VietinBank hiện thực hóa Nghị quyết 79: "Lời đáp từ thực tiễn" cho vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước (Kỳ 1)

Kỳ 1: Từ nền tảng lý luận khoa học đến bước ngoặt chiến lược Nghị quyết 79-NQ-TW

Toàn cảnh Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị tổ chức ngày 27/02/2026

1. Nhận diện rào cản nhận thức và yêu cầu giải phóng lực lượng sản xuất

Trong suốt tiến trình đổi mới và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN), vị trí, vai trò của kinh tế nhà nước (KTNN) luôn là vấn đề lý luận trọng yếu, nhận được sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội. Nhìn lại thực tiễn, không thể phủ nhận rằng khu vực kinh tế quốc doanh luôn giữ vai trò nòng cốt trong việc kiến tạo hạ tầng chiến lược, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế và giữ vững ổn định vĩ mô trước những biến động địa chính trị phức tạp.

Tuy nhiên, từ góc độ nhận thức luận, vẫn tồn tại những băn khoăn, nghi ngại về hiệu quả thực chất của doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Nhiều quan điểm cho rằng mô hình sở hữu toàn dân dễ dẫn đến tình trạng "vô chủ", quản trị cồng kềnh, thiếu tính năng động và kém linh hoạt so với khu vực tư nhân. Những bất cập lịch sử ở một số đơn vị yếu kém từng xảy ra trong quá khứ càng khiến dư luận xã hội xuất hiện cái nhìn phiến diện, đồng nhất hạn chế cục bộ với bản chất của toàn bộ thành phần kinh tế nhà nước.

Dưới ánh sáng của phương pháp luận duy vật biện chứng, việc đánh giá một thành phần kinh tế tuyệt đối không thể dựa trên những hiện tượng cá biệt hay góc nhìn cảm tính, mà phải xem xét trong tính tổng thể của quan hệ sản xuất và mức độ phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Những vướng mắc trong vận hành của DNNN thời gian qua thực chất không bắt nguồn từ bản chất của chế độ sở hữu công hữu, mà xuất phát từ sự chậm đổi mới về thể chế quản trị, cơ chế giao quyền tự chủ chưa triệt để và ranh giới chưa thực sự rõ ràng giữa chức năng quản lý nhà nước với chức năng chủ sở hữu vốn.

Nhận diện đúng "điểm nghẽn" thể chế đó chính là tiền đề để Đảng ta ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị. Nghị quyết không chỉ cởi trói tư duy, giải phóng lực lượng sản xuất mà còn xác lập một quyết tâm chính trị mạnh mẽ: Không thu hẹp vai trò của KTNN, mà đưa KTNN bước sang bước ngoặt phát triển mới – mạnh bằng năng lực quản trị hiện đại, cạnh tranh bình đẳng theo cơ chế thị trường và phát huy sức mạnh dẫn dắt toàn bộ nền kinh tế.

2. Hệ thống lý luận khoa học khẳng định vai trò "mỏ neo vĩ mô" của Kinh tế Nhà nước

Việc Đảng ta kiên định con đường phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, trong đó "Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo", là sự vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào điều kiện cụ thể của Việt Nam, đáp ứng các quy luật vận động khách quan của thời đại.

Thứ nhất, cơ sở lý luận về chế độ công hữu và các lĩnh vực điều phối nền kinh tế:

Học thuyết Mác - Lênin về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội chỉ rõ: Để giải phóng lực lượng sản xuất và ngăn chặn sự chi phối vô độ của tư bản tư nhân đối với đời sống xã hội, giai cấp công nhân và Nhân dân lao động thông qua Nhà nước nắm giữ các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế. Sở hữu nhà nước đối với các tư liệu sản xuất chủ yếu và các lĩnh vực then chốt chính là cơ sở bảo đảm cho chính quyền nhân dân duy trì sự tự chủ chiến lược, không bị lệ thuộc vào các tập đoàn tư bản trong và ngoài nước.

Kế thừa và phát triển quan điểm đó, Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định trong Hiến pháp năm 1959: “Kinh tế quốc doanh thuộc hình thức sở hữu của toàn dân, giữ vai trò lãnh đạo trong nền kinh tế quốc dân và được Nhà nước bảo đảm phát triển ưu tiên”.

Nhà nước phải bảo đảm ưu tiên phát triển kinh tế quốc doanh để làm "đầu tàu", vừa tạo nền tảng vật chất cho CNXH, vừa hỗ trợ, nâng đỡ các thành phần kinh tế khác cùng tiến bộ vì mục tiêu quốc kế dân sinh.

