Ngành dược liệu trong xu thế hội nhập

Theo lộ trình, các DN sản xuất các sản phẩm từ dược liệu trong nước phải đáp ứng tiêu chuẩn của WHO về hướng dẫn thực hành tốt trồng và thu hái (GACP), thực hành tốt sản xuất (GMP). Do điều kiện về kinh tế, cơ sở hạ tầng, trình độ dân trí… của Việt Nam còn hạn chế so với các nước trên thế giới nên để đáp ứng được yêu cầu này, các DN của Việt Nam phải tăng thêm chi phí so với các nước khác, vì thế giá thành sản phẩm cũng tăng lên.

Điều này dẫn tới việc các sản phẩm được chế biến từ dược liệu trong nước không đứng vững được trên thị trường, đặc biệt là trong các bệnh viện, cơ sở khám chữa bệnh trong nước. Cùng với đó, việc liên kết phát triển các loại dược liệu trong những năm qua ở Việt Nam cũng đang còn ở quy mô nhỏ.

Phát triển ngành dược liệu cần có sự liên kết chặt chẽ của 4 nhà

Thực trạng trong những năm qua cho thấy, sự liên kết của “4 nhà” trong phát triển dược liệu còn rất lỏng lẻo do cơ chế thiếu đồng bộ giữa các cơ quan nghiên cứu, quản lý, DN và người dân.

Các nhà khoa học còn chưa quan tâm nhiều đến thị trường, do đó định hướng và kết quả nghiên cứu nhiều khi chưa đáp ứng đúng nhu cầu. Trong tình hình hiện nay, hầu hết các DN mới chỉ dừng ở giai đoạn nghiên cứu ứng dụng, chưa đẩy mạnh những nghiên cứu có tính chiến lược.

Hiện nay, do nhu cầu sử dụng ngày càng tăng, việc khai thác liên tục trong nhiều năm mà không chú ý đầy đủ tới sự tái sinh, cộng thêm nạn phá rừng đã làm cho nguồn tài nguyên dược liệu Việt Nam bị giảm sút nghiêm trọng, nhiều loài đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Do vậy, các nhà cần phải thực hiện đồng bộ các giải pháp cụ thể.

Các chính sách của Đảng và Nhà nước cần được thể chế hóa theo hướng đầu tư mạnh mẽ vào một chương trình quốc gia với các hành động cụ thể, đồng bộ. Cần có cơ quan chuyên trách chỉ đạo phối hợp các ngành, lĩnh vực: Y tế, Nông lâm nghiệp, Sinh học, Hoá dược và các tỉnh/thành phố...; thành lập một viện nghiên cứu chuyên sâu về cây thuốc và các chế phẩm về thuốc; có chính sách cụ thể ưu đãi các DN, nhà khoa học và nông dân xây dựng các vùng nuôi, trồng, khai thác dược liệu.

Bên cạnh đó, cần chọn một số DN có năng lực để đầu tư mạnh mẽ, hỗ trợ, đảm bảo xây dựng mô hình phối hợp bốn nhà nhằm xây dựng vùng sản xuất dược liệu, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, cung cấp dược liệu tốt và ổn định cho công nghiệp dược, y học cổ truyền và xuất khẩu.

Ngành công nghiệp dược lấy dược liệu làm nền tảng, vì thế cần phải khai thác nguồn cây thuốc thiên nhiên hợp lý, có quy trình kỹ thuật đảm bảo tái sinh và luân chuyển vùng khai thác; bảo tồn đi đôi với phát triển nuôi - trồng dược liệu để sử dụng. Việc khai thác các loài thực vật phải tránh các đối tượng có tên trong CITES, Nghị định số 32/2006/NĐ-CP, vùng khai thác không nằm trong các vườn quốc gia hay khu bảo tồn thiên nhiên.

Đồng thời, nên tổ chức phát triển các vùng trồng cây dược liệu. Việc sàng lọc, nghiên cứu từ cây thuốc tự nhiên chỉ là giai đoạn đầu, sau đó phải tổ chức trồng các loại cây thuốc có nhu cầu sử dụng lớn. Mỗi một hay vài loài cây thuốc đều phải có vùng trồng ổn định, có giống tốt, có quy trình canh tác và thu hoạch hợp lý, đảm bảo theo GACP.

Bên cạnh đó, các nhà khoa học, cơ quan xúc tiến thương mại phải nỗ lực tìm kiếm cơ hội để DN tiếp cận với công nghệ mới, giống mới để di thực, trồng thuần hóa tại Việt Nam; đồng thời nghiên cứu phải gắn liền với thực tế và có chiến lược cụ thể, chủ động hợp tác với DN trong triển khai đề tài nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất; chủ động hợp tác với người dân để bảo tồn và phát triển nguồn tài nguyên sinh vật làm thuốc.

Cùng với đó, sản xuất phải có định hướng và đảm bảo được đầu ra; đảm bảo đầu tư đầy đủ về giống, kỹ thuật trồng trọt, thu hái, chế biến và bảo quản; liên kết với nhau thành một tổ hợp hay hợp tác xã để có vùng trồng cây thuốc với quy mô, diện tích lớn, chấm dứt tình trạng manh mún, riêng lẻ, tiến tới có đại diện ký kết hợp đồng, thương lượng giá cả cũng như các điều khoản khác nhằm đảm bảo quyền lợi cho người trồng cây thuốc.

Muốn tiêu thụ được các sản phẩm từ dược liệu và các sản phẩm này trong nước, đồng thời tăng khả năng cạnh tranh với các sản phẩm từ dược liệu ngoại, thì trước hết cần đề cập đến vai trò của các cấp quản lý. Trên thực tế, Nhà nước mới có thể đưa ra các chính sách đúng đắn tạo môi trường thuận lợi để phát triển ngành dược liệu. Muốn vậy Nhà nước cũng cần có sự trợ giúp đắc lực từ cơ quan quản lý chuyên môn, như Bộ Y tế.