"Chìa khóa" thanh lọc thị trường thương mại điện tử chính là người tiêu dùng

Người tiêu dùng ngày càng thông thái khi quyết định chi tiêu (Nguồn AI)

Sau nhiều năm tăng trưởng nóng, thương mại điện tử Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái định hình. Cuộc đua giữa các nền tảng không còn chỉ xoay quanh lượng người dùng, số lượng gian hàng hay những chương trình giảm giá quy mô lớn. Thay vào đó, niềm tin của người tiêu dùng đang trở thành tài sản giá trị nhất và là yếu tố quyết định khả năng phát triển bền vững của cả thị trường.

Trong bối cảnh hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc vẫn còn len lỏi trên không gian số, việc hoàn thiện hành lang pháp lý được xem là bước đi cần thiết để thiết lập lại trật tự. Tuy nhiên, nếu pháp luật tạo ra "luật chơi" thì chính người tiêu dùng mới là người quyết định luật chơi đó có phát huy hiệu quả hay không.

Một trong những điểm đáng chú ý của các quy định mới là yêu cầu các nền tảng thương mại điện tử phải hoàn thành việc xác thực người bán trước khi cho phép mở gian hàng. Đây không chỉ là giải pháp ngăn chặn tình trạng tài khoản ảo hay gian hàng không xác định được chủ thể, mà còn tạo cơ sở để truy vết khi phát sinh vi phạm, nâng cao hiệu quả quản lý thuế và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Cùng với đó, trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử cũng được nâng lên một nấc mới. Nếu trước đây, các nền tảng chủ yếu đóng vai trò trung gian kết nối giao dịch thì nay phải trở thành "người gác cổng" của toàn bộ hệ sinh thái. Từ công khai thông tin người bán, kiểm soát chất lượng hàng hóa, tiếp nhận và xử lý phản ánh của khách hàng, lưu trữ dữ liệu giao dịch đến chủ động phối hợp với cơ quan chức năng gỡ bỏ sản phẩm, nội dung và gian hàng có dấu hiệu vi phạm, tất cả đều trở thành trách nhiệm bắt buộc.

Việc chuyển từ mô hình "trung gian giao dịch" sang "đồng chịu trách nhiệm quản trị nền tảng" sẽ góp phần nâng cao chi phí của hành vi gian lận, tạo môi trường cạnh tranh công bằng hơn cho các doanh nghiệp kinh doanh chân chính. Nhưng đó mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ để thị trường được thanh lọc nằm ở sự thay đổi trong nhận thức và hành vi của người tiêu dùng.

Thực tế cho thấy, tâm lý "ham rẻ" đang dần nhường chỗ cho xu hướng mua sắm an toàn. Người mua ngày càng quan tâm nhiều hơn đến xuất xứ, thương hiệu, chế độ bảo hành và uy tín của người bán thay vì chỉ nhìn vào mức giá thấp nhất. Đây là sự thay đổi có ý nghĩa rất lớn bởi trong nền kinh tế số, mỗi quyết định mua sắm đều tác động trực tiếp đến cách thị trường vận hành.

Các gian hàng chính hãng (Shop Mall) chính là minh chứng rõ nét nhất cho sự chuyển dịch này. Nếu trước đây, Shop Mall chủ yếu được xây dựng nhằm gia tăng hình ảnh và uy tín thương hiệu thì nay đã trở thành động lực tăng trưởng doanh thu của nhiều nền tảng thương mại điện tử.

Trong ngày hội mua sắm thời gian gần đây, Lazada Việt Nam cho biết tổng giá trị giao dịch (GMV) toàn sàn tăng gần gấp bốn lần so với ngày thường. Đáng chú ý, phần lớn tăng trưởng đến từ hệ thống LazMall khi GMV tăng tới 330%, trong đó Top 100 nhà bán hàng LazMall ghi nhận mức tăng 373%. Những con số này phản ánh một thực tế rõ ràng: người tiêu dùng sẵn sàng chi trả nhiều hơn để đổi lấy sự bảo đảm về chất lượng và nguồn gốc sản phẩm.

Đó cũng là tín hiệu tích cực đối với toàn bộ thị trường. Khi khách hàng ưu tiên lựa chọn các gian hàng được xác thực, doanh nghiệp buộc phải đầu tư nhiều hơn vào chất lượng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và dịch vụ hậu mãi. Ngược lại, các sàn thương mại điện tử cũng có thêm động lực mở rộng hệ thống Shop Mall, siết chặt quy trình kiểm soát và từng bước loại bỏ những người bán thiếu uy tín.

Điều đáng nói, cuộc chiến chống hàng giả trên môi trường số sẽ không thể thành công nếu chỉ dựa vào cơ quan quản lý hay các nền tảng thương mại điện tử. Bởi hàng giả chỉ có thể tồn tại khi vẫn còn người chấp nhận mua; hàng nhái chỉ còn "đất sống" khi người tiêu dùng sẵn sàng đánh đổi chất lượng để lấy mức giá rẻ hơn.

Mỗi cú nhấp chuột đặt hàng hôm nay vì thế không đơn thuần là một giao dịch mua bán, mà còn là một "lá phiếu" quyết định tương lai của thị trường. Lựa chọn một sản phẩm chính hãng đồng nghĩa với việc ủng hộ doanh nghiệp làm ăn chân chính. Ngược lại, mua hàng không rõ nguồn gốc chỉ vì rẻ hơn vài chục nghìn đồng vô hình trung tiếp sức cho những đối tượng kinh doanh gian lận.

Có thể nói, người tiêu dùng đang trở thành chủ thể tham gia quản trị thị trường. Cơ quan quản lý xây dựng hành lang pháp lý, các sàn thương mại điện tử thực thi trách nhiệm kiểm soát, doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm, còn người tiêu dùng chính là mắt xích quyết định hiệu quả của toàn bộ hệ thống.

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa quy mô thương mại điện tử Việt Nam lên 50 - 70 tỷ USD vào năm 2030, tăng trưởng về quy mô cần song hành với tăng trưởng về chất lượng. Một thị trường không thể phát triển bền vững nếu niềm tin của người tiêu dùng liên tục bị bào mòn bởi hàng giả và gian lận thương mại.

"Hãy là người tiêu dùng thông minh" vì thế không còn là một khẩu hiệu tuyên truyền. Đó là lời nhắc về trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với sự phát triển của nền kinh tế số. Khi người tiêu dùng lựa chọn bằng sự hiểu biết, doanh nghiệp cạnh tranh bằng chất lượng và các nền tảng quản trị bằng trách nhiệm, thương mại điện tử Việt Nam sẽ không chỉ đạt mục tiêu hàng chục tỷ USD về quy mô, mà còn xây dựng được một hệ sinh thái minh bạch, bền vững và đủ sức cạnh tranh trong khu vực.