Cà phê Việt: Thị trường mở nhanh, nhưng “điểm nghẽn” giá trị hiện hữu

Giá tăng cao, nông dân được hưởng lợi

Ba năm trở lại đây, giá cà phê liên tục duy trì ở mức cao, trở thành yếu tố then chốt giúp cải thiện thu nhập của người trồng cà phê. Theo ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA), khi giá bán ổn định và tăng mạnh, người nông dân có điều kiện tái đầu tư cho vườn cây từ khâu chăm sóc, bón phân đến cải tạo giống, áp dụng kỹ thuật canh tác mới. Thu nhập được cải thiện rõ rệt đã giúp bà con yên tâm gắn bó với cây cà phê, đồng thời đầu tư nhiều hơn cho năng suất và chất lượng. Trên cơ sở đó, nếu điều kiện thời tiết thuận lợi, năm 2026, sản lượng cà phê của Việt Nam có thể tăng khoảng 5 - 10% so với năm trước. Kim ngạch xuất khẩu toàn ngành được kỳ vọng vượt mốc 10 tỷ USD và là một dấu mốc chưa từng có trong lịch sử ngành cà phê Việt Nam.

Giá cà phê thế giới đang neo ở mức cao nên người nông dân được hưởng lợi

Thực tế tại các vùng trồng trọng điểm như Tây Nguyên cho thấy, nhiều hộ nông dân đã mạnh dạn đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm nước, sử dụng phân bón hữu cơ và tái canh vườn cà phê già cỗi. Những thay đổi này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn chất lượng ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu.

Việc Algeria vượt Mỹ về lượng nhập khẩu cà phê Việt Nam là minh chứng rõ nét cho xu hướng đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Theo các doanh nghiệp xuất khẩu, nhu cầu cà phê Robusta tại Bắc Phi và Trung Đông đang tăng nhanh, trong bối cảnh giá cà phê Arabica biến động mạnh và chi phí logistics toàn cầu vẫn ở mức cao.

Nhiều thị trường mới đang có nhu cầu ổn định và ít biến động hơn so với các thị trường truyền thống. Việc mở rộng sang châu Phi hay Trung Đông giúp các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê phân tán rủi ro, tránh phụ thuộc quá lớn vào một vài thị trường, ông Nguyễn Nam Hải cho biết thêm.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, mở rộng thị trường chỉ là một nửa của bài toán. Nửa còn lại nằm ở chất lượng tăng trưởng và khả năng giữ lại giá trị gia tăng cho nền kinh tế trong nước.

Doanh nghiệp đã vào cuộc, nhưng chưa đủ mạnh

Dù kim ngạch xuất khẩu tăng mạnh, nhưng thách thức lớn nhất hiện nay của ngành cà phê Việt Nam vẫn là cơ cấu xuất khẩu thiên về cà phê nhân thô. Hiện nay, cà phê nhân chưa qua chế biến chiếm tới 87% tổng sản lượng xuất khẩu, trong khi cà phê hòa tan và các sản phẩm chế biến sâu chỉ chiếm khoảng 13%.

Cơ cấu này khiến giá trị gia tăng mà Việt Nam thu được từ mỗi tấn cà phê còn hạn chế, trong khi phần lợi nhuận lớn lại rơi vào khâu chế biến, xây dựng thương hiệu và phân phối lại nằm chủ yếu trong tay các doanh nghiệp nước ngoài.

Theo PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, chuyên gia kinh tế nông nghiệp, đây là “nút thắt” đã tồn tại nhiều năm của ngành cà phê. Việt Nam có sản lượng lớn, chất lượng ngày càng cải thiện, nhưng nếu không đẩy mạnh chế biến sâu thì rất khó nâng tầm vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Doanh nghiệp cần một chiến lược dài hạn nhằm nâng tỷ trọng chế biến sâu

Thời gian qua, nhiều thương hiệu cà phê Việt Nam như Trung Nguyên, L’amant, King Coffee hay Intimex đã có những bước đi cụ thể trong phát triển sản phẩm chế biến sâu, từ cà phê hòa tan, cà phê rang xay đến các dòng sản phẩm đặc sản. Một số doanh nghiệp đã đầu tư nhà máy chế biến hiện đại, hướng tới các thị trường cao cấp.

Bà Lê Hoàng Diệp Thảo, Giám đốc King Coffee chia sẻ, so với tiềm năng của ngành cà phê trong nước, quy mô và mức độ lan tỏa của các sản phẩm chế biến sâu vẫn còn khiêm tốn. Chi phí đầu tư cho chế biến sâu và xây dựng thương hiệu rất lớn, trong khi khả năng tiếp cận tín dụng dài hạn và các chính sách hỗ trợ vẫn còn hạn chế. Làm cà phê chế biến sâu không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà còn là marketing, phân phối và xây dựng hình ảnh quốc gia. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và các cơ quan quản lý.

Các chuyên gia cho rằng, để đạt mục tiêu xuất khẩu trên 10 tỷ USD một cách bền vững, Việt Nam không thể chỉ dựa vào sản lượng và giá cả. Thay vào đó, cần một chiến lược dài hạn nhằm nâng tỷ trọng chế biến sâu và xây dựng thương hiệu cà phê Việt Nam trên thị trường toàn cầu.

Theo đó, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ cụ thể cho doanh nghiệp đầu tư chế biến, từ tín dụng ưu đãi, đất đai đến xúc tiến thương mại. Đồng thời, cần đẩy mạnh quảng bá hình ảnh cà phê Việt Nam gắn với chất lượng, bền vững và bản sắc riêng, thay vì chỉ là nguồn cung nguyên liệu giá rẻ.