Tăng cường công khai minh bạch để phòng, chống tham nhũng

	Phòng, chống tham nhũng là nhiệm vụ trọng tâm
	Hôm nay (6/11), Quốc hội thảo luận về công tác phòng, chống tham nhũng

Bà Nga đề nghị Chính phủ, Tổng Kiểm toán Nhà nước hàng năm báo cáo Quốc hội kết quả việc thực hiện Nghị quyết số 63/2013/QH13 và Nghị quyết số 111/2015/QH13 về nội dung: “Tập trung thanh tra, kiểm toán các tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước, các DNNN, các ngành, lĩnh vực quản lý, sử dụng vốn, tài sản Nhà nước dễ nảy sinh tham nhũng, tiêu cực báo cáo Quốc hội”.

Ảnh minh họa

Tán thành với đánh giá của Chính phủ về những chuyển biến tích cực trong triển khai thực hiện một số biện pháp góp phần phòng ngừa tham nhũng như: cải cách thủ tục hành chính (CCTTHC) tiếp tục được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo đẩy mạnh rà soát, cắt giảm nhiều thủ tục hành chính không hợp lý, gây cản trở cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhất là trên các lĩnh vực như bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, điều kiện đầu tư, kinh doanh… Tuy nhiên, đại diện cơ quan thẩm tra cho rằng một số biện pháp phòng ngừa tham nhũng còn hình thức, hiệu quả thấp.

Cụ thể, CCTTHC trên một số lĩnh vực còn chưa phát huy hiệu quả; một số nơi, mặc dù đã thực hiện cơ chế “một cửa”, “một cửa liên thông” nhưng vẫn còn tình trạng vi phạm thời hạn trong giải quyết công việc của người dân, DN; nhiều thủ tục hành chính chưa hợp lý, mức độ cải thiện còn hạn chế; việc cấp giấy phép cho hoạt động sản xuất, kinh doanh còn chậm; thiếu giải pháp kiên quyết để khắc phục tình trạng “giấy phép con, giấy phép cháu” trong một số thủ tục hành chính.

Nguyên nhân của tình trạng này là việc thực hiện chủ trương CCTTHC chưa nghiêm; ý thức trách nhiệm và năng lực một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức còn hạn chế; theo phản ánh của cử tri thì vẫn còn một bộ phận cán bộ làm công tác tiếp xúc trực tiếp với người dân, DN có hành vi phản cảm, thái độ vô cảm, nhũng nhiễu, tham nhũng; lợi dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt tài sản của người dân, DN, trong đó có trường hợp là phóng viên báo chí, cảnh sát giao thông, thanh tra giao thông, cán bộ hải quan… nhưng vẫn chậm được khắc phục và đang là vấn đề gây bức xúc trong dư luận.

Về công khai, minh bạch hoạt động, bà Lê Thị Nga cho biết, việc công khai, minh bạch hoạt động của một số cơ quan, tổ chức, đơn vị mặc dù được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương quan tâm, chỉ đạo, thực hiện và có cải thiện so với những năm trước nhưng kết quả vẫn còn hạn chế.

Tình trạng không công khai, lạm dụng yêu cầu bảo mật thông tin để không công khai hoặc có công khai nhưng nội dung không cụ thể, thiếu minh bạch, công khai trong phạm vi hẹp, chậm công khai theo quy định của pháp luật, nhất là kết luận thanh tra, công tác tổ chức cán bộ, tài chính công, tài sản công, đấu thầu, công tác quy hoạch, lập dự án theo quy định của pháp luật... còn diễn ra khá phổ biến.

Tuy nhiên, hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các quy định về công khai, minh bạch còn hạn chế, số vi phạm được phát hiện còn ít, chưa phản ánh đúng tình hình thực tế. Qua kiểm tra tại 7.976 đơn vị, chỉ phát hiện 66 trường hợp có vi phạm về công khai, minh bạch.

Nhiều ý kiến cho rằng thời gian qua, trong khi Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng công khai thường xuyên, đúng thời hạn các kết luận kiểm tra và nhận được sự đồng tình, ủng hộ cao thì việc công khai kết luận của cơ quan thanh tra còn chậm, cá biệt một số nội dung kết luận thanh tra chưa nhận được sự đồng tình của cả đối tượng bị thanh tra và dư luận.

“Qua thực tiễn kiểm tra, giám sát của Quốc hội, Ban chỉ đạo Trung ương về Phòng, chống tham nhũng (PCTN) cũng như kết quả của các nghiên cứu quốc tế về các giải pháp phòng ngừa tham nhũng thì công khai, minh bạch là “giải pháp của mọi giải pháp” để phòng ngừa tham nhũng. Tình trạng vi phạm quy định về công khai, minh bạch như đã nêu trên đã làm giảm đáng kể hiệu quả của công tác phòng ngừa tham nhũng thời gian qua. Đề nghị Chính phủ có giải pháp khắc phục tình trạng này trong thời gian tới”, bà Nga phát biểu.

