Tháo gỡ khó khăn trong hợp tác kinh tế thương mại các tỉnh biên giới phía Bắc với Trung Quốc

Vẫn còn nhiều khó khăn, bất cập

Ông Trần Quang Huy - Vụ trưởng Vụ Thị trường châu Á – châu Phi cho biết, theo thống kê của Hải quan Việt Nam, kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam - Trung Quốc năm 2022 đạt 175,56 tỷ USD, tăng 5,47% so với năm 2021.

Trong đó, xuất khẩu sang Trung Quốc đạt 57,7 tỷ USD, tăng 3,18%; nhập khẩu từ Trung Quốc đạt 117,8 tỷ USD, tăng 6,63%; nhập siêu ở mức 60,1 tỷ USD, tăng 10,18%. Trung Quốc tiếp tục là đối tác thương mại lớn nhất, thị trường nhập khẩu lớn nhất và thị trường xuất khẩu lớn thứ 2 của Việt Nam, sau Mỹ.

Hội nghị chỉ ra trao đổi thương mại chưa tương xứng với tiềm năng, chưa khai thác hết năng lực hạ tầng cửa khẩu.

Đặc biệt, trong 10 tháng năm 2023, kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam với Trung Quốc đạt 138,9 tỷ USD, giảm 5,88% so với cùng kỳ năm 2022. Trong đó, xuất khẩu sang Trung Quốc đạt 49,5 tỷ USD (chiếm 17% giá trị xuất khẩu của Việt Nam), tăng 5,13%; nhập khẩu từ Trung Quốc đạt 89,3 tỷ USD (chiếm 33,4% giá trị nhập khẩu của Việt Nam), giảm 11%. Nhập siêu của Việt Nam từ Trung Quốc có giá trị 39,7 tỷ USD, giảm 25,4% so với cùng kỳ năm 2022.

Các mặt hàng, Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc gồm điện thoại di động, linh kiện, thiết bị điện tử, cao su, nông sản, thủy hải sản... và nhập khẩu từ thị trường Trung Quốc các sản phẩm như máy móc, thiết bị, nguyên liệu sản xuất trong ngành may mặc, giày da, sắt thép, vật tư xây dựng..., cho đến các mặt hàng sinh hoạt hàng ngày.

Sau đại dịch Covid-19, tình hình kinh tế thương mại các tỉnh biên giới phía Bắc với Trung Quốc đã có những khởi sắc với những kết quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi, hoạt động thương mại giữa các tỉnh thành khu vực phía bắc với Trung Quốc vẫn còn nhiều khó khăn, bất cập.

Đại diện UBND tỉnh Lào Cai cho biết, một số khó khăn hiện hữu trong xuất khẩu là vấn đề an toàn thực phẩm, kiểm định, kiểm nghiệm và truy xuất nguồn gốc bao bì, nhãn mác, giấy chứng nhận đối với nông sản và thực phẩm khi nhập khẩu vào Trung Quốc.

Bên cạnh đó, hiện nay tại cửa khẩu quốc tế Lào Cai thì chỉ có cửa khẩu quốc tế đường bộ là được xuất khẩu thì trái cây sang với Trung Quốc. Trong khi đó cửa khẩu quốc tế đường sắt Lào Cai - Hà Khẩu đã được đầu tư kết cấu hạ tầng tốt nhưng chỉ vận chuyển được hơn 1.000 tấn hàng hóa trên một ngày và chưa được vận chuyển hoa quả.

Theo đó, đại diện Lào Cai đề nghị Chính phủ hai nước đẩy nhanh việc ký Hiệp định và Nghị định thư về xây dựng cầu đường bộ. Đề Bộ giao thông vẫn tải đẩy nhanh kết nối tuyến đường sắt từ ga đường sắt Lào Cai đến cột đường sắt 1435. Đề nghị Chính phủ sớm triển khai tuyến đường sắt đến cột tiêu chuẩn 1435 từ Hải Phòng, Lào Cai kết nối với tuyến đường sắt côn minh của Trung Quốc.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban biên giới quốc gia Bộ Ngoại Giao, Nguyễn Thị Hường cho biết, để hỗ trợ các địa phương trong việc đẩy mạnh xúc tiến thương mại hai chiều, thời gian qua, Bộ Công thương, Bộ Ngoại giao đã vận động phía Trung Quốc để hoàn thiện các điều kiện và để bổ sung thêm các cặp cửa khẩu để được xuất nhập khẩu trái cây tươi trên tuyến biên giới đất liền Việt Trung, trong đó có cả cửa khẩu quốc tế đường sắt Lào Cai – Hà Khẩu. Tuy nhiên, hiện trong tất cả các quy hoạch về cửa khẩu, chúng ta mới chỉ có thể đảm bảo được 50%, bởi phụ thuộc hoàn toàn vào quốc gia đối diện.

