Tháo gỡ điểm nghẽn, đưa khoa học, công nghệ thành động lực tăng trưởng ngành nông nghiệp

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng và các đại biểu dự Hội nghị - Ảnh: chinhphu.vn/Gia Huy

Sáng 27/10, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng dự Hội nghị: "Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp khu vực phía bắc" do Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) và Bộ Công an (Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương) phối hợp tổ chức.

Dự Hội nghị có Bộ trưởng Bộ NN&MT Trịnh Việt Hùng; Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long; 450 đại biểu, đại diện các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, hợp tác xã, hiệp hội ngành hàng và tổ chức quốc tế.

Tháo gỡ 5 điểm nghẽn, đưa khoa học công nghệ vào thực tiễn sản xuất nông nghiệp

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Bộ trưởng Bộ NN&MT Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh, bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao sức cạnh tranh đòi hỏi ngành NN&MT phải chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, lấy khoa học, công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực then chốt để nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng.

Đối với khu vực phía bắc, dù có nhiều lợi thế về hệ thống viện nghiên cứu, trường đại học, sự liên kết giữa nghiên cứu với sản xuất, chuyển giao và ứng dụng công nghệ vẫn còn hạn chế. Do đó, cần phát huy hơn nữa vai trò của KHCN, tập trung giải quyết các nút thắt trong sản xuất, chế biến và thị trường, tạo chuyển biến thực chất về năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng.

Bộ trưởng Bộ NN&MT Trịnh Việt Hùng phát biểu khai mạc Hội nghị - Ảnh: chinhphu.vn/Gia Huy

Hội nghị được tổ chức nhằm đánh giá thực trạng phát triển, ứng dụng KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong nông nghiệp tại các tỉnh phía bắc; nhận diện những điểm nghẽn cần tháo gỡ, xác định nhiệm vụ ưu tiên và giải pháp trọng tâm, tạo động lực mới cho tăng trưởng ngành trong giai đoạn tới.

Thứ trưởng Bộ NN&MT Đặng Ngọc Điệp cho biết, giai đoạn 2021-2026, ngành nông nghiệp tiếp tục đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an ninh lương thực, tạo sinh kế và thúc đẩy xuất khẩu.

Năm 2025, ngành nông nghiệp tăng trưởng 3,78%, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 70,63 tỷ USD. Trong 9 tháng năm 2026, tăng trưởng đạt 4,02%, kim ngạch xuất khẩu đạt 56,3 tỷ USD. Khoa học, công nghệ góp phần nâng cao năng suất, hiệu quả sản xuất.

Việc ứng dụng giống mới, công nghệ sinh học, cơ giới hóa và quy trình canh tác tiên tiến giúp năng suất các giống lúa mới tăng khoảng 9,9%, sản lượng tăng ước 2,4 triệu tấn mỗi năm, tạo giá trị kinh tế gia tăng khoảng 12.000 tỷ đồng. Nghiên cứu vaccine thú y, phát triển giống cây lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản và chế biến sâu cũng đạt kết quả tích cực.

Thứ trưởng Bộ NN&MT Đặng Ngọc Điệp báo cáo tại Hội nghị - Ảnh: chinhphu.vn/Gia Huy

Tuy nhiên, ngành nông nghiệp vẫn đối mặt với 5 điểm nghẽn: Sản xuất nhỏ lẻ, phân tán; nghiên cứu và chuyển giao công nghệ dàn trải; hạn chế về giống và công nghệ đầu vào; thiếu công nghệ bảo quản, chế biến sâu; dữ liệu chưa liên thông, nhân lực số còn yếu.

Để khắc phục các điểm nghẽn này, Bộ NN&MT đề xuất tập trung nguồn lực vào công nghệ giải quyết trực tiếp các vấn đề của từng ngành hàng, ưu tiên giống chất lượng cao, công nghệ sinh học, tự động hóa, chế biến sâu và truy xuất nguồn gốc.

