TP.Hồ Chí Minh: Xoay trục quy hoạch, huy động vốn tư nhân từ TOD

Đây là ý kiến các chuyên gia tại tọa đàm khoa học nhằm tham vấn phương thức triển khai Nghị quyết số 188/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển mạng lưới đường sắt đô thị do Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh tổ chức.

Các chuyên gia tham vấn cho TP. Hồ Chí Minh đầu tư phát triển các tuyến metro theo NQ 188

Theo Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh, đến năm 2035, thành phố xây dựng 7 tuyến metro, dài tổng cộng 355km, với tổng vốn đầu tư khoảng 40,2 tỷ USD; giai đoạn 2045 tiếp tục mở rộng thêm 3 tuyến mới, dài 155km, tổng vốn khoảng 17,9 tỷ USD.

TS. Trần Du Lịch, Chủ tịch Hội đồng tư vấn triển khai thực hiện Nghị quyết 98 cho biết, việc triển khai 355 km đường sắt đô thị là một thách thức rất lớn. Và như vậy, từ nay đến năm 2035 mỗi năm thành phố phải thực hiện được 35 km metro. Đây là vấn đề lớn. Tuy nhiên, điểm thuận lợi là Trung ương đã phân cấp cho TP. Hồ Chí Minh thực hiện các quy trình thủ tục, thiết kế kỹ thuật rút gọn.

Với Nghị quyết 188, thành phố có thể phát triển đô thị theo mô hình TOD và được giao nhiều quyền trong các vấn đề quy hoạch, bồi thường, giải phóng mặt bằng… Đặc biệt, Nghị quyết quan tâm đến phát triển công nghiệp đường sắt, chuyển giao công nghệ với mục tiêu là phải phát triển công nghiệp hỗ trợ, duy tu bảo dưỡng, làm chủ công nghệ và quan trọng là thống nhất công nghệ nhằm triển khai các dự án khác trong tương lai.

“Nghị quyết 188 Quốc hội đã trao cho TP. Hồ Chí Minh 5 nhóm cơ chế chính sách đặc thù, trong đó nhóm đầu tiên là phân quyền về huy động và phân bổ vốn đầu tư cơ bản. Và Trung ương cũng dự kiến hỗ trợ khoảng 8 tỉ USD, phần còn lại thành phố phải tự huy động bằng mọi cách. Đây là vấn đề rất lớn, không thể làm theo cách cũ, toàn bộ quy trình, thủ tục đầu tư phải thay đổi, rút ngắn theo mô hình TOD. Cơ chế phân quyền mạnh mẽ cho thành phố sẽ là đòn bẩy để làm điều này", ông Lịch khẳng định.

Ông Hồ Ngọc Nghĩa, Phó Trưởng phòng Quản lý đường sắt đô thị, Sở Xây dựng TP .Hồ Chí Minh cho biết, theo nghị quyết 188, tổng nhu cầu vốn để triển khai phát triển hệ thống đường sắt đô thị tại thành phố hơn 40 tỷ USD, trong đó chi phí bồi thường giải phóng mặt bằng là 6,1 tỷ USD, chi phí xây dựng là 17,6 tỷ USD, chi phí thiết bị phương tiện là 7 tỷ USD. Theo đó, nhu cầu vốn giai đoạn 2026 - 2030 là 16,35 tỷ USD và giai đoạn 2031 - 2035 là 24 tỷ USD…

Theo ông Nghĩa, vốn đầu tư xây dựng các tuyến metro chủ đạo vẫn là vốn đầu tư công và trong quá trình triển khai đề án sẽ tiếp tục nghiên cứu, kêu gọi các nhà đầu tư tham gia. Quá trình triển khai đường sắt đô thị có thể tách dự án thi công theo từng đoạn, triển khai trước một đoạn tuyến để làm sao phát huy tốt nhất hiệu quả các tuyến với nhau.

Các chuyên gia cho rằng triển khai metro, TOD sẽ chiếm khoảng 7.397 ha đất, điều này đóng vai trò then chốt trong huy động vốn. Trước mắt, có 11 vị trí thực hiện mô hình TOD với tổng diện tích 1.700 ha. Trong triển khai sẽ ưu tiên "nén" hệ số để khai thác hiệu quả nhất nguồn lợi từ đất tại TOD.

Về vấn đề này, Giáo sư – Tiến sĩ Nguyễn Đức Khương, Chủ tịch Tổ chức Khoa học và Chuyên gia Việt Nam toàn cầu (AVSE Global) cho rằng, TOD sẽ huy động các nguồn tài chính linh hoạt, khai thác hiệu quả không gian đô thị, thương mại, logistics quanh các tuyến metro. Có nhiều phương thức để triển khai từ đầu tư công, hợp tác công tư hoặc giao cho tư nhân…nhưng cần phải linh hoạt, giảm bớt gánh nặng tài chính.

Cũng theo Giáo sư Khương, TP. Hồ Chí Minh sắp có Trung tâm tài chính nên có thể có thêm một số công cụ để huy động thêm nguồn vốn. "Mục tiêu là phải huy động nhiều nguồn lực tài chính khác nhau, linh hoạt lựa chọn phương án đầu tư cho từng đoạn đường, từng cung đường, tuyến đường để có được sức mạnh tổng hợp. Và quan trọng là không đưa TP. Hồ Chí Minh vào chu kỳ nợ công cao" giáo sư Khương khuyến cáo.

TP Hồ Chí Minh huy động vốn và phát triển quy hoạch xoay trục từ TOD cho các tuyến metro

Khẳng định súc hút từ các TOD, Tiến sĩ Trần Du Lịch nhận định, nếu quản lý tốt TOD, các tuyến metro có thể hút đầu tư tư nhân. Chỉ cần 46 khu TOD, mỗi mét vuông đất thu 10 triệu đồng, tổng nguồn lực sẽ đạt khoảng 740.000 tỉ đồng, đủ để tái đầu tư đường sắt và quy hoạch lại toàn bộ đô thị TP. Hồ Chí Minh

Góp ý cho kế hoạch phát triển metro của thành phố, PGS.TS Vũ Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Giao thông – Vận tải, Trường ĐH Việt Đức khẳng định, TOD là điều bắt buộc nếu muốn phát triển đô thị bền vững. Chính vì vậy, khi quy hoạch tuyến metro phải quy hoạch luôn đô thị xung quanh ga, đồng thời cần lập hội đồng thẩm định TOD liên ngành.

“Cần thành lập cơ quan chuyên trách thực hiện TOD. Cùng với đó, các chính sách về thu hồi đất, định giá đất, tái phân bổ nguồn vốn, khung pháp lý liên quan hợp tác công tư cần khẩn trương hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý rõ ràng, hấp dẫn để thu hút nhà đầu tư, thúc đẩy tiến trình phát triển các dự án TOD”, ông Tuấn đề xuất.