Tranh chấp xây dựng xuyên biên giới: Rủi ro từ hợp đồng

Thái Hoàng - 17:26 | 16/09/2026

Một dự án xây dựng xuyên biên giới có thể kéo dài, quy tụ nhiều chủ thể và được vận hành bằng cấu trúc hợp đồng phức tạp. Vì vậy, phòng ngừa tranh chấp không thể chỉ bắt đầu khi bất đồng đã phát sinh, mà cần được đặt ra từ lúc thiết kế hợp đồng, phân bổ rủi ro và tổ chức quản lý chứng cứ.

Doanh nghiệp dựng “lá chắn” trước tranh chấp

Phương án xử lý các tranh chấp quốc tế cho doanh nghiệp

Quản trị hợp đồng, chứng cứ và phân bổ rủi ro từ đầu dự án được xem là nền tảng phòng ngừa tranh chấp xây dựng xuyên biên giới. Ảnh minh họa.

Quản trị hợp đồng, chứng cứ và phân bổ rủi ro từ đầu dự án được xem là nền tảng phòng ngừa tranh chấp xây dựng xuyên biên giới. Ảnh: MH

Rủi ro không chỉ nằm ở điều khoản

Tại sự kiện “Đối thoại Trọng tài Việt Nam - Trung Quốc: Tranh chấp Xây dựng, Góc nhìn từ tổ chức giải quyết tranh chấp và Thực tiễn xuyên biên giới” trong khuôn khổ Tuần lễ Trọng tài Trung Quốc 2026, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp cùng Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam (SCLVN) và Beijing DHH Law Firm (DHH) tổ chức ngày 16/9, các chuyên gia đều cho rằng việc lựa chọn luật áp dụng, phân bổ trách nhiệm và thiết kế cơ chế xử lý bất đồng cần được thực hiện ngay khi các bên xây dựng hợp đồng.

Từ thực tế, bà Vũ Thị Hằng - Trưởng ban kiêm Phó Tổng Thư ký Ban Thư ký tố tụng, VIAC cho biết, năm 2025, VIAC thụ lý 532 vụ tranh chấp, trong đó 48,5% có yếu tố FDI hoặc nước ngoài. Xây dựng đứng thứ hai trong số các lĩnh vực tranh chấp được trung tâm thụ lý. Các bên đến từ Trung Quốc trong nhiều năm cũng thuộc nhóm quốc tịch nước ngoài có số lượng vụ việc đáng kể .

Theo bà Hằng, những số liệu này phản ánh nhu cầu sử dụng cơ chế giải quyết tranh chấp chuyên nghiệp, linh hoạt trong kinh doanh xuyên biên giới. Quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư Việt Nam - Trung Quốc phát triển đã mở rộng sự hiện diện của doanh nghiệp hai nước trong hoạt động đầu tư, thương mại, xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng tại thị trường của nhau.

Cùng nhận định, ông Vũ Ánh Dương - Phó chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VIAC) nhấn mạnh, sự mở rộng quan hệ đầu tư, thương mại và xây dựng không chỉ tạo ra những cơ hội kinh doanh mới mà còn đặt ra yêu cầu ngày càng cao về hiểu biết hệ thống pháp luật, thực tiễn hợp đồng, phân bổ rủi ro và lựa chọn cơ chế phòng ngừa, giải quyết tranh chấp phù hợp.

Từ thực tế phát sinh, ông Dương cho hay, xây dựng và cơ sở hạ tầng là lĩnh vực có quy mô đầu tư lớn, thời gian thực hiện dài, yêu cầu kỹ thuật cao và nhiều chủ thể tham gia. Khi dự án có yếu tố xuyên biên giới, sự khác biệt về hệ thống pháp luật, tập quán hợp đồng và cách thức quản trị dự án khiến việc xác định nghĩa vụ, trách nhiệm và thiệt hại trở nên phức tạp hơn.

Các chuyên gia Việt Nam và Trung Quốc cho rằng những vấn đề thường gặp không chỉ là tranh chấp về giá trị hay chậm tiến độ. Hồ sơ kỹ thuật, chứng cứ và việc thực hiện nghĩa vụ của các bên cũng có thể trở thành điểm bất đồng.

Nội dung trao đổi còn đề cập những bất cập có thể phát sinh khi áp dụng các điều khoản hợp đồng mẫu, đặc biệt là FIDIC, trong điều kiện pháp luật Việt Nam; đồng thời đặt ra yêu cầu thiết kế điều khoản và cơ chế giải quyết tranh chấp ngay từ đầu dự án.