Đồng thời, đổi mới nghiên cứu theo nhu cầu doanh nghiệp, thị trường; tăng cường liên kết viện, trường, doanh nghiệp và địa phương, gắn nghiên cứu với sản phẩm cụ thể, khả năng thương mại hóa và hiệu quả kinh tế, đưa công nghệ vào sản xuất, giảm chi phí, nâng giá trị gia tăng và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long phát biểu tại Hội nghị - Ảnh: chinhphu.vn/Gia Huy

Sản phẩm KHCNthuộc lĩnh vực nông nghiệp vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu

Tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long cho biết, theo kết quả tổng hợp của Bộ Công an - Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương, 34 địa phương đã báo cáo 916 nhiệm vụ gắn với 908 sản phẩm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong đó, lĩnh vực nông nghiệp có 451 sản phẩm, chiếm gần 50% tổng số sản phẩm được thống kê.

Tuy nhiên, 341/451 sản phẩm khoa học công nghệ thuộc lĩnh vực nông nghiệp vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu, chiếm khoảng 76%. Tỉ lệ kết quả nghiên cứu được đưa vào ứng dụng, thương mại hóa còn thấp, khoảng 24% theo số liệu tổng hợp.

Vì vậy, Thứ trưởng Bộ Công an đề nghị Bộ NN&MT chủ trì xác định danh mục các bài toán tăng trưởng ưu tiên; tập trung lựa chọn những khâu có khả năng tạo giá trị gia tăng cao; phát huy vai trò điều phối, trực tiếp kết nối nhu cầu thực tiễn của địa phương với năng lực nghiên cứu, ứng dụng của các viện, trường đại học và doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng phát biểu kết luận Hội nghị - Ảnh: chinhphu.vn/Gia Huy

Tập trung giải quyết các bài toán lớn, thương mại hóa kết quả nghiên cứu

Phát biểu kết luận Hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá, Hội nghị đã làm rõ hơn tiềm năng, lợi thế, kết quả đạt được và dư địa tăng trưởng của ngành nông nghiệp, đồng thời chỉ ra những bất cập, điểm nghẽn cần tập trung tháo gỡ để KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực phát triển.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, nông nghiệp có vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo đảm an sinh xã hội, là "trụ đỡ" của nền kinh tế và đóng góp lớn vào sự phát triển của đất nước.

"Nếu chúng ta giải quyết tốt bài toán phát triển KHCN ứng dụng trong nông nghiệp thì sẽ giải quyết được bài toán phát triển bền vững của đất nước, bởi ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp là con đường nhanh nhất, hiệu quả nhất và có thể triển khai ngay so với nhiều lĩnh vực khác", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Để KHCN thực sự đi vào sản xuất và tạo ra giá trị gia tăng, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ NN&MT chủ trì, khẩn trương phối hợp với Bộ Công an, cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương và Bộ KH&CN rà soát, đánh giá toàn diện hiện trạng hoạt động KHCN liên quan đến ngành nông nghiệp; xác định danh mục các vấn đề lớn cần giải quyết, phù hợp với lợi thế và yêu cầu phát triển của ngành nói chung, khu vực phía bắc nói riêng, trong đó chú trọng sự liên kết giữa các vùng.

Hội nghị "Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp khu vực phía bắc" - Ảnh: chinhphu.vn/Gia Huy

Phó Thủ tướng nhấn mạnh các lĩnh vực cần ưu tiên tập trung, gồm: Giống cây trồng, vật nuôi; phân bón, thức ăn chăn nuôi, thuốc bảo vệ thực vật gắn với phòng, chống dịch bệnh; ứng dụng rộng rãi công nghệ, máy móc trong sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp; hoàn thiện, chuẩn hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản; phát triển sản xuất nông nghiệp gắn với bảo vệ môi trường và kinh tế tuần hoàn.

Phó Thủ tướng yêu cầu đổi mới thực chất cơ chế liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất nông nghiệp theo chuỗi giá trị. Theo Phó Thủ tướng, đây là một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay, khi kết quả nghiên cứu chưa được chuyển giao, ứng dụng và thương mại hóa tương xứng với nguồn lực đầu tư.

