Thương mại xanh thúc đẩy doanh nghiệp tái cấu trúc nguồn lực

Bài toán phân bổ nguồn lực

Các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG), truy xuất nguồn gốc và kiểm soát phát thải đang trở thành điều kiện quan trọng để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Điển hình là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU), chuyển sang giai đoạn áp dụng chính thức từ năm 2026. Cùng với đó, các nhà nhập khẩu, tập đoàn lớn và nhà đầu tư ngày càng yêu cầu doanh nghiệp minh bạch dữ liệu sản xuất.

Với Việt Nam, đây không chỉ là áp lực tuân thủ mà còn là bài toán phân bổ nguồn lực, đầu tư công nghệ và tối ưu chi phí nhằm duy trì thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo giá trị dài hạn.

Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhấn mạnh, các tiêu chuẩn như CBAM hay ESG đang tác động trực tiếp đến khả năng tiếp cận thị trường quốc tế. Theo ông, chuyển dịch xanh là lộ trình tất yếu, song doanh nghiệp không nên chỉ coi đây là rào cản làm gia tăng chi phí mà cần xem là cơ hội tái cấu trúc tổ chức, tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng và nâng cao giá trị thương hiệu. Những đơn vị chuẩn bị kỹ lưỡng từ sớm sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để giữ vững vị thế cạnh tranh.

Đáng chú ý, sức ép chuyển đổi không chỉ giới hạn trong từng nhà máy mà lan rộng đến toàn bộ chuỗi cung ứng. Việc đánh giá dấu chân carbon của sản phẩm đòi hỏi xem xét cả phát thải trực tiếp từ sản xuất, phát thải gián tiếp từ năng lượng sử dụng và tác động phát sinh ở các công đoạn khác của chuỗi giá trị. Vì vậy, một doanh nghiệp dù kiểm soát tốt hoạt động nội bộ vẫn có thể gặp khó khăn trong việc đáp ứng yêu cầu của đối tác nếu nguyên liệu đầu vào đến từ nhà cung cấp có mức phát thải cao hoặc thiếu dữ liệu minh bạch. Đây là thách thức lớn đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn hạn chế về nguồn lực tài chính, công nghệ và năng lực quản trị.

Bà Ngụy Thị Giang, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Sáng tạo xanh cho biết, hơn 35 quốc gia đã có quy định yêu cầu doanh nghiệp công bố thông tin về môi trường và quản trị. Khi phạm vi yêu cầu mở rộng đến chuỗi cung ứng, nếu chỉ doanh nghiệp lớn hay tập đoàn đa quốc gia chuyển đổi, trong khi phần lớn nhà cung cấp chưa đủ khả năng tuân thủ, toàn bộ chuỗi giá trị sẽ gặp khó khăn. Vì vậy, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thực hành ESG có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng duy trì và mở rộng thị trường. “ESG không còn là lựa chọn, mà là sự sống còn của các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước”, bà Giang nhấn mạnh.

Trước áp lực đó, vấn đề không chỉ là doanh nghiệp cần dành bao nhiêu nguồn lực cho chuyển đổi xanh mà còn là lựa chọn lộ trình phù hợp. Đánh giá đúng hiện trạng, nhận diện khoảng trống quản trị và xác định thứ tự ưu tiên sẽ giúp doanh nghiệp tránh đầu tư dàn trải, đồng thời gắn yêu cầu tuân thủ với hiệu quả sản xuất, kinh doanh.

Đổi mới công nghệ, tối ưu sản xuất giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh trong xu hướng thương mại xanh

Tối ưu nguồn lực, tạo giá trị

Nếu các tiêu chuẩn thương mại xanh tạo sức ép thay đổi, thì chuyển đổi số và đổi mới phương thức quản trị là những nền tảng quan trọng để doanh nghiệp biến yêu cầu tuân thủ thành hiệu quả kinh tế. Khi các đối tác quốc tế ngày càng đòi hỏi minh bạch thông tin về sản xuất, năng lượng và phát thải, khả năng thu thập, kết nối và phân tích dữ liệu trở thành yếu tố cần thiết trong quản trị hoạt động và sử dụng nguồn lực.

TS. Đào Đình Khả, chuyên gia tư vấn độc lập về chuyển đổi số và công nghệ thông tin nhấn mạnh, dữ liệu CBAM cần được kết nối với dữ liệu sản xuất, năng lượng, nguyên liệu, mua hàng và tài chính. Theo đó, chuyển đổi số không chỉ hỗ trợ thu thập thông tin mà còn giúp doanh nghiệp đo lường, quản trị và chứng minh kết quả chuyển đổi xanh, từng bước tiến tới mô hình nhà máy thông minh, tối ưu chi phí và đáp ứng yêu cầu thị trường.

Dưới góc độ đầu tư, việc kết nối dữ liệu giữa các khâu vận hành giúp doanh nghiệp nhận diện những công đoạn còn lãng phí, đánh giá hiệu quả sử dụng nguyên liệu, năng lượng và xác định thứ tự ưu tiên đầu tư. Qua đó, doanh nghiệp có thể phân bổ nguồn lực hợp lý hơn, tránh đầu tư dàn trải và nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng với đổi mới phương thức quản trị. Việc thực hành ESG đòi hỏi doanh nghiệp đánh giá toàn diện những tác động về môi trường, xã hội và quản trị, từ đó nhận diện rủi ro, nâng cao trách nhiệm và củng cố niềm tin của khách hàng, đối tác, người lao động và nhà đầu tư. Khi chuyển đổi số gắn với chuyển đổi xanh, thông tin về sản xuất, nguyên liệu, năng lượng, phát thải và chuỗi cung ứng được quản lý minh bạch hơn, tạo cơ sở cho những quyết định kinh doanh phù hợp.

Để quá trình chuyển đổi mang lại hiệu quả thực chất, doanh nghiệp cũng cần tăng cường liên kết, chia sẻ thông tin với các đối tác trong chuỗi cung ứng, ngân hàng, tổ chức tư vấn và cơ sở nghiên cứu. Sự phối hợp này có ý nghĩa quan trọng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, giúp từng bước nâng cao năng lực quản trị, lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện và nguồn lực hiện có.

Ở góc độ tài chính, minh bạch thông tin và nâng cao chất lượng quản trị giúp doanh nghiệp xác định nhu cầu nguồn lực, xây dựng kế hoạch đầu tư phù hợp và kiểm soát tốt hơn các rủi ro trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, việc đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững cũng góp phần củng cố niềm tin của đối tác và nhà đầu tư, tạo nền tảng cho sự phát triển dài hạn.

Trong bối cảnh yêu cầu về thương mại xanh ngày càng khắt khe, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy tuân thủ sang chủ động tích hợp ESG vào chiến lược phát triển. Lựa chọn đúng những khâu cần cải thiện, kết hợp công nghệ với quản trị dựa trên dữ liệu sẽ giúp tiết kiệm tài nguyên, giảm chi phí và nâng cao năng suất.