Sầu riêng tăng tốc xuất khẩu nhờ siết chặt truy xuất nguồn gốc toàn diện

Sầu riêng muốn vươn xa phải vượt cửa ải kiểm nghiệm nguồn gốc - Ảnh: Minh Việt

Siết hậu kiểm để nâng chất lượng sầu riêng

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, sau hơn nửa năm triển khai, Nghị định 38/2026 đã bộc lộ một số bất cập, chưa theo kịp thực tiễn sản xuất và xuất khẩu. Trên cơ sở chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ đang khẩn trương nghiên cứu sửa đổi nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, đặc biệt trong công tác cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói.

Theo Thứ trưởng, lần sửa đổi này sẽ tập trung vào ba nhóm vấn đề lớn. Trước hết là thay đổi cách tiếp cận trong cấp mã số vùng trồng theo hướng linh hoạt hơn. Những quy định cứng về quy mô diện tích, như điều kiện tối thiểu 10 ha cho một mã số vùng trồng, sẽ được rà soát và điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn sản xuất tại các địa phương.

Bên cạnh đó, Bộ sẽ làm rõ quy định đối với các vùng trồng chuyên canh và vùng trồng xen, tránh cách hiểu chưa thống nhất trong quá trình triển khai, đồng thời bảo đảm chính sách phù hợp với điều kiện sản xuất đa dạng của người dân.

Điểm mới đáng chú ý là toàn bộ quy trình cấp mã số vùng trồng sẽ được số hóa. Theo kế hoạch, Bộ sẽ xây dựng thủ tục hành chính toàn trình trên Cổng thông tin điện tử, cho phép người dân và doanh nghiệp thực hiện khai báo trực tuyến khi có nhu cầu cấp mã số vùng trồng hoặc cơ sở đóng gói.

Việc số hóa quy trình không chỉ rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ mà còn giúp giảm đáng kể chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và nông dân trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu liên tục cập nhật yêu cầu kỹ thuật.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, định hướng xuyên suốt của lần sửa đổi này là chuyển mạnh từ tư duy "quản lý" sang "phục vụ". Thay vì tăng thêm thủ tục hành chính, cơ quan quản lý sẽ tăng cường hậu kiểm, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, đồng thời tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp và người dân phát triển sản xuất.

Ông Hiệp cũng cho rằng việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu là hướng đi cần thiết nhằm giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Thực tế khảo sát tại một cơ sở đóng gói cho thấy khoảng 70-80% sản lượng của doanh nghiệp được xuất khẩu sang nhiều thị trường khác nhau, trong khi tỷ trọng xuất khẩu sang Trung Quốc chỉ chiếm khoảng 20%. Điều này cho thấy nhiều doanh nghiệp đã chủ động điều chỉnh chiến lược để thích ứng với biến động của thị trường quốc tế.

Kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc là nền tảng xây dựng niềm tin

Theo lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, về lâu dài, ngành sầu riêng cũng như toàn ngành nông nghiệp chỉ có thể phát triển bền vững khi xây dựng được chuỗi sản xuất có trách nhiệm, bảo đảm an toàn thực phẩm và kiểm dịch thực vật ngay từ khâu sản xuất.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp đi kiểm tra thực tế tại địa phương có vùng trồng sầu riêng - Ảnh: Minh Việt

Ông Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh, mục tiêu không chỉ là đáp ứng yêu cầu của các nước nhập khẩu mà còn xây dựng thương hiệu nông sản Việt dựa trên nền tảng chất lượng và niềm tin của người tiêu dùng trong nước.

Theo ông Hiệp, niềm tin chỉ được hình thành khi mỗi sản phẩm đều có thể truy xuất đầy đủ nguồn gốc, xác định rõ chủ thể sản xuất, quy trình canh tác và trách nhiệm trong trường hợp phát sinh vi phạm về chất lượng hoặc an toàn thực phẩm. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để hệ thống truy xuất nguồn gốc phát huy hiệu quả khi được triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước.

Thứ trưởng cũng cho biết, lãnh đạo Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm đến vấn đề thực phẩm an toàn, coi đây là yêu cầu cốt lõi không chỉ đối với hàng hóa xuất khẩu mà còn đối với thị trường trong nước. Vì vậy, việc xây dựng chuỗi sản xuất minh bạch, kiểm soát chặt chẽ chất lượng và truy xuất nguồn gốc sẽ là nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới.

Đối với Đắk Lắk - địa phương có diện tích sầu riêng lớn nhất cả nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ đồng hành cùng địa phương triển khai chiến dịch 30 ngày cấp đồng bộ mã số vùng trồng.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, chiến dịch này không chỉ phục vụ ngành hàng sầu riêng mà còn tạo nền tảng quản lý đối với nhiều cây trồng có giá trị kinh tế cao như cà phê, hồ tiêu và các loại cây công nghiệp lâu năm khác.

Để hỗ trợ địa phương, Bộ đặt mục tiêu đến ngày 15/7 sẽ hoàn thành hệ thống thủ tục hành chính toàn trình trên nền tảng số, cho phép người dân thực hiện khai báo trực tuyến để được cấp mã số vùng trồng. Đây được xem là giải pháp mang tính đột phá nhằm thay thế phương thức xử lý hồ sơ giấy vốn mất nhiều thời gian và khó đáp ứng tiến độ.

Song song đó, Đắk Lắk sẽ tận dụng lợi thế là một trong những địa phương đi đầu về định danh đất đai để kết nối dữ liệu đất đai với hệ thống cấp mã số vùng trồng, qua đó nâng cao độ chính xác và tính minh bạch trong quản lý.

Theo lãnh đạo Bộ, để chiến dịch đạt hiệu quả, ngoài sự tham gia của cơ quan quản lý, cần huy động thêm lực lượng thanh niên, sinh viên tình nguyện hỗ trợ người dân thực hiện khai báo trực tuyến, đặc biệt tại các vùng sản xuất còn hạn chế về kỹ năng công nghệ số.

Việc hoàn thiện hệ thống kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc và cấp mã số vùng trồng không chỉ giúp ngành sầu riêng đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế mà còn tạo nền tảng để xây dựng thương hiệu nông sản Việt dựa trên chất lượng, minh bạch và sản xuất có trách nhiệm. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để sầu riêng Việt Nam duy trì lợi thế cạnh tranh và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.