Xuất khẩu rau quả: Đà tăng mạnh đi cùng áp lực chi phí

Tăng tốc từ đầu năm, củng cố mục tiêu 10 tỷ USD

Ngay từ những tháng đầu năm 2026, xuất khẩu rau quả đã cho thấy tín hiệu tích cực rõ rệt. Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), tháng 1/2026, kim ngạch xuất khẩu rau quả đạt 644 triệu USD, tăng 73% so với cùng kỳ năm trước.

Dù tháng 2 chịu ảnh hưởng của kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, kim ngạch xuất khẩu chỉ đạt 351 triệu USD, nhưng vẫn tăng gần 12% so với cùng kỳ năm 2025.

Ngành rau quả hướng tới mục tiêu xuất khẩu 9–10 tỷ USD trong năm nay

Tính chung hai tháng đầu năm, xuất khẩu rau quả đạt 996 triệu USD, tăng 45% - một mức tăng trưởng rất cao trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều bất ổn. Đà tăng này đang tạo nền tảng quan trọng để toàn ngành hướng tới mục tiêu xuất khẩu 9-10 tỷ USD trong năm nay.

Đáng chú ý, thị trường Trung Quốc tiếp tục giữ vai trò đầu tàu. Trong hai tháng đầu năm, xuất khẩu rau quả sang thị trường này đạt 538 triệu USD, tăng tới 76,2% so với cùng kỳ, cao hơn đáng kể so với mức tăng trưởng chung của toàn ngành.

Sự phục hồi và mở rộng nhu cầu từ Trung Quốc là một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng. Năm 2025, quốc gia này đã chi gần 19 tỷ USD để nhập khẩu hơn 9 triệu tấn trái cây, với tốc độ tăng trưởng bình quân hai con số trong suốt một thập kỷ qua.

Đáng nói, vị thế của trái cây Việt Nam tại thị trường này đang được nâng cao rõ rệt. Từ chỗ thường đứng sau các đối thủ lớn như Thái Lan hay Chile, Việt Nam đã vươn lên trở thành nhà cung cấp trái cây lớn thứ hai cho Trung Quốc. Nhiều mặt hàng như sầu riêng, chuối, dừa non và nhãn đã khẳng định được chỗ đứng ổn định.

Không chỉ dựa vào thị trường truyền thống, ngành rau quả còn được hỗ trợ bởi nhiều yếu tố thuận lợi như việc mở rộng thị trường nhờ các hiệp định thương mại tự do (FTA), chất lượng sản phẩm ngày càng được cải thiện và số lượng mặt hàng được cấp phép xuất khẩu chính ngạch ngày càng tăng.

Bên cạnh đó, hạ tầng logistics cũng đóng vai trò quan trọng. Việc hoàn thiện hệ thống cao tốc Bắc – Nam đã rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển hàng hóa lên biên giới, góp phần nâng cao hiệu quả bảo quản và giảm chi phí quay vòng container lạnh.

Linh hoạt trước biến động, tận dụng cơ hội từ “khủng hoảng”

Bên cạnh những thuận lợi, ngành rau quả Việt Nam cũng đang đối mặt với nhiều thách thức lớn từ bối cảnh địa chính trị, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông.

Những bất ổn tại khu vực này khiến nhiều tuyến vận tải biển truyền thống qua Biển Đỏ và kênh đào Suez bị gián đoạn. Các hãng tàu buộc phải chuyển hướng, kéo dài hành trình thêm hàng nghìn km, khiến thời gian vận chuyển tăng từ 7 đến 14 ngày, đồng thời đẩy chi phí logistics tăng gấp 3-4 lần.

Đối với các mặt hàng có thời gian bảo quản ngắn như rau quả tươi, đây là thách thức rất lớn. Nhiều doanh nghiệp rơi vào thế khó khi chi phí vận chuyển tăng đột biến trong khi giá bán đã được chốt từ trước, buộc phải cân nhắc giữa việc giữ uy tín hay chấp nhận thua lỗ.

Không chỉ chi phí logistics, giá các yếu tố đầu vào như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và bao bì cũng liên tục biến động theo giá năng lượng toàn cầu, làm gia tăng áp lực lên biên lợi nhuận của doanh nghiệp.

Ngoài ra, các rào cản kỹ thuật từ thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe. Những yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn sản xuất bền vững đang trở thành “giấy thông hành” bắt buộc nếu muốn tiếp cận các thị trường lớn như EU, Mỹ và Nhật Bản. Ngay cả Trung Quốc cũng đang siết chặt các quy định này.

Tuy nhiên, trong thách thức vẫn tồn tại cơ hội. Xung đột tại Trung Đông đang làm gián đoạn nguồn cung trái cây từ các khu vực như Nam Mỹ và châu Âu sang thị trường châu Á. Điều này mở ra cơ hội để Việt Nam gia tăng thị phần tại các thị trường gần như Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản.

Để tận dụng cơ hội và giảm thiểu rủi ro, Hiệp hội Rau quả Việt Nam đã kiến nghị nhiều giải pháp như hỗ trợ giảm phí logistics, minh bạch phụ phí vận tải, thúc đẩy các tuyến vận chuyển thay thế và đẩy nhanh đàm phán mở cửa thị trường cho các loại trái cây mới như bưởi, bơ và chanh.

Hướng tới phát triển bền vững

Về dài hạn, ngành rau quả đang chuyển dịch theo hướng bền vững hơn. Việc xây dựng vùng trồng đạt chuẩn quốc tế, ứng dụng công nghệ trong bảo quản, chế biến sâu và số hóa truy xuất nguồn gốc đang trở thành xu hướng tất yếu.

Song song với đó, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu cũng là chiến lược quan trọng nhằm giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, qua đó nâng cao khả năng chống chịu trước các biến động toàn cầu.

Có thể thấy, dù phải đối mặt với không ít “cơn gió ngược”, ngành rau quả Việt Nam vẫn đang thể hiện khả năng thích ứng linh hoạt và nội lực tăng trưởng mạnh mẽ. Với đà tăng trưởng tích cực ngay từ đầu năm cùng định hướng chiến lược rõ ràng, mục tiêu 10 tỷ USD không còn là kỳ vọng xa vời mà đang dần trở thành đích đến trong tầm tay.