Chuyển đổi số ngân hàng: Giữ vững vai trò tiên phong trong kỷ nguyên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo

Thưa Phó Thống đốc, ngành Ngân hàng được đánh giá là một trong những ngành đi tiên phong trong chuyển đổi số, đóng góp tích cực vào tiến trình chuyển đổi số quốc gia. Nhìn lại chặng đường vừa qua, Phó Thống đốc đánh giá đâu là những dấu ấn nổi bật nhất và những kết quả đó đã tạo ra những chuyển biến như thế nào đối với hoạt động của ngành Ngân hàng, người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế?

Nhìn lại chặng đường chuyển đổi số vừa qua, có thể khẳng định ngành Ngân hàng đã có những bước tiến vượt bậc, xứng đáng với vai trò tiên phong trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia. Những thành tựu đạt được không chỉ thay đổi toàn diện hoạt động nội bộ ngành mà còn tạo ra cú hích mạnh mẽ, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân, doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế.

Dấu ấn đậm nét nhất và cũng là thước đo rõ ràng nhất cho sự thành công này chính là cuộc cách mạng thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM). Nếu nhìn lại 10 năm trước, thì trong 6 tháng đầu năm 2026, số lượng giao dịch TTKDTM đạt khoảng 15,3 tỷ giao dịch với giá trị đạt trên 190 triệu tỷ đồng, tăng tương ứng gấp 52,78 lần về số lượng và 6,27 lần về giá trị giao dịch so với cùng kỳ năm 2016. Đến cuối tháng 6 năm 2026, số lượng tài khoản thanh toán của cá nhân đạt khoảng 232,55 triệu tài khoản, tăng gấp 3,39 lần so với cuối năm 2016. Đến nay, nhiều TCTD ghi nhận tỷ lệ giao dịch qua kênh số đạt mức trên 95%, dịch vụ Mobile Money cũng phát triển mạnh với hàng chục triệu tài khoản được kích hoạt, góp phần đưa dịch vụ tài chính đến các khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa.

Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng

Những con số biết nói này cho thấy TTKDTM đã phủ sóng rộng khắp mọi mặt đời sống xã hội Việt Nam, len lỏi từ thành thị tới nông thôn, đưa tỷ lệ người dân có tài khoản ngân hàng vượt mốc 89% và giá trị giao dịch tăng trưởng mạnh mẽ gấp hơn 28 lần GDP vào cuối năm 2025.

Một điểm sáng mang tính bước ngoặt khác là sự quyết liệt của ngành Ngân hàng trong việc triển khai Đề án 06 về phát triển ứng dụng dữ liệu dân cư. Tính đến 31/7/2026, ngành Ngân hàng đã đối chiếu sinh trắc học thành công hơn 167,8 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và trên 2,78 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức thông qua thẻ Căn cước công dân gắn chíp, VneID. Đây không chỉ là một kết quả về quy mô triển khai, mà còn tạo nền tảng hình thành hệ sinh thái định danh số tin cậy trong hoạt động ngân hàng. Việc xác thực danh tính bằng dữ liệu dân cư giúp nâng cao độ chính xác trong nhận biết khách hàng (eKYC), phòng ngừa tình trạng giả mạo, sử dụng giấy tờ giả, tài khoản thuê, tài khoản mượn và các hành vi gian lận tài chính; đồng thời rút ngắn thời gian cung cấp dịch vụ, giảm chi phí xác minh thông tin và nâng cao trải nghiệm của khách hàng.

Các ngân hàng hiện nay đã và đang kiến tạo một hệ sinh thái số thông minh, kết nối đa ngành. Thay vì hoạt động độc lập, hệ thống ngân hàng giờ đây tích hợp sâu rộng với các lĩnh vực viễn thông, thương mại điện tử, dịch vụ hành chính công... Bằng một ứng dụng ngân hàng duy nhất trên điện thoại thông minh, người dân và doanh nghiệp có thể giải quyết trọn vẹn nhiều nhu cầu đời sống, từ thanh toán hóa đơn, nộp thuế đến vay vốn tín dụng. Sự kết nối liền mạch này không chỉ tối ưu hóa trải nghiệm người dùng mà còn cắt giảm đáng kể chi phí và thời gian giao dịch của toàn xã hội.

Bên cạnh đó, công tác đảm bảo an ninh, an toàn, phòng chống tội phạm công nghệ cao trong lĩnh vực ngân hàng luôn được quan tâm, chú trọng. NHNN thường xuyên, chủ động theo dõi, chỉ đạo các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, dịch vụ trung gian thanh toán tăng cường các biện pháp đảm bảo an ninh, an toàn trong hoạt động thanh toán. Từ cuối năm 2025, NHNN triển khai Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO) để thu thập dữ liệu tài khoản, ví điện tử, thẻ và đơn vị chấp nhận thanh toán nghi ngờ gian lận từ các TCTD và cơ quan liên quan, sau đó chia sẻ thông tin này cho các đơn vị trong quá trình cung cấp dịch vụ. Theo đó, với mỗi giao dịch chuyển tiền, thông tin tài khoản người nhận được app mobilebanking đối chiếu với dữ liệu trong hệ thống, nếu tài khoản người nhận thuộc diện nghi ngờ gian lận thì ngay lập tức ứng dụng ngân hàng sẽ cảnh báo cho khách hàng để khách hàng kịp thời xem xét, quyết định có chuyển tiền tiếp hay không. Đến ngày 6/8/2026, dịch vụ đã cảnh báo cho hơn 4,9 triệu lượt khách hàng, trong đó có hơn 1,6 triệu lượt khách hàng đã tạm dừng/hủy bỏ giao dịch sau khi nhận cảnh báo với tổng số tiền giao dịch tương ứng là hơn 5,5 nghìn tỷ đồng.