Để giải quyết khó khăn, thời gian qua, thông qua những cuộc trao đổi, về phía Việt Nam và Trung Quốc cũng đã có những ký kết tạo điều kiện cho việc thúc đẩy phát triển thương mại cửa khẩu hai nước.

Bên cạnh đó, bà Hường chỉ ra, để tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại hai nước, cần chú trọng công tác tuyên truyền, kết nối giữa các bộ, ngành, địa phương và với các cơ quan, địa phương ở nước ngoài. Đặc biệt là các chủ trương, chính sách lớn của phía bạn trong lĩnh vực thương mại, giao lưu hàng hóa để phổ biến cho các địa phương. Các địa phương biên giới thì phải phổ biến, trao đổi, thông báo đến các địa phương, các vùng nguyên liệu, vùng trọng điểm xuất khẩu hàng hóa.

Cần sự quyết tâm của các bộ ngành và địa phương

Sau khi nghe ý kiến phát biểu của đại diện các địa phương, các bộ, ngành, các cơ quan của Bộ Công Thương, Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh hợp tác kinh tế, thương mại giữa hai nước, đặc biệt là giữa các địa phương của hai nước có chung đường biên giới Việt Nam - Trung Quốc đã có những khởi sắc. Quan hệ hợp tác và phối hợp công tác giữa hai bên tiếp tục được củng cố, mở rộng, đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả hơn.

"Kim ngạch thương mại qua biên giới với Trung Quốc được khôi phục rất nhanh. Các cửa khẩu quan trọng với thương mại song phương đã mở trở lại; Các hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối giao thương truyền thống giữa các tỉnh biên giới của Việt Nam với Trung Quốc được khôi phục với nhiều hình thức đa dạng; Kinh tế xã hội của các địa phương vùng biên đã có những khởi sắc, đặc biệt là không khí sống hòa thuận giữa các dân tộc của hai đất nước, hai địa phương. Một số dự án đầu tư đã được triển khai ở khu vực này, kể cả đầu tư trong nước cũng như là đầu tư của nước ngoài tại khu vực" - Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên nhìn nhận.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên, hội nghị cũng chỉ ra những hạn chế trong quan hệ kinh tế thương mại, nhất là thương mại biên giới. Đó là trao đổi thương mại chưa tương xứng với tiềm năng, chưa khai thác hết năng lực hạ tầng cửa khẩu. Hiện chúng ta có hơn 70 cửa khẩu nhưng số cửa khẩu khai thác hiệu quả còn ít. Lượng hàng thông quan sang bên kia biên giới chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường và khả năng cung ứng hàng hóa của Việt Nam, đặc biệt là của các tỉnh khu vực phía Bắc.

Xuất khẩu nông thủy sản của chúng ta chủ yếu vẫn là theo đường tiểu ngạch, số lượng, chất lượng, giá cả đều thiếu ổn định dẫn đến hiệu quả không cao, không bền vững; hạ tầng biên giới còn rất nhiều hạn chế, đặc biệt là hạ tầng thương mại biên giới còn rất thiếu và yếu; việc nâng cấp, mở mới các cặp cửa khẩu chưa theo kịp nhu cầu thương mại như thể chế của hai bên còn những điểm khác nhau; hạn chế về việc ứng dụng công nghệ mới trong quản lý hoạt động ở các cửa khẩu. Các cửa khẩu chính hay cửa khẩu phụ vẫn hoạt động theo lối truyền thống.

Từ thực trạng này Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên đề nghị các bộ, ngành, địa phương tiếp tục quán triệt, thực hiện tốt chủ trương của lãnh đạo các cơ quan hai nước về hợp tác toàn diện, hiệu quả, nhất là trong vấn đề kinh tế, thương mại và đầu tư. Cần xác định Trung Quốc là một nền kinh tế lớn, một thị trường tiêu thụ lớn cũng là thị trường cung ứng phần lớn các nguyên liệu cho các ngành sản xuất để xuất khẩu. Vì vậy, cần chủ động tháo gỡ những khó khăn trong phạm vi thẩm quyền và phải kịp thời kiến nghị những giải pháp khắc phục kịp thời.

