Sau nâng hạng, thị trường chứng khoán Việt Nam cần gì ở hạ tầng giao dịch?

Bà Tạ Thanh Bình - Tổng Giám đốc Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC)

Năm bản lề của hạ tầng thị trường và dấu mốc nâng hạng chiến lược

Năm 2025 được đánh giá là một năm đặc biệt đối với nền kinh tế Việt Nam nói chung và thị trường chứng khoán nói riêng, khi hàng loạt cột mốc quan trọng về hạ tầng, cơ chế vận hành và hội nhập quốc tế đã được thiết lập. Trong tổng thể bức tranh đó, hệ thống công nghệ thông tin mới cho thị trường chứng khoán chính thức đi vào vận hành an toàn, thông suốt, cùng với việc thị trường được tổ chức xếp hạng quốc tế công bố nâng hạng, đã tạo ra bước ngoặt có tính nền tảng dài hạn.

Bà Tạ Thanh Bình - Tổng Giám đốc Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) cho biết, năm 2025 là năm bản lề trong lộ trình hiện đại hóa hạ tầng thị trường chứng khoán Việt Nam cũng như trong tiến trình đáp ứng các tiêu chí nâng hạng theo chuẩn mực quốc tế. Sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, đơn vị vận hành thị trường và các thành viên đã được cụ thể hóa bằng những kết quả rõ nét và có ý nghĩa lâu dài.

Về công tác nâng hạng, ngày 7/10/2025, FTSE Russell đã công bố quyết định nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ nhóm cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp, với hiệu lực từ ngày 21/9/2026. Quyết định này được đánh giá là dấu mốc chiến lược, phản ánh những nỗ lực cải cách về hạ tầng, cơ chế giao dịch, bù trừ, thanh toán và minh bạch thông tin của Việt Nam trong thời gian qua.

Cùng với đó, thị trường chứng khoán năm 2025 ghi nhận mức tăng trưởng mạnh mẽ cả về chỉ số lẫn thanh khoản. Chỉ số VN-Index tăng 41%, có thời điểm vượt mốc 1.800 điểm. Thanh khoản thị trường đạt kỷ lục mới, với tổng giá trị giao dịch trên cả ba sàn lên tới gần 83.000 tỷ đồng trong phiên ngày 5/8/2025. Giá trị giao dịch bình quân năm đạt gần 29.500 tỷ đồng mỗi phiên, tăng hơn 40% so với bình quân năm trước, cho thấy sức hấp dẫn và độ sâu của thị trường tiếp tục được cải thiện.

Song song với diễn biến tích cực của thị trường, việc hệ thống công nghệ thông tin mới chính thức đi vào vận hành an toàn, thông suốt được xem là dấu mốc đặc biệt quan trọng. Trên nền tảng hệ thống này, VSDC đã phối hợp với các cơ quan quản lý và các sở giao dịch triển khai đồng bộ nhiều cải cách nghiệp vụ về giao dịch, bù trừ và thanh toán, tạo tiền đề kỹ thuật để xử lý các nội dung còn tồn tại trong bộ tiêu chí nâng hạng, trong đó có việc áp dụng cơ chế giao dịch không yêu cầu đủ tiền trước khi đặt lệnh mua đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, đồng thời vẫn bảo đảm chặt chẽ yêu cầu quản lý rủi ro hệ thống.

Cùng với hạ tầng kỹ thuật, năm 2025 cũng ghi nhận bước tiến rõ rệt về khung khổ pháp lý và chuẩn mực minh bạch thông tin. VSDC đã phối hợp với các đơn vị thuộc cơ quan quản lý trong việc xây dựng, sửa đổi và hoàn thiện các văn bản quan trọng, bao gồm Nghị định 245/2025/NĐ-CP, Thông tư 18/2025/TT-BTC và hệ thống quy chế nội bộ phục vụ hoạt động đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán.

