Truy xuất nguồn gốc hướng đến định vị nông sản Việt

Kế hoạch cũng hướng đến xây dựng, vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản để đưa vào sử dụng tập trung, xuyên suốt, kết nối từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng nhằm bảo đảm công khai, minh bạch về thông tin chất lượng.

Truy xuất nguồn gốc hướng đến định vị nông sản Việt

Ngày 1/7/2026 sẽ đưa vào sử dụng Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản đối với hầu hết các nông sản quan trọng làm thực phẩm, gồm dữ liệu thông tin tối thiểu như nông hộ tham gia chuỗi; thông tin vùng/cơ sở sản xuất và thời gian sản xuất, thu hoạch; các khâu trong phạm vi kế hoạch; thông tin về tem xác thực điện tử, tem truy xuất nguồn gốc và cơ chế tra cứu cơ bản và thực hiện truy xuất thông tin bằng mã QR hoặc vật mang dữ liệu thích hợp trên tem nhãn của sản phẩm.

Theo Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng, hệ thống truy xuất nông sản Việt Nam là nền tảng số phục vụ việc ghi nhận, quản lý và tra cứu thông tin nguồn gốc đối với các sản phẩm nông, lâm, thủy sản trong suốt quá trình sản xuất, chế biến, vận chuyển và lưu thông trên thị trường. Thông qua hệ thống, người tiêu dùng có thể kiểm tra thông tin sản phẩm một cách minh bạch, trong khi cơ quan quản lý nhà nước có cơ sở để theo dõi, thống kê và thực hiện truy vết khi cần thiết; qua đó nâng cao minh bạch thông tin, bảo đảm an toàn thực phẩm và củng cố uy tín nông sản Việt Nam trên thị trường trong nước và quốc tế.

Số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, năm 2025 ghi dấu cột mốc lịch sử của ngành rau quả Việt Nam khi kim ngạch xuất khẩu đạt 8,5 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm 2024 và là mức cao nhất từ trước đến nay. Sau mức tăng trưởng ấn tượng đó là sự đóng góp nổi bật của 6 nhóm trái cây chủ lực gồm: sầu riêng, chuối, xoài, mít, dừa và bưởi. Đây là những ngành hàng đang được tập trung phát triển theo hướng xuất khẩu chính ngạch, gắn với mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường, từng bước hình thành các “trụ cột” tỷ USD cho toàn ngành. Dự báo, năm 2026 kim ngạch xuất khẩu toàn ngành có thể đạt khoảng 10 tỷ USD.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng, mục tiêu 10 tỷ USD hoàn toàn khả thi nếu triển khai đồng bộ các giải pháp trọng tâm, từ nâng cao chất lượng, tăng cường giám sát và chế tài, phát triển chuỗi liên kết bền vững, hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc, đến đẩy mạnh xúc tiến thương mại và đầu tư cho công nghệ sau thu hoạch.

Trong đó với sầu riêng - sản phẩm đầu tiên sẽ thực hiện truy xuất nguồn gốc trong năm 2026, kim ngạch có thể vượt mốc 4 tỷ USD nhờ diện tích và sản lượng tăng đều 10 - 20% mỗi năm, tạo nền cung ổn định cho xuất khẩu. Bên cạnh đó, chuối đang nổi lên như ứng viên sáng giá nhất cho “câu lạc bộ” tỷ USD trong tương lai gần. Dù kim ngạch xuất khẩu chuối năm 2025 mới đạt khoảng 380 triệu USD, nhưng dư địa tăng trưởng còn rất lớn khi nhu cầu toàn cầu cao, thị trường đa dạng và chuối Việt Nam có lợi thế về sản xuất quy mô lớn.

Theo các chuyên gia, ngành rau quả vẫn đối mặt với không ít thách thức. Chất lượng sản phẩm chưa thật sự ổn định, tỷ lệ đồng nhất còn thấp; vẫn tồn tại tình trạng dư lượng chất cấm trên một số sản phẩm. Hệ thống truy xuất nguồn gốc chưa hoàn chỉnh, công tác cấp và quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, cũng như hoạt động kiểm nghiệm, giám định, cấp chứng nhận còn bất cập, ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả xuất khẩu…

Vì vậy, để hiện thực hóa mục tiêu đạt kim ngạch xuất khẩu 10 tỷ USD vào năm 2026 cũng như xây dựng thương hiệu cho ngành rau quả Việt Nam, việc xây dựng thí điểm Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản, trước mắt áp dụng với quả sầu riêng, một trong những mặt hàng xuất khẩu tỷ USD của Việt Nam là bước đi cần thiết đòi hỏi bản thân mỗi doanh nghiệp trong lĩnh vực phải tự nâng cấp và chuẩn hoá hoạt động của doanh nghiệp mình.

Trong giai đoạn 2027 - 2030, Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản sẽ được nâng cấp, hoàn thiện toàn diện, cho phép ghi nhận và quản lý thông tin xuyên suốt các khâu từ sản xuất, thu mua, sơ chế, đóng gói, vận chuyển đến phân phối. Dữ liệu truy xuất được kết nối, đồng bộ với Cổng truy xuất nguồn gốc quốc gia và các cơ sở dữ liệu liên quan, hình thành một hệ thống liên thông hoàn chỉnh phục vụ quản lý nhà nước và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, để giữ vững và mở rộng thị phần một cách bền vững, nông sản Việt Nam không thể chỉ dựa vào lợi thế mùa vụ hay địa lý, mà cần một chuỗi sản xuất, xuất khẩu chuẩn mực, minh bạch, trong đó truy xuất nguồn gốc đóng vai trò then chốt.

Từ thực tế thị trường cho thấy, truy xuất nguồn gốc không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà đang trở thành “giấy thông hành” để nông sản Việt Nam bước vào các thị trường lớn, đem lại lợi ích không chỉ cho người tiêu dùng, doanh nghiệp mà còn góp phần khẳng định vị thế và thương hiệu nông sản Việt trên thị trường quốc tế.