Đồng thời, khẩn trương đánh giá, tổng kết việc thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp tăng cường hợp tác kinh tế thương mại với Trung Quốc nói chung, hợp tác kinh tế thương mại khu vực biên giới nói riêng để mỗi ngành, mỗi địa phương tìm ra nguyên nhân, giải pháp thiết thực, tích cực và khả thi để thực hiện bằng được mục tiêu thúc đẩy quan hệ kinh tế thương mại với Trung Quốc.

Đối với các bộ, ngành, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên đề nghị tăng cường rà soát, sửa đổi, bổ sung và đề xuất sửa đổi, bổ sung những quy định của pháp luật, những cơ chế, chính sách có liên quan đến bộ, ngành mình, có liên quan đến hợp tác kinh tế, thương mại với Trung Quốc và với khu vực biên giới Trung Quốc; Đề xuất Chính phủ, Ban Chỉ đạo vùng trung du miền núi phía Bắc đẩy nhanh tiến độ quy hoạch vùng, trong đó chú trọng quy hoạch phát triển hạ tầng giao thông, kết nối hạ tầng giao thông đồng bộ, có khả năng liên vận quốc tế ở khu vực các tỉnh biên giới với Trung Quốc; Ban ban hành những cơ chế, chính sách đột phá để có thể thu hút đầu tư phát triển các hạ tầng kinh tế thương mại khu vực biên giới.

Các địa phương cần tập trung rà soát, hoàn thiện quy hoạch tỉnh, nhất là hạ tầng kinh tế thương mại thuộc biên giới, kể cả hạ tầng thương mại truyền thống và hạ tầng thương mại số. Đồng bộ hoá hệ thống giao thông trong các quy hoạch vùng. Đồng thời xây dựng kế hoạch và dành nguồn lực, ban hành những cơ chế chính sách của địa phương để có thể thu hút đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế xã hội khu vực biên giới, nhất là hạ tầng kinh tế thương mại khu vực biên giới như là các chợ, các trung tâm logistics, các kho bãi…

Bên cạnh đó các tỉnh, thành phố trong cả nước, nhất là các tỉnh biên giới khẩn trương rà soát, quy hoạch lại vùng trồng, vùng nuôi và tổ chức lại sản xuất, chế biến theo các đề án xuất khẩu chính ngạch. Cần hạn chế và đi tới “đoạn tuyệt” với hình thức sản xuất, xuất khẩu qua đường tiểu ngạch. Đẩy mạnh xây dựng chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể, đồng thời chú trọng phối hợp tổ chức các hoạt động xúc tiến thương mại và tăng cường tổ chức tham gia các hội chợ, triển lãm của các địa phương phía Trung Quốc ở vùng biên.

Bộ Nông nghiệp Phát triển nông thôn cần tăng cường đàm phán nhằm sớm ký kết Nghị định thư về kiểm dịch động thực vật cho nông sản có thế mạnh của Việt Nam; Bộ Tài chính và trực tiếp là Tổng cục Hải quan tiếp tục phối hợp với các tỉnh biên giới trong việc triển khai xây dựng và áp dụng cửa khẩu thông minh và áp dụng công nghệ trong quản lý các hoạt động thông qua xuất nhập khẩu. Bộ Ngoại giao phối hợp để thúc đẩy mở mới, nâng cấp các cặp cửa khẩu, mở mới các văn phòng xúc tiến thương mại tại các địa phương trọng điểm của Trung Quốc; Bộ Giao thông Vận tải khẩn trương tham mưu xây dựng các dự án đầu tư nâng cấp hệ thống giao thông biên giới, đặc biệt là hệ thống giao thông đồng bộ, kết nối có tính liên vận quốc tế.

Bộ trưởng đề nghị Văn phòng Chính phủ tham mưu Chính phủ cho chủ trương để sớm sửa đổi Nghị định 14 năm 2018 về phát triển thương mại biên giới cho phù hợp với yêu cầu hiện nay; chủ trương về tái khởi động chương trình hợp tác phát triển kinh tế qua biên giới đối với nước bạn cũng như các cơ chế, chính sách có liên quan đến cái việc tăng cường thúc đẩy quan hệ hợp tác kinh tế thương mại biên giới với Trung Quốc.