Kỷ lục tài khoản nhà đầu tư và yêu cầu tái cấu trúc cầu thị trường

Một điểm nhấn đáng chú ý khác của thị trường trong năm 2025 là số lượng tài khoản nhà đầu tư mở mới đạt mức kỷ lục, hoàn thành sớm mục tiêu phát triển thị trường đến năm 2030. Dưới góc nhìn của đơn vị hạ tầng sau giao dịch, bà Tạ Thanh Bình cho rằng đây là dấu mốc phản ánh sự phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều sâu của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Theo số liệu thống kê tại VSDC, đến giữa tháng 12/2025, tổng số tài khoản nhà đầu tư trên toàn thị trường đã đạt hơn 11,7 triệu tài khoản, tăng mạnh so với đầu năm và vượt xa mốc dự kiến. Trong đó, nhà đầu tư cá nhân trong nước chiếm tỷ trọng áp đảo, với hơn 11,66 triệu tài khoản. Đối với nhà đầu tư nước ngoài, dù quy mô tài khoản còn khiêm tốn so với khối nhà đầu tư trong nước, xu hướng gia tăng vẫn được ghi nhận tương đối ổn định.

Tuy nhiên, việc nhà đầu tư cá nhân chiếm tỷ trọng quá lớn cũng đặt ra những vấn đề về tính ổn định và chất lượng của cầu đầu tư. Trong bối cảnh đó, Quyết định số 3168/QĐ-BTC ngày 12/9/2025 phê duyệt Đề án “Tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán đến năm 2030” được xem là bước đi quan trọng của cơ quan quản lý nhằm cơ cấu lại cầu đầu tư, nâng cao chất lượng dòng vốn và hướng tới sự phát triển bền vững của thị trường.

Từ góc độ triển vọng, VSDC đánh giá số lượng tài khoản nhà đầu tư vẫn còn dư địa tiếp tục tăng trong những năm tới, song cần đi kèm với việc cải thiện chất lượng nhà đầu tư và cơ cấu dòng vốn. Sự gia tăng nhanh của số lượng tài khoản trong năm qua cũng song hành với diễn biến tích cực của thị trường, khi chỉ số thị trường tăng khoảng 30%, thanh khoản cải thiện rõ rệt và niềm tin của nhà đầu tư từng bước được củng cố.

Hoàn thiện tiêu chí nâng hạng và phát triển sản phẩm trong giai đoạn mới

Bước sang năm 2026, VSDC xác định trọng tâm hoạt động tiếp tục hướng tới việc hoàn thiện nâng hạng và phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam theo chiều sâu. Theo đó, đơn vị sẽ phối hợp với các sở giao dịch triển khai ổn định các nghiệp vụ trên hệ thống công nghệ mới, nhằm đáp ứng lưu lượng thanh toán giao dịch dự báo sẽ gia tăng mạnh khi thị trường chính thức được nâng hạng.

Thực hiện chỉ đạo của cơ quan quản lý hướng tới việc đáp ứng các yêu cầu của FTSE Russell trong kỳ đánh giá tháng 3/2026, VSDC đang tích cực triển khai giải pháp kết nối giữa các công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký, qua đó nâng cao hiệu quả giao dịch và khả năng tiếp cận thị trường của nhà đầu tư nước ngoài. Đồng thời, hệ thống quỹ mở cũng được nâng cấp để đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của các quỹ đầu tư quốc tế.

Song song với việc hoàn thiện tiêu chí nâng hạng, VSDC định hướng cung cấp các sản phẩm và dịch vụ mới trên nền tảng công nghệ hiện đại. Trong đó, việc xây dựng và triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) cho thị trường chứng khoán cơ sở được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, nhằm bảo đảm an toàn thanh toán, tăng tính minh bạch và củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Trong năm qua, VSDC đã phối hợp với các đơn vị liên quan triển khai hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán VN100. Thời gian tới, đơn vị tiếp tục phối hợp nâng cấp hệ thống, tạo nền tảng cho các nghiệp vụ mới như bán chứng khoán chờ về, đồng thời sẵn sàng hạ tầng để hỗ trợ các sản phẩm mới của thị trường, bao gồm sản phẩm phái sinh vàng và sàn giao dịch chứng khoán chuyên biệt cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Giải pháp chiến lược cho hệ thống sau giao dịch bền vững

