Thu ngân sách gần 1 triệu tỷ đồng từ 200 doanh nghiệp: Nguồn thu lớn nhưng đã có thể an tâm?

Năm 2025 ghi dấu một cột mốc đáng chú ý của tài chính công khi tổng thu ngân sách nhà nước đạt khoảng 2,65 triệu tỷ đồng, vượt dự toán và tăng mạnh so với năm trước. Trong kết quả chung đó, khu vực doanh nghiệp tiếp tục khẳng định vai trò là động lực quan trọng tạo nguồn lực cho phát triển kinh tế.

Theo bảng xếp hạng VNTAX 200, 200 doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất Việt Nam đã đóng góp khoảng 955.647 tỷ đồng, tương đương hơn 36% tổng thu ngân sách nhà nước. Điều này đồng nghĩa cứ gần 3 đồng ngân sách thu được thì có hơn 1 đồng đến từ nhóm doanh nghiệp lớn nhất nền kinh tế.

Không chỉ mang ý nghĩa về quy mô, con số này còn phản ánh sự phục hồi rõ nét của hoạt động sản xuất, kinh doanh sau giai đoạn nhiều biến động. So với kỳ công bố trước, tổng số nộp ngân sách của VNTAX 200 tăng hơn 20%, cho thấy hiệu quả hoạt động của nhiều doanh nghiệp đầu tàu tiếp tục cải thiện bất chấp bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn.

Theo VNTAX 200, bất động sản là lĩnh vực đóng góp ngân sách cao nhất với hơn 206.000 tỷ đồng. Ảnh AI

Một điểm đáng chú ý là cơ cấu doanh nghiệp đóng góp ngày càng đa dạng hơn. Bên cạnh các tập đoàn nhà nước, nhiều doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã vươn lên trở thành những nguồn thu ngân sách quan trọng. Điều này phản ánh sự mở rộng của khu vực doanh nghiệp và hiệu quả của các chính sách cải thiện môi trường đầu tư trong những năm gần đây.

Ở nhóm dẫn đầu, Vingroup tiếp tục đứng đầu bảng xếp hạng với mức đóng góp gần 149.000 tỷ đồng, tiếp đến là Vinhomes với hơn 73.000 tỷ đồng. Trong khối doanh nghiệp nhà nước, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) đóng góp khoảng 91.000 tỷ đồng, còn Viettel nộp hơn 42.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, các chuyên gia tài chính lưu ý rằng số nộp ngân sách không đơn thuần phản ánh lợi nhuận doanh nghiệp. Khoản đóng góp này bao gồm nhiều nghĩa vụ tài chính như thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng, thuế xuất nhập khẩu, tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, thuế tiêu thụ đặc biệt và nhiều khoản phí khác theo quy định. Vì vậy, quy mô nộp ngân sách phản ánh tổng nghĩa vụ tài chính.

Nguồn thu vẫn tập trung vào một số ngành kinh tế chủ lực

Nếu nhìn sâu vào cơ cấu VNTAX 200, điều đáng chú ý không chỉ là tên các doanh nghiệp dẫn đầu mà còn là sự tập trung nguồn thu vào một số ngành có quy mô vốn lớn.

Theo thống kê, bất động sản là lĩnh vực đóng góp ngân sách cao nhất với hơn 206.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 21,6% tổng số nộp của toàn bộ VNTAX 200. Tiếp theo là dầu khí với hơn 135.000 tỷ đồng và ngân hàng với gần 105.000 tỷ đồng.

Như vậy, chỉ riêng ba lĩnh vực này đã đóng góp gần 446.000 tỷ đồng, tương đương gần một nửa tổng số nộp của toàn bộ VNTAX 200.

Điều này phản ánh đúng cấu trúc của nền kinh tế Việt Nam hiện nay, nơi những ngành có quy mô vốn lớn, giá trị gia tăng cao và có sức lan tỏa mạnh vẫn giữ vai trò chủ lực đối với ngân sách nhà nước.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận đúng bản chất của các con số này.

Đối với bất động sản, mức nộp ngân sách không chỉ đến từ thuế thu nhập doanh nghiệp mà còn bao gồm nhiều nghĩa vụ tài chính liên quan đến đất đai như tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và các khoản phát sinh khi triển khai hoặc chuyển nhượng dự án. Vì vậy, đóng góp của ngành thường mang tính chu kỳ và phụ thuộc tiến độ thực hiện dự án.

