AI đang tạo ra một cuộc tái cấu trúc lao động lặng lẽ nhưng đầy áp lực

Nếu như trước đây, nhiều doanh nghiệp còn nói về AI như một công nghệ thử nghiệm thì những năm gần đây, câu chuyện đã chuyển hẳn sang bài toán hiệu suất và chi phí vận hành. AI không còn nằm trong các phòng nghiên cứu hay dự án thí điểm mà đã trực tiếp tham gia vào công việc hằng ngày, từ xử lý dữ liệu, chăm sóc khách hàng cho tới vận hành và quản trị chuỗi cung ứng.

Ảnh minh họa

Một giám đốc nhân sự của ngân hàng TMCP thuộc nhóm Big 10 cho biết, nhiều vị trí xử lý hồ sơ tín dụng cá nhân gần như không còn tuyển mới do AI đã có thể tự động đọc dữ liệu, đối chiếu giấy tờ, chấm điểm rủi ro và đề xuất phương án xử lý. Khối lượng công việc từng cần 12-15 người nay chỉ còn khoảng một nửa, chủ yếu phụ trách kiểm soát cuối.

Xu hướng này cũng thể hiện rõ tại TPBank khi ngân hàng giảm khoảng 500 lao động gián tiếp nhờ tự động hóa. Tổng giám đốc TPBank, ông Nguyễn Hưng, cho biết những tác vụ từng mất hàng giờ, như phân tích báo cáo tài chính, nay chỉ mất vài giây.

Điều đáng chú ý là các doanh nghiệp đang xem việc cắt giảm nhân sự là tái cấu trúc mềm thông qua việc không tuyển bù, gom đầu việc, chuẩn hóa quy trình và đẩy AI vào các tác vụ lặp lại. Trong nội bộ nhiều doanh nghiệp, hiện tượng “1 người thay 4 người” đang dần trở thành trạng thái vận hành mới. Đây cũng là lý do số lượng tuyển dụng ở nhiều vị trí văn phòng bắt đầu chững lại, dù doanh nghiệp chưa hẳn rơi vào giai đoạn khó khăn về doanh thu.

Xu hướng này đang được thúc đẩy mạnh bởi chính áp lực năng suất trong doanh nghiệp. Theo báo cáo Work Trend Index 2025 của Microsoft, có tới 67% lãnh đạo doanh nghiệp Việt coi nâng cao năng suất là ưu tiên hàng đầu, trong khi 84% người lao động thừa nhận họ đang kiệt quệ vì khối lượng công việc và áp lực thời gian. Khoảng cách giữa yêu cầu tăng trưởng và năng lực vận hành hiện tại đang khiến AI trở thành lựa chọn gần như bắt buộc.

Báo cáo này cũng cho thấy 91% lãnh đạo doanh nghiệp tại Việt Nam đang cân nhắc tuyển dụng các vị trí liên quan đến AI, cao hơn đáng kể mức trung bình toàn cầu. Đáng chú ý hơn, 95% doanh nghiệp được khảo sát kỳ vọng sẽ ứng dụng “lao động số” để mở rộng quy mô hoạt động trong vòng 12-18 tháng tới. AI không chỉ hỗ trợ công việc, mà đang định hình lại cấu trúc của ngay cả những doanh nghiệp lâu đời nhất, đồng thời mở ra các mô hình kinh doanh hoàn toàn mới.

Tại lĩnh vực thương mại điện tử, sự thay đổi diễn ra nhanh hơn nhiều người tưởng. Các sàn và nhà bán hàng lớn đang chứng kiến bộ phận sáng tạo nội dung, vận hành quảng cáo và chăm sóc khách hàng thay đổi mạnh chỉ trong chưa đầy hai năm. Một nhân sự thành thạo GenAI hiện có thể tự viết mô tả sản phẩm, dựng video ngắn, tạo banner, phân tích dữ liệu khách hàng, chạy A/B testing hay xử lý báo cáo vận hành mà trước đây cần cả một nhóm phối hợp.

Trong khi đó, logistics lại là một “mặt trận” khác của AI. Các hệ thống thông minh đang được đưa sâu vào định tuyến giao hàng, dự báo tồn kho, tối ưu tải trọng và điều phối kho bãi. Điều này khiến nhu cầu nhân sự điều phối trung gian giảm đáng kể so với trước đây. Tại nhiều diễn đàn logistics gần đây, các doanh nghiệp trong ngành cũng nhìn nhận năng lực cạnh tranh giờ đây không còn phụ thuộc chủ yếu vào quy mô kho bãi hay số lượng nhân sự, mà nằm ở khả năng ứng dụng AI để tối ưu vận hành và giảm chi phí.

Marketing cũng trở thành “vùng va đập” rõ rệt nhất. Một trưởng nhóm marketing hiện nay có thể dùng AI để tạo bảng phân cảnh, dựng video, viết kịch bản quảng cáo, tạo hình ảnh và phân tích dữ liệu khách hàng với tốc độ mà trước đây cần cả ê-kíp vận hành. Điều này khiến nhiều những công ty, tổ chức chuyên phục vụ các dịch vụ truyền thông, quảng bá, quảng cáo truyền thống buộc phải tinh gọn nhân sự hoặc tái cấu trúc mô hình hoạt động.