Hoàn thiện cơ chế đặt hàng nhiệm vụ KHCN trong nông nghiệp

Theo báo cáo tại Hội nghị, trong 5 năm qua, chỉ khoảng 12% đề tài nghiên cứu có kết nối với doanh nghiệp. Trong khi đó, cả nước có 242 viện, trường với hơn 4.800 nhiệm vụ nghiên cứu được ngân sách Nhà nước đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng nhưng việc đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường vẫn gặp nhiều khó khăn.

Từ thực tế này, Phó Thủ tướng yêu cầu NN&MT phát huy vai trò đầu mối điều phối, kết nối nhu cầu phát triển của các ngành hàng, địa phương với doanh nghiệp; tổ chức hiệu quả các chương trình liên kết theo chuỗi giá trị, tập trung vào giống, canh tác thông minh, chế biến sâu; chăn nuôi an toàn sinh học, kinh tế tuần hoàn; nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, nuôi biển bền vững; phát triển rừng gỗ lớn, cây dược liệu, chế biến lâm sản và dịch vụ môi trường rừng; xây dựng cơ sở dữ liệu về đất đai, nguồn nước, khí tượng, cảnh báo thiên tai, lũ quét phục vụ sản xuất.

Các đại biểu dự Hội nghị - Ảnh: chinhphu.vn/Gia Huy

Đối với Bộ KH&CN, Phó Thủ tướng yêu cầu khẩn trương rà soát các đề tài nghiên cứu thời gian qua, lựa chọn những kết quả có tính khả thi để hỗ trợ ứng dụng, thương mại hóa; thúc đẩy hình thành các nhóm liên kết giữa nghiên cứu với sản xuất và phát triển mô hình phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu dùng chung.

Cùng với đổi mới liên kết, Phó Thủ tướng yêu cầu tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, cơ chế tài chính và hạ tầng dùng chung. Bộ NN&MT chủ trì, phối hợp với Bộ Công an và các bộ, ngành hoàn thiện cơ chế đặt hàng nhiệm vụ KHCN trong nông nghiệp, cơ chế thử nghiệm, chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, quy định về định giá tài sản sở hữu trí tuệ, định mức kinh tế - kỹ thuật và huy động nguồn lực xã hội hóa cho nghiên cứu công nghệ mới.

Nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng và khai thác dữ liệu ngành nông nghiệp, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ NN&MT, Bộ Công an, Bộ KH&CN cùng các đơn vị liên quan đẩy nhanh số hóa, chuẩn hóa, kết nối và chia sẻ các cơ sở dữ liệu, trước hết là dữ liệu đất đai, truy xuất nguồn gốc và những dữ liệu phục vụ trực tiếp sản xuất, quản lý ngành.

Các địa phương khu vực phía bắc chủ động lựa chọn từ 3-5 bài toán ưu tiên

Để bảo đảm các nhiệm vụ được triển khai thực chất, Phó Thủ tướng yêu cầu xác định rõ tiến độ và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị. Trước ngày 15/11/2026, các địa phương khu vực phía bắc chủ động lựa chọn từ 3-5 bài toán ưu tiên, thể hiện rõ mô hình liên kết từ sản xuất, chế biến đến thị trường tiêu thụ, gắn với xây dựng thương hiệu bền vững tại vùng nguyên liệu.

Trước ngày 15/12/2026, Bộ NN&MT phải hoàn thiện danh mục các bài toán lớn, nhiệm vụ ưu tiên để triển khai trong quý I/2027. Các cơ sở nghiên cứu đăng ký, đề xuất với Bộ những giải pháp công nghệ cụ thể nhằm giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu doanh nghiệp, hợp tác xã chủ động đăng ký nhu cầu công nghệ, năng lực tiếp nhận đầu tư và khả năng bao tiêu sản phẩm, phối hợp với các bộ đặt hàng nhiệm vụ nghiên cứu mới. Các bộ, ngành khẩn trương rà soát, trả lời cụ thể những kiến nghị của doanh nghiệp tại Hội nghị, không để chậm trễ.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, Hội nghị là bước khởi đầu cho quá trình đổi mới quan trọng, đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp quyết tâm hành động, đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực phát triển mới của ngành nông nghiệp.