Trong khi đó, dầu khí chịu tác động lớn từ giá dầu thế giới và sản lượng khai thác, còn ngành ngân hàng phản ánh trực tiếp hiệu quả hoạt động kinh doanh, tăng trưởng tín dụng và chất lượng dịch vụ tài chính.

Khi doanh nghiệp mở rộng đầu tư, nhu cầu vốn tăng lên, hoạt động ngân hàng phát triển, qua đó tạo thêm nguồn thu cho ngân sách. Ngược lại, dòng vốn tín dụng được phân bổ hiệu quả lại giúp doanh nghiệp mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ và gia tăng năng lực cạnh tranh, từ đó tiếp tục mở rộng cơ sở thuế trong dài hạn.

Ngoài ba lĩnh vực trên, nhiều ngành khác cũng duy trì mức đóng góp lớn như ô tô, công nghệ - viễn thông, thực phẩm - đồ uống, xăng dầu, điện, thép, hàng không và bán lẻ.

Sự vươn lên của nhóm công nghệ - viễn thông là tín hiệu tích cực, cho thấy kinh tế số đang từng bước trở thành động lực mới của ngân sách nhà nước. Đây cũng là xu hướng phù hợp với định hướng phát triển kinh tế số và đổi mới sáng tạo mà Việt Nam đang theo đuổi.

Tuy nhiên, việc nguồn thu vẫn tập trung vào một số ngành lớn cũng đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đa dạng hóa nền tảng doanh nghiệp để giảm thiểu rủi ro khi thị trường bất động sản, giá năng lượng hay xuất khẩu biến động.

Nuôi dưỡng doanh nghiệp mới là giải pháp bền vững cho ngân sách

Kỷ lục gần 956.000 tỷ đồng từ VNTAX 200 là tín hiệu tích cực, nhưng điều quan trọng hơn đối với chính sách tài khóa không phải là mức thu của một năm mà là khả năng duy trì nguồn thu ổn định trong nhiều năm tiếp theo.

Điểm sáng hiện nay là cơ cấu thu ngân sách đang chuyển dịch theo hướng bền vững hơn. Thu nội địa tiếp tục chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng thu do cơ quan thuế quản lý, trong khi nguồn thu từ thương mại điện tử và kinh tế số tăng trưởng nhanh nhờ quá trình số hóa công tác quản lý thuế.

Đây là nền tảng quan trọng để mở rộng cơ sở thuế mà không làm gia tăng gánh nặng cho doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia kinh tế, tăng thu ngân sách bền vững không đến từ việc tăng thuế suất mà từ việc tạo lập môi trường đầu tư ổn định, minh bạch để doanh nghiệp phát triển. Khi quy mô sản xuất mở rộng, năng suất lao động tăng và lợi nhuận cải thiện, nguồn thu từ thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân và các khoản nghĩa vụ tài chính khác cũng sẽ tăng theo một cách tự nhiên.

Trong quá trình đó, hệ thống ngân hàng tiếp tục giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Nguồn vốn tín dụng dành cho sản xuất, xuất khẩu, công nghiệp chế biến - chế tạo, nông nghiệp công nghệ cao hay doanh nghiệp nhỏ và vừa giúp doanh nghiệp mở rộng đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo thêm việc làm. Khi doanh nghiệp phát triển, ngân sách cũng được hưởng lợi thông qua việc mở rộng quy mô thuế và các khoản nộp khác.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu phát triển mạnh khu vực kinh tế tư nhân theo Nghị quyết 68-NQ/TW, việc phối hợp hiệu quả giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ sẽ tiếp tục là điều kiện quan trọng để vừa thúc đẩy tăng trưởng, vừa bảo đảm an toàn hệ thống tài chính và ổn định kinh tế vĩ mô.

Về dài hạn, một nền tài chính quốc gia vững mạnh không thể chỉ dựa vào một nhóm doanh nghiệp hay một vài ngành kinh tế chủ lực. Mức độ tập trung nguồn thu càng cao thì ngân sách càng dễ chịu tác động khi thị trường bất động sản suy giảm, giá dầu biến động hoặc xuất khẩu gặp khó khăn.

Vì vậy, mục tiêu của chính sách tài khóa không chỉ là thu đúng, thu đủ mà còn phải nuôi dưỡng nguồn thu thông qua cải thiện môi trường đầu tư, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, phát triển kinh tế số, nâng cao năng suất lao động và mở rộng khu vực kinh tế tư nhân.