“Điểm gãy” kinh tế khi AI bắt đầu thắng chi phí con người

Trong bối cảnh biên lợi nhuận bị bào mòn và áp lực tối ưu hiệu suất ngày càng lớn, các CEO và CFO bắt đầu nhìn AI như một cấu phần tài chính thay vì chỉ là công nghệ thử nghiệm. Đây cũng là thời điểm nhiều doanh nghiệp nhận ra AI không còn là lựa chọn “nên thử”, mà đang dần trở thành năng lực bắt buộc nếu muốn duy trì khả năng cạnh tranh.

Ông Trương Gia Bình - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn FPT từng nhấn mạnh, AI đang thay đổi hoàn toàn cách con người sống, làm việc và giao tiếp. Theo lãnh đạo FPT, bài toán sống còn của doanh nghiệp trong giai đoạn mới nằm ở thời gian, chi phí và năng suất lao động. Điều này lý giải vì sao ngày càng nhiều doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư lớn cho AI nếu nhìn thấy khả năng hoàn vốn đủ rõ ràng.

AI không cần tăng lương theo lạm phát, không nghỉ việc đột ngột và không bị giới hạn bởi thời gian làm việc

Một hệ thống AI có thể đòi hỏi khoản đầu tư ban đầu lên tới hàng tỷ đồng, nhưng chi phí cận biên giảm rất mạnh khi mở rộng quy mô vận hành. Khác với con người, AI không cần tăng lương theo lạm phát, không nghỉ việc đột ngột và không bị giới hạn bởi thời gian làm việc.

Nhiều doanh nghiệp bắt đầu nhận ra rằng khi hiệu suất AI đạt khoảng 80-85% năng lực của một nhân sự tầm trung, trong khi chi phí duy trì chỉ bằng một phần nhỏ quỹ lương của vị trí đó, quyết định đầu tư công nghệ trở nên cực kỳ dễ hiểu về mặt tài chính.

Giám đốc tài chính một doanh nghiệp trong lĩnh vực logistics thừa nhận doanh nghiệp của ông chấp nhận chi hàng chục tỷ đồng cho nền tảng AI điều phối vì “biết chắc sẽ hoàn vốn sau chưa đầy một năm”.

“Chỉ cần giảm vài chục nhân sự vận hành trung gian là bài toán lợi tức đầu tư đã hiện ra rất rõ”, vị này nói.

Điều đáng nói là AI không cần hoàn hảo tuyệt đối để thay đổi cấu trúc lao động. Nó chỉ cần “đủ tốt” để khiến doanh nghiệp nhận ra rằng duy trì một bộ máy cồng kềnh không còn hợp lý. Đó là lý do nhiều doanh nghiệp hiện không còn ưu tiên tuyển đông người. Thay vào đó, họ tuyển ít hơn nhưng yêu cầu cao hơn rất nhiều: biết vận hành AI, biết đọc dữ liệu và thích nghi nhanh với luồng công việc mới.

Sự thay đổi này cũng khiến thị trường lao động bước vào một cuộc phân hóa mạnh. Trong nhiều doanh nghiệp hiện nay, số năm kinh nghiệm không còn là “lá chắn” tuyệt đối như trước. Thay vì hỏi ứng viên “đã làm bao nhiêu năm”, doanh nghiệp bắt đầu quan tâm nhiều hơn tới khả năng cộng tác với AI.

Theo khảo sát của Microsoft, 83% lãnh đạo doanh nghiệp Việt được hỏi tin rằng AI có thể giúp những nhân sự ít kinh nghiệm nhanh chóng đảm nhiệm các vị trí mang tính chiến lược. Song song với đó, kiến thức cơ bản về AI hiện đã được xếp vào nhóm kỹ năng “sống còn” trong môi trường làm việc mới, ngang hàng với khả năng thích ứng, tư duy sáng tạo và tối ưu quy trình.

Điều đáng suy nghĩ nhất của năm 2026 là thị trường lao động đang bước vào một cuộc tái cấu trúc mang tính dài hạn. Trong quá khứ, doanh nghiệp cắt giảm nhân sự chủ yếu vì khó khăn dòng tiền hay suy giảm đơn hàng. Khi kinh tế phục hồi, nhu cầu tuyển dụng thường quay trở lại.

Nhưng lần này khác, AI đang thay đổi tận gốc hình thái vận hành doanh nghiệp. Một khi doanh nghiệp đã quen với mô hình tinh gọn hơn, nhanh hơn và ít tầng nấc hơn nhờ AI, khả năng quay lại bộ máy cũ là rất thấp. Và một điều chắc chắn rằng, trong nhiều doanh nghiệp, AI chưa chắc thay thế hoàn toàn con người nhưng những người biết dùng AI đang dần thay thế những người “bỏ qua” AI.