Thị trường chứng khoán và nỗi ám ảnh khi NHTW Nhật tăng lãi suất

Tình thế khó khăn

BoJ đã từ bỏ chương trình kiểm soát đường cong lợi suất (YCC) vào tháng 3/2024 (trong đó lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm chuẩn được giới hạn ở mức khoảng 1%) như là một phần của quá trình bình thường hóa chính sách. Đồng thời BoJ cũng chấm dứt chế độ lãi suất âm vốn đã kéo dài hơn một thập kỷ với mục tiêu giúp nền kinh tế thoát khỏi tình trạng giảm phát.

Giờ đây, khi BoJ đang cân nhắc việc tăng tiếp lãi suất trong bối cảnh lạm phát đã duy trì trên mức mục tiêu 2% trong 43 tháng liên tiếp, thì nguy cơ lợi suất trái phiếu tăng vọt đang hiện hữu.

Theo đó lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản đã liên tục lập những đỉnh cao mới trong tháng qua. Hôm thứ Năm, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm đạt 1,917%, mức cao nhất kể từ năm 2007; trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 20 năm cũng đạt 2,936%, mức cao chưa từng thấy kể từ năm 1999; và lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 30 năm đạt mức cao kỷ lục 3,436%.

Điều đó đặt BoJ đứng trước một lựa chọn khó khăn: Tiếp tục tăng lãi suất và chấp nhận rủi ro lợi suất tăng cao hơn nữa, khiến nền kinh tế vốn đã trì trệ càng thêm trì trệ; hoặc giữ nguyên, thậm chí cắt giảm lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng, từ đó có thể đẩy lạm phát lên cao hơn nữa.

Anindya Banerjee - Giám đốc Tiền tệ và Hàng hóa tại Kotak Securities phát biểu với chương trình "Inside India" của CNBC rằng, nếu BoJ quay trở lại nới lỏng định lượng và YCC nhằm hạn chế lợi suất trái phiếu, đồng yên cũng có thể suy yếu, từ đó làm trầm trọng thêm áp lực lạm phát trong nước.

Còn nếu để lợi suất trái phiếu tăng đồng nghĩa với chi phí vay cao hơn đối với Nhật Bản, sẽ gây thêm căng thẳng cho tình hình tài chính của đất nước khi mà nền kinh tế lớn thứ hai châu Á này hiện đang sở hữu tỷ lệ nợ trên GDP cao nhất thế giới, gần 230%, theo dữ liệu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Thêm vào đó, chính phủ Nhật Bản đang chuẩn bị tung ra gói kích thích kinh tế lớn nhất kể từ đại dịch để kiềm chế chi phí sinh hoạt và hỗ trợ nền kinh tế đang gặp khó khăn, những lo ngại về khoản nợ đang phình to của Nhật Bản càng trở nên rõ ràng hơn.

Magdalene Teo - Trưởng bộ phận nghiên cứu trái phiếu tại Julius Baer khu vực châu Á cho biết, khoản phát hành trái phiếu mới trị giá 11,7 nghìn tỷ yên để tài trợ cho ngân sách bổ sung của Thủ tướng Sanae Takaichi lớn gấp 1,7 lần so với khoản phát hành dưới thời người tiền nhiệm Shigeru Ishiba vào năm 2024.

"Điều này cho thấy khó khăn mà chính phủ phải đối mặt trong việc cân bằng các sáng kiến ​​kích thích kinh tế với việc duy trì tính bền vững tài khóa", Teo nói.

Lo ngại tác động toàn cầu?

Vào tháng 8/2024, việc đảo ngược các giao dịch chênh lệch lãi suất (carry trade) được tài trợ bằng đồng yên do động thái tăng lãi suất của BoJ và dữ liệu vĩ mô đáng thất vọng của Mỹ đã khiến chứng khoán toàn cầu bị bán tháo, với chỉ số Nikkei của Nhật Bản giảm 12,4%, ghi nhận ngày tồi tệ nhất kể từ năm 1987.

Giao dịch chênh lệch lãi suất đề cập đến việc vay bằng một loại tiền tệ có lãi suất thấp hơn và đầu tư vào các tài sản có lợi suất cao, với đồng yên Nhật là đồng tiền chủ yếu tài trợ cho các giao dịch như vậy vì quốc gia này có chính sách lãi suất âm.

Giờ đây, lợi suất trái phiếu Nhật Bản tăng đã thu hẹp chênh lệch lãi suất đó, làm dấy lên lo ngại về một đợt đảo ngược các giao dịch chênh lệch lãi suất khác và việc hồi hương vốn về Nhật Bản. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng khả năng tái diễn cuộc khủng hoảng năm 2024 là không cao.

"Xét trên góc độ toàn cầu, chênh lệch lợi suất Nhật Bản - Mỹ đang thu hẹp làm giảm sức hấp dẫn của các giao dịch chênh lệch lãi suất được tài trợ bằng đồng yên, nhưng chúng tôi không kỳ vọng sự đảo ngược mạnh mẽ như năm 2024 sẽ lặp lại... Thay vào đó, hãy dự đoán sự biến động theo từng đợt và việc giảm đòn bẩy có chọn lọc, đặc biệt nếu đồng yên mạnh làm tăng chi phí tài trợ", Masahiko Loo - Chiến lược gia trái phiếu cố định cấp cao tại State Street Investment Management cho biết.

Loo cho rằng các dòng vốn cơ cấu được thúc đẩy bởi dòng vốn phân bổ bán lẻ từ các quỹ hưu trí, bảo hiểm nhân thọ và NISA (Tài khoản tiết kiệm cá nhân Nhật Bản) đang neo giữ các khoản nắm giữ nước ngoài, khiến việc hồi hương quy mô lớn khó có thể xảy ra.

Justin Heng - Chiến lược gia lãi suất khu vực Châu Á - Thái Bình Dương tại HSBC cũng đồng tình cho biết, các nhà đầu tư Nhật Bản hầu như không có dấu hiệu hồi hương vốn và vẫn là những người mua ròng trái phiếu nước ngoài.

Theo HSBC, từ tháng 1 đến tháng 10/2025, các nhà đầu tư Nhật đã mua 11,7 nghìn tỷ yên trái phiếu nước ngoài, vượt xa con số 4,2 nghìn tỷ yên mua trong cả năm 2024. Sự gia tăng này chủ yếu được thúc đẩy bởi các ngân hàng tín thác và các nhà quản lý tài sản được hưởng lợi từ dòng vốn đầu tư bán lẻ theo chương trình đầu tư miễn thuế của chính phủ Nhật Bản.

”Chúng tôi kỳ vọng việc chi phí phòng ngừa rủi ro tiếp tục giảm, do việc Fed tiếp tục cắt giảm lãi suất, cũng có thể sẽ khuyến khích các nhà đầu tư Nhật Bản tăng cường đầu tư vào trái phiếu nước ngoài”, ông nói.