Trong Đề án nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam được phê duyệt, mục tiêu không chỉ dừng lại ở nhóm thị trường mới nổi thứ cấp mà còn hướng tới các tiêu chuẩn cao hơn của FTSE và xa hơn là của MSCI. Theo bà Tạ Thanh Bình, với vai trò là đơn vị hạ tầng cốt lõi, VSDC đang triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp nhằm đáp ứng các yêu cầu này.

Theo đánh giá của MSCI, thị trường chứng khoán Việt Nam hiện đang được xếp hạng ở mức cận biên và đã đáp ứng 10/18 tiêu chí. Ba tiêu chí còn lại liên quan đến chính sách, bao gồm mức giới hạn sở hữu nước ngoài, tỷ lệ room nước ngoài còn lại tự do giao dịch tại doanh nghiệp niêm yết và mức độ tự do hóa của thị trường hối đoái.

Trong khuôn khổ đó, các đơn vị tổ chức và vận hành thị trường được xác định cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng công bố thông tin, tăng cường giám sát tỷ lệ sở hữu nước ngoài, cũng như tối ưu hóa các cơ chế giao dịch và thanh toán theo thông lệ quốc tế. VSDC đang khẩn trương hoàn tất công tác thành lập công ty con thực hiện chức năng CCP, đồng thời hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, mô hình quản trị rủi ro và các điều kiện cần thiết, phấn đấu đưa CCP vào vận hành trong đầu năm 2027.

Bên cạnh đó, VSDC cũng đang xây dựng và hoàn thiện hệ thống giao tiếp điện tử giữa các ngân hàng lưu ký và công ty chứng khoán, nhằm rút ngắn thời gian xử lý giao dịch, nâng cao hiệu quả vận hành và khả năng tiếp cận thị trường của nhà đầu tư nước ngoài. Đơn vị đồng thời tích cực tham gia góp ý đối với các chính sách liên quan đến giám sát tỷ lệ sở hữu nước ngoài và công bố thông tin.

Trong năm 2026, VSDC xác định triển khai các giải pháp chiến lược phù hợp với Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam và các định hướng chính sách đã được Chính phủ và Bộ Tài chính phê duyệt. Trọng tâm là hoàn tất việc thành lập công ty con thực hiện chức năng CCP để hoàn thiện cơ chế thanh toán giao dịch cho thị trường chứng khoán cơ sở; áp dụng toàn diện chiến lược chuyển đổi số trong các nghiệp vụ giữa VSDC và các thành viên thị trường; đầu tư hệ thống và phát triển các sản phẩm, dịch vụ mới như sổ lưu ký điện tử, dịch vụ vay – cho vay chứng khoán, nâng cấp hệ thống đại lý chuyển nhượng cho quỹ đầu tư và triển khai vận hành hệ thống giao tiếp điện tử giữa công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký.

Cùng với đó, việc thúc đẩy hợp tác sâu rộng với các đối tác quốc tế, nghiên cứu và áp dụng chuẩn mực quốc tế, cải thiện hiệu quả hoạt động và nâng cao vị thế của VSDC trong khu vực tiếp tục được xác định là hướng đi dài hạn, qua đó góp phần xây dựng uy tín của thị trường chứng khoán Việt Nam trong cộng đồng đầu tư quốc tế.

Trên nền tảng các giải pháp đó, VSDC khẳng định cam kết đồng hành cùng thị trường trong năm 2026 và các năm tiếp theo, góp phần xây dựng một hệ thống sau giao dịch an toàn, hiện đại và bền vững, tạo nền tảng quan trọng cho thị trường chứng khoán Việt Nam phát triển và thu hút hiệu quả các dòng vốn trong nước và quốc tế.