Vì vậy, việc lựa chọn luật áp dụng, phân bổ trách nhiệm và thiết kế cơ chế xử lý bất đồng vì vậy cần được thực hiện ngay khi các bên xây dựng hợp đồng.

Theo TS. HUANG Zhenda - Chủ tịch Công ty Luật Đại Huy Hoàng (Beijing DHH Law Firm), dự án xây dựng vốn phức tạp, kéo dài và liên quan đến nhiều chủ thể. Yếu tố xuyên biên giới làm phát sinh thêm các vấn đề về pháp luật áp dụng, phân bổ trách nhiệm, xác định thiệt hại và lựa chọn cơ chế giải quyết tranh chấp. Trọng tài do đó ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với tranh chấp xây dựng xuyên biên giới.

Từ thực tiễn hoạt động, bà Vũ Thị Hằng cho biết, hệ sinh thái trọng tài và các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế tại Việt Nam được phát triển trên nền tảng Luật Trọng tài thương mại 2010. Những cập nhật gần đây liên quan đến phạm vi tranh chấp có thể giải quyết bằng trọng tài, cơ chế hỗ trợ và giám sát của tòa án, cùng các cải cách pháp lý trong lĩnh vực xây dựng.

Trong tố tụng tại VIAC, các bên có thể lựa chọn trọng tài viên Việt Nam hoặc nước ngoài, luật áp dụng, ngôn ngữ, địa điểm xét xử và cách tổ chức phiên họp. Quy tắc Tố tụng Trọng tài VIAC 2026 hướng tới nâng cao hiệu quả quản lý vụ việc, xử lý tranh chấp phức tạp và tăng tính minh bạch. Nền tảng VIAC eCase phục vụ nộp đơn và quản lý vụ tranh chấp trực tuyến.

, việc lựa chọn luật áp dụng, phân bổ trách nhiệm và thiết kế cơ chế xử lý bất đồng vì vậy cần được thực hiện ngay khi các bên xây dựng hợp đồng.

Theo các chuyên gia, việc lựa chọn luật áp dụng, phân bổ trách nhiệm và thiết kế cơ chế xử lý bất đồng vì vậy cần được thực hiện ngay khi các bên xây dựng hợp đồng. Ảnh: Nhật Anh

Quản trị hợp đồng trước khi ra trọng tài

Nội dung trao đổi còn đề cập hiệu quả của Dispute Board/DAAB (Ban giải quyết tranh chấp) và những lưu ý khi yêu cầu công nhận và thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài tại Việt Nam, cũng như các hành động doanh nghiệp cần ưu tiên ngay khi tranh chấp phát sinh.

Đây là ba vấn đề liên quan đến các giai đoạn khác nhau, từ phòng ngừa, xử lý bất đồng trong quá trình thực hiện dự án đến thi hành kết quả giải quyết tranh chấp.

Các chuyên gia tham gia phiên thảo luận nhấn mạnh, quản trị tranh chấp hiệu quả cần bắt đầu từ quản trị hợp đồng, quản lý chứng cứ và phân bổ rủi ro, thay vì chỉ tập trung xử lý khi tranh chấp đã bước vào tố tụng trọng tài. Theo cách tiếp cận này, cơ chế giải quyết tranh chấp cần được tính đến từ giai đoạn chuẩn bị và triển khai dự án.

Từ thực tiễn giải quyết tranh chấp xây dựng tại Việt Nam và Trung Quốc, ông Nguyễn Nam Trung - Chủ tịch Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam (SCLVN), Trọng tài viên VIAC đề xuất ba hướng phát triển, gồm nâng cao năng lực đội ngũ chuyên gia giải quyết tranh chấp thay thế, tăng cường nhận thức và kỹ năng của các bên sử dụng, đồng thời thúc đẩy hợp tác Việt Nam - Trung Quốc về pháp luật xây dựng, hợp đồng và giải quyết tranh chấp.

Theo ông Trung, ba hướng đề xuất cùng quay về một yêu cầu: năng lực phòng ngừa phải được hình thành trước khi tranh chấp xuất hiện, từ chất lượng hợp đồng, kỹ năng của các bên đến cơ chế xử lý bất đồng trong quá trình triển khai dự án.

Thái Hoàng

Tin khác

VietnamPrintPack 2026 thúc đẩy chuyển đổi xanh và tự động hoá tại Việt Nam

Chi phí sản xuất trung bình của các doanh nghiệp nội hiện cao hơn khoảng 15% so với khối FDI, trong khi gần 80% doanh nghiệp trong nước vẫn phụ thuộc vào công nghệ truyền thống và đối mặt với nguy cơ tụt hậu.

