Tạo dựng niềm tin để thúc đẩy thị trường vốn phát triển

Tính đến thời điểm hiện tại, quy mô tín dụng toàn hệ thống trên GDP của Việt Nam khoảng 146% - mức rất cao so với nhiều quốc gia. Khi nền kinh tế vẫn phụ thuộc đáng kể vào tín dụng ngân hàng, yêu cầu phát triển cân bằng hơn giữa thị trường vốn và hệ thống ngân hàng đang trở nên cấp thiết. Trao đổi với Thời báo Ngân hàng, chuyên gia kinh tế Nguyễn Đức Độ cho rằng, để thị trường vốn thực sự trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn hiệu quả, yếu tố cốt lõi vẫn là củng cố niềm tin của nhà đầu tư thông qua minh bạch thông tin, ổn định kinh tế vĩ mô và cơ chế bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Đức Độ

Theo ông, đâu là những nút thắt khiến thị trường vốn chưa thực sự trở thành kênh dẫn vốn hiệu quả cho doanh nghiệp?

Một trong những nguyên nhân khiến thị trường vốn Việt Nam chưa phát triển tương xứng với tiềm năng là các kênh huy động vốn trung và dài hạn, đặc biệt là thị trường trái phiếu doanh nghiệp, vẫn chưa phát huy đầy đủ vai trò trong việc thu hút dòng vốn đầu tư. Trong khi đó, dòng tiền của người dân vẫn chủ yếu tập trung vào các kênh đầu tư truyền thống như vàng và bất động sản. Bên cạnh tâm lý ưa chuộng tài sản hữu hình, việc giá vàng và bất động sản liên tục tăng trong nhiều năm qua đã góp phần duy trì sức hấp dẫn của các kênh đầu tư này đối với nhà đầu tư.

Hơn thế, đầu tư vào cổ phiếu, trái phiếu hay các quỹ đầu tư đòi hỏi hiểu biết nhất định về thị trường, trong khi kiến thức tài chính của một bộ phận nhà đầu tư vẫn còn hạn chế. Một yếu tố khác là tính minh bạch và niềm tin thị trường. Khi nhà đầu tư chưa thực sự yên tâm về chất lượng thông tin, mức độ công khai minh bạch hay khả năng bảo vệ quyền lợi của mình, họ thường có xu hướng lựa chọn những kênh đầu tư quen thuộc hơn. Đây là những nút thắt cần được tháo gỡ nếu muốn thị trường vốn trở thành kênh dẫn vốn hiệu quả hơn cho nền kinh tế.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn đó, theo ông cần tập trung vào những giải pháp nào nhằm phát triển các kênh dẫn vốn ngoài tín dụng ngân hàng?

Đây là quá trình dài hơi và không thể thực hiện trong một sớm một chiều. Để thị trường vốn phát triển lành mạnh, qua đó giảm áp lực cung ứng vốn trung và dài hạn cho hệ thống ngân hàng, trước hết cần nâng cao hiểu biết tài chính của người dân và nhà đầu tư. Khi hiểu rõ hơn về các sản phẩm tài chính, nguyên tắc đa dạng hóa danh mục cũng như mối quan hệ giữa rủi ro và lợi nhuận, nhà đầu tư sẽ có cái nhìn khách quan hơn đối với cổ phiếu, trái phiếu và các quỹ đầu tư.

Vai trò của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm có uy tín cũng cần được phát huy mạnh mẽ hơn, giúp nhà đầu tư có thêm kênh tham khảo độc lập khi đánh giá mức độ rủi ro khi đầu tư vào doanh nghiệp, cũng như các sản phẩm trên thị trường.

Ngoài ra, Việt Nam cũng cần khuyến khích sự tham gia của các nhà đầu tư tổ chức dài hạn như quỹ hưu trí, quỹ bảo hiểm và các quỹ đầu tư chuyên nghiệp. Đây là nguồn vốn ổn định, có khả năng hỗ trợ hiệu quả cho sự phát triển của thị trường vốn. Quan trọng hơn cả là phải xây dựng được cơ chế bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nhỏ lẻ, qua đó củng cố niềm tin vào thị trường. Khi niềm tin được tăng cường, thị trường vốn sẽ có điều kiện phát triển sâu rộng hơn và từng bước chia sẻ vai trò cung ứng vốn với hệ thống ngân hàng.

Theo ông, việc phát triển đồng bộ thị trường vốn sẽ tác động như thế nào?

Thực tế, định hướng phát triển thị trường vốn nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng đã được đặt ra từ nhiều năm trước. Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, vấn đề trở nên cấp thiết hơn bởi khả năng cung ứng vốn của hệ thống ngân hàng đang dần tiệm cận những giới hạn nhất định. Điều đó buộc nền kinh tế phải tìm kiếm thêm các kênh dẫn vốn khác để đáp ứng nhu cầu phát triển trong trung và dài hạn.

Trong tương lai, thị trường vốn và ngân hàng sẽ vừa cạnh tranh vừa bổ trợ cho nhau. Cạnh tranh ở chỗ cả hai cùng tham gia huy động nguồn lực tài chính trong nền kinh tế. Khi dòng tiền chảy mạnh vào thị trường vốn, nguồn vốn huy động qua hệ thống ngân hàng có thể giảm tương đối. Tuy nhiên, về bản chất, hai kênh này không đối lập mà hỗ trợ lẫn nhau. Thị trường vốn thường phù hợp với nhu cầu vốn trung và dài hạn, trong khi ngân hàng có lợi thế trong việc cung ứng vốn ngắn hạn và các dịch vụ tài chính trung gian. Ngay cả khi thị trường vốn phát triển mạnh, vai trò của ngân hàng trong bảo lãnh phát hành, tư vấn, lưu ký hay cung cấp các dịch vụ hỗ trợ khác vẫn rất quan trọng.

Để quá trình chuyển đổi diễn ra bền vững, trước hết cần duy trì ổn định kinh tế vĩ mô. Khi đó, các kênh dẫn vốn dài hạn như cổ phiếu và trái phiếu mới có điều kiện phát triển. Bên cạnh đó, cần nâng cao tính minh bạch của thị trường, trong đó các doanh nghiệp phát hành phải công khai đầy đủ thông tin để nhà đầu tư có cơ sở đánh giá rủi ro và triển vọng đầu tư.

Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế bảo vệ nhà đầu tư và phát huy vai trò của các tổ chức trung gian tài chính. Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất vẫn là củng cố niềm tin thị trường. Nhà đầu tư chỉ sẵn sàng bỏ vốn khi quyền lợi được bảo đảm, tính minh bạch được nâng cao và thị trường có khả năng mang lại lợi nhuận hợp lý trong dài hạn. Khi đó dòng vốn sẽ chảy mạnh hơn vào thị trường vốn, góp phần hình thành cấu trúc tài chính cân bằng hơn giữa ngân hàng và thị trường vốn, trong đó mỗi kênh phát huy thế mạnh riêng để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững.

Xin cảm ơn ông!