Về kê khai tài sản, thu nhập, năm 2017 số người đã kê khai tài sản, thu nhập là rất lớn (1.113.422 người), nhưng chỉ xác minh đối với 78 người (giảm 81,4% so với năm 2016), kết quả xác minh chỉ phát hiện 05 trường hợp vi phạm. Trong khi đó, theo phản ánh của báo chí, cử tri cho thấy còn có nhiều trường hợp kê khai không trung thực, không kê khai, nhất là nhiều người không kê khai khi được bổ nhiệm chức danh lãnh đạo, quản lý theo quy định, nhưng không được kịp thời phát hiện, xử lý. Việc giải trình nguồn gốc tài sản tăng thêm trong một số trường hợp còn chưa hợp lý, thậm chí phản cảm, gây bức xúc trong dư luận…

Thực trạng trên cho thấy biện pháp phòng ngừa này còn hình thức, hiệu quả thấp. Nguyên nhân của tình trạng này là do chưa có cơ chế đủ mạnh để kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn; việc thanh toán bằng tiền mặt còn phổ biến.

Đáng lưu ý là quy định của Luật PCTN về căn cứ xác minh tài sản chưa đầy đủ, một số căn cứ không mang tính bắt buộc và có thể dẫn đến tùy nghi trong áp dụng; quá nhiều cơ quan đầu mối được giao thẩm quyền quản lý, xác minh tính trung thực của việc kê khai; chưa có cơ chế kiểm soát hữu hiệu để phát hiện, xử lý đối với những trường hợp kê khai tài sản, thu nhập thiếu trung thực và chưa có cơ chế xử lý tài sản không chứng minh, không giải trình được nguồn gốc hợp pháp.

Về tặng quà và nộp lại quà tặng, UBTV Quốc hội đánh giá cao sự chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng Chính phủ trong việc thực hiện quy định về nghiêm cấm tặng quà, nhận quà tặng dưới mọi hình thức. Tuy nhiên, trong thực tế việc tặng quà để giải quyết công việc, đặc biệt là hối lộ bằng hình thức tặng quà vẫn còn diễn ra rất phức tạp, dưới nhiều hình thức, nhất là việc lạm dụng phong tục truyền thống của dân tộc trong thăm hỏi, tặng quà nhân dịp lễ, tết, hiếu, hỉ …

Việc nộp lại quà tặng hầu như chỉ được thực hiện sau khi phát hiện có sai phạm. Qua một số vụ án được đưa ra xét xử gần đây, dư luận rất bức xúc trước việc tặng quà của Ngân hàng OceanBank và chi hoa hồng cho bác sỹ của CTCP VN Pharma… UBTV Quốc hội cho rằng, đây là vấn đề lớn, liên quan đến đạo đức nghề nghiệp, đạo đức công vụ và PCTN cần được Chính phủ, Bộ Y tế nghiên cứu, đánh giá để ngăn chặn tình trạng này.

Một trong những điểm quan trọng khác trong công tác này là việc xử lý trách nhiệm của người đứng đầu để xảy ra tham nhũng tại một số cơ quan, tổ chức, đơn vị vẫn còn bị xem nhẹ và chưa tương xứng với số vụ án tham nhũng được đưa ra xét xử thời gian qua.

Theo Báo cáo của Chính phủ, năm 2017 chỉ có 39 người đứng đầu thiếu trách nhiệm để xảy ra tham nhũng bị xử lý trong khi đó có 433 bị cáo bị Tòa án nhân dân các cấp xét xử sơ thẩm về tội tham nhũng; hàng trăm nghìn vụ việc bị xử phạt hành chính qua hoạt động thanh tra, kiểm toán, trong đó có những vụ liên quan đến tham nhũng.

“Vẫn còn nhầm lẫn giữa xử lý người đứng đầu do chính người đó có hành vi tham nhũng và xử lý người đứng đầu khi người đó thiếu trách nhiệm trong quản lý để xảy ra tham nhũng trong đơn vị do mình quản lý…”, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga thông tin thêm.

Người đứng đầu cơ quan thẩm tra đề nghị Quốc hội, Chính phủ cần quy định một cách đầy đủ, toàn diện hơn về các biện pháp kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn, nhất là các nội dung kiểm tra, giám sát, xác minh việc kê khai, trách nhiệm giải trình việc tăng, giảm tài sản, các khoản giao dịch có giá trị lớn; quy định rõ chế tài xử lý đối với người kê khai không trung thực. Hoàn thiện các quy định và hoàn thiện hệ thống cơ sở hạ tầng, có lộ trình, thời hạn cụ thể để hoàn thành mục tiêu thanh toán không dùng tiền mặt.

Bên cạnh việc chống các hành vi nhũng nhiễu, “tham nhũng vặt”, năm 2018, Chính phủ, các ngành, các cấp cần tiếp tục chú trọng PCTN dưới hình thức “lợi ích nhóm”, “sân sau”, trong đó tập trung vào việc nhận diện, chỉ ra những biểu hiện cụ thể của loại hình tham nhũng này để kịp thời phát hiện và xử lý các vụ tham nhũng lớn.

Uỷ ban Tư pháp đồng tình với kiến nghị của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và đề nghị Chính phủ tiếp tục chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ tổng rà soát, kiểm tra công tác cán bộ, tập trung vào rà soát về tiêu chuẩn, điều kiện, chứng chỉ, bằng cấp, việc tuân thủ quy trình, bảo đảm dân chủ, công khai trong bổ nhiệm cán bộ; xác định tình trạng, nguyên nhân và có giải pháp khắc phục kịp thời.

Đặc biệt đối với những vụ việc kê khai tài sản, bổ nhiệm cán bộ mà dư luận xã hội và cử tri bức xúc, cần khẩn trương vào cuộc để thanh tra, kiểm tra, làm rõ có hay không có tiêu cực, tham nhũng để sớm kết luận, trả lời công luận, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật; đồng thời cũng kịp thời bảo vệ uy tín, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan.