự tích lũy. Điều này đặt ra thách thức không nhỏ trong việc củng cố năng lực tài chính của ngân hàng.

Trên cơ sở đó, ông Trần Minh Bình đề xuất, các cơ quan có thẩm quyền cho phép VietinBank được giữ lại toàn bộ lợi nhuận sau thuế và sau trích lập các quỹ trong giai đoạn 2025 – 2030. Qua đó, tạo điều kiện để VietinBank tiếp tục tăng trưởng bền vững, phát huy vai trò ngân hàng thương mại nhà nước chủ lực trong cung ứng vốn và dịch vụ tài chính cho nền kinh tế, đóng góp vào ngân sách nhà nước và thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội theo định hướng của Chính phủ và NHNN.

Ở góc độ thị trường, các chuyên gia của Yuanta Việt Nam nhận định, Nghị quyết 79-NQ/TW sẽ tháo gỡ “điểm nghẽn” lớn nhất của nhóm ngân hàng quốc doanh là vừa phải tăng vốn theo chuẩn Basel II, III vừa phải nộp cổ tức tiền mặt về ngân sách.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh, tăng vốn chỉ là điều kiện cần. Chiến lược cốt lõi của NHTM nhà nước thời gian tới phải gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo chiều sâu. PGS, TS. Nguyễn Đức Trung, Hiệu trưởng Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh cảnh báo: trong bối cảnh tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đã lên tới 146% và có thể chạm 180 - 185% vào năm 2030, do đó vốn đầu tư cho tăng trưởng kinh tế không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào mở rộng tín dụng ngân hàng, mà chúng ta cần phát triển mạnh mẽ thị trường vốn, từ đó giảm áp lực lên nguồn vốn ngắn hạn của hệ thống ngân hàng, nhằm đảm bảo tăng trưởng bền vững.

Ở góc độ quản trị, ông Nguyễn Thanh Tùng, Chủ tịch HĐQT Vietcombank, cho rằng các NHTM nhà nước cần sớm áp dụng chuẩn mực quản trị tiên tiến theo thông lệ quốc tế, tinh giản bộ máy, nâng cao chất lượng kiểm soát nội bộ, gắn trách nhiệm người đứng đầu và người lao động với kết quả sản xuất - kinh doanh. Cùng với đó là cơ chế đặc thù để thu hút, giữ chân nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo - yếu tố sống còn trong cuộc cạnh tranh khu vực.