VietinBank – ngân hàng giữ vai trò "mỏ neo" an ninh tài chính - tiền tệ, bảo vệ nền kinh tế trước các biến động toàn cầu. (Ảnh: VietinBank)

Thứ hai, tính tất yếu kinh tế trong việc khắc phục "hạn chế khách quan của cơ chế thị trường":

Nền kinh tế thị trường thuần túy vận hành theo quy luật giá trị và tối đa hóa lợi nhuận luôn chứa đựng những hệ lụy của kinh tế thị trường: xu hướng gia tăng bất bình đẳng xã hội, tâm lý né tránh đầu tư vào các lĩnh vực rủi ro cao, hạ tầng chiến lược hoặc các ngành công nghệ nguồn có thời gian thu hồi vốn kéo dài. Để vừa giải phóng sức sản xuất của thị trường, vừa bảo đảm định hướng XHCN – tăng trưởng kinh tế gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội – Nhà nước không chỉ điều tiết bằng pháp luật hay chính sách thuế, mà bắt buộc phải nắm giữ một "lực lượng vật chất chiến lược" đủ mạnh.

Doanh nghiệp nhà nước – với nòng cốt là hệ thống các Tập đoàn, Tổng công ty và Ngân hàng thương mại nhà nước – chính là chiếc "mỏ neo vĩ mô" giữ vững ổn định tài chính - tiền tệ, năng lượng, hạ tầng, giúp nền kinh tế quốc gia không bị chao đảo trước các cơn bão khủng hoảng toàn cầu, đồng thời chủ động mở đường vào các lĩnh vực mới mà tư nhân chưa thể hoặc không muốn đảm nhận.

Thứ ba, bước đột phá tư duy của Nghị quyết 79 và yêu cầu hành động trong kỷ nguyên mới:

Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị đã nâng tầm tư duy lý luận của Đảng lên một tầm cao mới khi khẳng định: “Nâng cao hiệu quả, phát huy vai trò chủ đạo, tiên phong, định hướng chiến lược của kinh tế nhà nước trong những ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu, chiến lược; dẫn dắt, hỗ trợ các thành phần kinh tế khác cùng phát triển”.

Đặc biệt, quán triệt sâu sắc tinh thần chỉ đạo của Đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm tại hội nghị triển khai Nghị quyết 79, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong kỷ nguyên mới phải được cụ thể hóa thành 05 "điểm tựa" chiến lược lớn:

• Thứ nhất, điểm tựa về an ninh và chủ quyền kinh tế: Kinh tế nhà nước phải nắm giữ và làm chủ các "huyết mạch" quốc gia từ năng lượng, hạ tầng chiến lược, tài chính - tín dụng, dữ liệu và nền tảng số thiết yếu để bảo đảm chủ quyền, tránh lệ thuộc và bảo vệ lợi ích quốc gia trong mọi tình huống.

• Thứ hai, điểm tựa về điều tiết, ổn định và sức chống chịu: Giữa nhiều cú sốc đan xen của kinh tế toàn cầu, khu vực kinh tế nhà nước phải đóng vai trò giữ ổn định các thị trường thiết yếu, duy trì đầu tư nền tảng và năng lực dự phòng để ứng phó kịp thời với rủi ro hệ thống.

• Thứ ba, điểm tựa dẫn dắt cho khu vực tư nhân: Kinh tế nhà nước mạnh không phải để lấn át, mà phải làm "bệ đỡ", "mở đường" và "tiếp sức" để doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, tạo sức mạnh tổng hợp cho nền kinh tế.

• Thứ tư, điểm tựa về dẫn dắt đổi mới sáng tạo và công nghệ lõi: Không chỉ mạnh về vốn hay tài sản, khu vực này phải là lực lượng đi đầu trong làm chủ công nghệ, vận hành dữ liệu như một nguồn lực chiến lược và chuẩn hóa theo chuẩn mực quốc tế.

• Thứ năm, điểm tựa về chuẩn mực quản trị và liêm chính công vụ: Doanh nghiệp nhà nước phải là hình mẫu về kỷ luật, minh bạch, trách nhiệm giải trình cao, nói không với "lợi ích nhóm" hay "sân sau", tạo ra đội ngũ cán bộ có năng lực cạnh tranh và tinh thần phụng sự’’.

Lời chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm chính là kim chỉ nam soi đường, khẳng định quyết tâm chính trị của toàn Đảng. Đó cũng là mệnh lệnh thực tiễn để các định chế tài chính nhà nước chủ lực như VietinBank kiên định mục tiêu, biến ý chí của Đảng thành hành động cụ thể, giữ vững vai trò "trụ cột của trụ cột" đưa đất nước vươn mình bứt phá.