Không thể tiếp tay cho gian lận xuất xứ

Mới đây, Bộ Công thương đã có văn bản đề nghị Bộ Tài chính, Tổng cục Hải quan kiểm soát chặt chẽ một số mặt hàng của Trung Quốc xuất khẩu sang Việt Nam sau khi có thông tin một trong những mặt hàng này đang bị phía Cục Hải quan và Biên phòng Mỹ điều tra liên quan đến gian lận xuất xứ hàng hóa. Thực tế, đây cũng chính là những mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ tăng đột biến trong năm 2018 và những tháng đầu năm 2019.

DN xuất khẩu của Việt Nam tuân thủ chặt chẽ các quy định về chứng nhận xuất xứ, không tiếp tay cho các hành vi gian lận xuất xứ

Đại diện Tổng cục Hải quan cho biết, vừa qua Hoa Kỳ đã nâng thuế nhập khẩu từ 10% lên 25% đối với 200 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, đồng thời dự kiến sẽ áp thuế nhập khẩu bổ sung cho khoảng 300 tỷ USD hàng hóa nữa từ Trung Quốc vào Mỹ.

Vì vậy, để tránh những tác động do điều tra gian lận xuất xứ, các hồ sơ cấp C/O cho hàng hóa trong nước xuất khẩu sang Mỹ sẽ được kiểm soát chặt chẽ hơn, đặc biệt đối với các mặt hàng được liệt kê tại một danh mục do Bộ Công thương xây dựng. Cùng với đó, cũng cần lưu ý đến các DN có lượng xuất khẩu sang Mỹ tăng đột biến, hoặc các DN từ trước tới nay chưa hoặc ít khi xin cấp C/O cho hàng hóa xuất khẩu vào Mỹ nay lại có hồ sơ xin xuất khẩu mặt hàng này...

Bên cạnh việc cơ quan hải quan kiểm tra kỹ chứng từ, hồ sơ khai báo của DN nhằm hạn chế việc gian lận, Bộ Công thương cũng đã đề nghị Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tăng cường công tác xác minh năng lực sản xuất thực tế của DN và xuất xứ hàng hóa theo quy định tại Nghị định 31 quy định chi tiết luật quản lý ngoại thương về xuất xứ hàng hóa.

Số liệu thống kê của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và đầu tư) cho thấy, 6 tháng đầu năm 2019 lượng vốn đầu tư trực tiếp từ Trung Quốc đổ vào Việt Nam là 2,2 tỷ USD, xếp thứ 3 trên 95 nước có vốn FDI vào Việt Nam. Con số này tăng cao so với cùng kỳ năm trước và những năm trước đây.

Theo nhận định của các chuyên gia, sở dĩ dòng vốn đầu tư từ Trung Quốc vào Việt Nam tăng mạnh là do có sự chuyển dịch đầu tư từ Trung Quốc sang một số nước châu Á, trong đó có Việt Nam, nhất là sau khi Mỹ áp thuế cao đối với nhiều mặt hàng có xuất xứ từ Trung Quốc.

Vì vậy, không loại trừ những tập đoàn, DN của Trung Quốc lợi dụng chính sách thu hút đầu tư thông thoáng của Việt Nam để gian lận xuất xứ, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, đặc biệt là gia tăng nguy cơ hàng hóa của DN Việt bị điều tra gian lận và áp thuế cao khi xuất sang thị trường Mỹ.

TS. Trần Toàn Thắng, Trung tâm Thông tin và Dự báo kinh tế - xã hội quốc gia nhận định, nếu không kiểm soát tốt xuất xứ hàng hóa thì phía Mỹ có thể tăng cường những biện pháp kiểm soát phi thuế quan với hàng có xuất xứ Việt Nam. Điều này không chỉ làm tăng chi phí của DN khi xuất khẩu vào Mỹ mà nghiêm trọng hơn, phía Mỹ có thể tạm dừng nhập, hay điều tra chống bán phá giá hoặc gian lận thương mại. Khi đó, các DN xuất khẩu của Việt Nam chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng nặng nề, mất thị phần tại một thị trường lớn như Mỹ.

Trên thực tế hiện nay, các quy định hiện hành dù đang được hoàn thiện để phù hợp với thực tế sản xuất và kinh doanh hàng hóa tại Việt Nam nhưng phạm vi điều chỉnh chủ yếu là nhãn hàng hóa, chỉ dẫn địa lý và thương hiệu. Điều này là một trong những yếu tố gây khó khăn, tạo kẽ hở để gian lận xuất xứ hàng hóa có nguy cơ gia tăng. Để giảm thiểu rủi ro từ vấn đề gian lận xuất xứ hàng hóa, Việt Nam cần phải nhanh chóng hoàn thiện chính sách, khung pháp lý, lấp các “lỗ hổng”. Bên cạnh đó, trong công tác kiểm tra, kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu, các cơ quan liên quan cũng cần tăng cường giám sát, làm đồng bộ, chặt chẽ mới có thể hạn chế được.

Bộ Công thương cũng khuyến nghị các DN xuất khẩu của Việt Nam tuân thủ chặt chẽ các quy định về chứng nhận xuất xứ, không tiếp tay cho các hành vi gian lận xuất xứ. Đồng thời phối hợp theo dõi sát thị trường để có thể kịp thời cung cấp thông tin cho các cơ quan quản lý khi thấy có dấu hiệu bất thường, tránh để các ngành sản xuất, xuất khẩu của Việt Nam bị liên lụy và bị ảnh hưởng bởi các biện pháp chống lẩn tránh và phòng vệ thương mại tại một số thị trường nhập khẩu.