Giá nguyên liệu thủy sản ổn định, doanh nghiệp nỗ lực tăng giá trị hàng xuất khẩu

Trong nửa đầu tháng 9/2026, giá nguyên liệu thủy sản tại nhiều địa phương trên cả nước cơ bản ổn định so với đầu tháng 8. Một số mặt hàng tôm ghi nhận mức tăng nhẹ. Đây là tín hiệu thuận lợi cho doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu trong việc chủ động kế hoạch sản xuất. Nhưng khi đầu vào không biến động quá lớn, một câu hỏi lớn hơn đặt ra đó là ngành thủy sản sẽ tăng trưởng bằng cách nào trong chặng đường tiếp theo?

Doanh nghiệp bước vào cuộc chọn lọc đơn hàng

Sản xuất công nghiệp và xuất khẩu tiếp tục tăng, nhiều ngành bước vào mùa cao điểm cuối năm. Tuy nhiên, đơn hàng vẫn phân hóa, trong khi chi phí, vốn và yêu cầu thị trường tạo thêm sức ép. Vì vậy, doanh nghiệp không chỉ tính chuyện tăng sản lượng mà còn phải cân nhắc hiệu quả của từng đơn hàng.

Hộ kinh doanh - nguồn lực lớn để phát triển cộng đồng doanh nghiệp

Cả nước hiện có khoảng 5 triệu hộ kinh doanh, nhưng những lo ngại về thuế, kế toán, bảo hiểm và chi phí tuân thủ vẫn khiến không ít hộ dè dặt khi chuyển lên doanh nghiệp. Theo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh, chỉ cần khoảng 20% trong số 5 triệu hộ kinh doanh hiện nay phát triển thành doanh nghiệp sẽ tạo thêm một lực lượng đáng kể, đóng góp vào mục tiêu phát triển doanh nghiệp của quốc gia. Đây cũng là nhóm có nhiều lợi thế bởi không ít hộ đã hoạt động lâu năm, có kinh nghiệm, khách hàng và thị trường tương đối ổn định.

Ngành xây dựng Việt Nam tăng tốc, tín nhiệm doanh nghiệp phân hóa

Ngành xây dựng Việt Nam đang hưởng lợi từ giải ngân đầu tư công tăng tốc, thị trường nhà ở phục hồi và môi trường pháp lý thuận lợi hơn. Tuy nhiên, giá vật liệu, nhân công và chi phí vốn gia tăng khiến biên lợi nhuận chịu sức ép, dòng tiền phân hóa. Trong cuộc đua chuyển backlog (giá trị các hợp đồng hoặc khối lượng công việc doanh nghiệp đã ký kết nhưng chưa hoàn thành, chưa ghi nhận hết vào doanh thu) thành doanh thu, các nhà thầu lớn đang có nhiều lợi thế hơn về triển khai dự án, đàm phán và khả năng trả nợ.

Chăn nuôi Việt Nam đối mặt thách thức phát triển hiệu quả, hiện đại và bền vững

Ngành chăn nuôi Việt Nam đạt quy mô lớn, nhưng sức ép cạnh tranh với hàng nhập khẩu và yêu cầu xanh hóa đang buộc ngành phải chuyển sang mô hình phát triển hiệu quả, hiện đại và bền vững hơn.

Từ rơm rạ bỏ đi đến sản phẩm triệu đô trên Amazon

Từ phụ phẩm thường bị đốt bỏ trên đồng ruộng, rơm rạ được Nguyễn Xuân Tài (Thanh Hoá) phát triển thành mồi nhóm lửa, đưa lên Amazon và tiếp cận khách hàng quốc tế, mở ra hướng gia tăng giá trị phụ phẩm nông nghiệp bằng kinh tế tuần hoàn.

Logistics Việt Nam trước bài toán tái cấu trúc thể chế

Sự bứt phá nhanh chóng của ngành logistics Việt Nam trong những năm gần đây đang đặt ra một bài toán không nhỏ đối với hệ thống pháp lý: Dù các quy định về hải quan, thuế, bảo hiểm, vận tải và giao thông từng bước được hoàn thiện, nhưng khi đi vào vận hành thực tế, chuỗi cung ứng lại bộc lộ không ít điểm nghẽn do các chính sách còn được xây dựng theo từng lĩnh vực, trong khi logistics là một hệ thống liên kết xuyên suốt từ sản xuất, kho bãi, vận tải đến thông quan và phân phối.