Nhìn rộng hơn ở góc độ quản lý vĩ mô, những thành quả trên đang định hình lại phương thức vận hành của nền kinh tế. Sự phát triển của TTKDTM đi kèm với tính minh bạch hóa các dòng tiền, góp phần quan trọng vào công tác thuế, hải quan, phòng chống rửa tiền và nâng cao hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ. Quan trọng hơn, nền tảng số hóa đang mở ra cánh cửa giúp các doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp vừa và nhỏ, dễ dàng chứng minh năng lực tài chính và tiếp cận nguồn vốn với chi phí thấp hơn, tạo bệ phóng vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững.

Ngành Ngân hàng sẽ tiếp tục kiến tạo khuôn khổ pháp lý khuyến khích và thúc đẩy chuyển đổi số

Chuyển đổi số đang mở ra không gian phát triển mới không chỉ đối với ngành Ngân hàng mà còn đối với toàn bộ nền kinh tế. Trong giai đoạn tới, ngành Ngân hàng sẽ có những định hướng ra sao để tiếp tục góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế số, tạo ra những động lực tăng trưởng mới và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, thưa Phó Thống đốc?

Chuyển đổi số không đơn thuần dừng lại ở việc số hóa các quy trình nghiệp vụ nội bộ hay cung cấp dịch vụ trên kênh điện tử, mà thực sự đang mở ra không gian phát triển hoàn toàn mới cho ngành Ngân hàng và toàn bộ nền kinh tế. Để tiếp tục khẳng định và giữ vững vai trò tiên phong trong giai đoạn tới, NHNN sẽ tập trung triển khai các định hướng hành động chiến lược nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế số, cụ thể:

Trước hết, ngành Ngân hàng xác định thể chế và tư duy quản lý phải đi trước một bước để mở đường cho đổi mới sáng tạo. Ngành sẽ tiếp tục kiến tạo khuôn khổ pháp lý khuyến khích và thúc đẩy chuyển đổi số, triển khai Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) trong lĩnh vực ngân hàng đối với các giải pháp công nghệ tài chính mới như chấm điểm tín dụng, chia sẻ dữ liệu qua giao diện lập trình ứng dụng mở (Open API) hay cho vay ngang hàng. Song song đó, các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân, xác thực điện tử, giao dịch điện tử và quản trị rủi ro trí tuệ nhân tạo sẽ tiếp tục được rà soát, cập nhật nhằm vừa bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dùng, vừa khuyến khích các mô hình kinh doanh số phát triển.

Cùng với thể chế, việc phát triển hạ tầng số hiện đại, an toàn và sẵn sàng cao là nền tảng quyết định quy mô và tốc độ của chuyển đổi số. Ngành Ngân hàng cần hiện đại hóa kiến trúc công nghệ theo hướng mở, linh hoạt, có khả năng kết nối, mở rộng và xử lý dữ liệu theo thời gian thực. Ứng dụng các sản phẩm, công nghệ của cuộc CMCN 4.0 như dịch chuyển hạ tầng, dịch vụ lên môi trường điện toán đám mây an toàn; đẩy mạnh tự động hóa vận hành nhờ AI, Big Data. Đặc biệt, an ninh mạng được xác định là nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình chuyển đổi số, với phương châm "An toàn ngay từ khâu thiết kế" (Security by Design), kết hợp giám sát liên tục để phát hiện sớm, ứng phó và xử lý kịp thời các nguy cơ ngay từ khi mới xuất hiện. Bảo đảm bố trí tối thiểu 15% kinh phí chuyển đổi số cho an ninh mạng; kiên quyết loại bỏ các phần mềm, hệ thống không bảo đảm an toàn, bảo mật; thường xuyên diễn tập ứng cứu sự cố an ninh mạng.

Trụ cột tiếp theo là phát huy giá trị của dữ liệu số như là một nguồn lực chiến lược để phát triển ngân hàng mở và tín dụng số. Ngành Ngân hàng tiếp tục đẩy mạnh kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu với các cơ sở dữ liệu (CSDL) quốc gia, CSDL chuyên ngành như CSDL quốc gia về dân cư, thuế, bảo hiểm xã hội… Trên cơ sở đó, các TCTD có thể nâng cao chất lượng định danh khách hàng, thẩm định và chấm điểm tín dụng, mở rộng khả năng cung cấp tín dụng dựa trên dữ liệu, qua đó giúp người dân và doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn chính thống nhanh chóng với chi phí hợp lý hơn.

Cuối cùng, ngành Ngân hàng cam kết tiên phong kết nối hệ sinh thái số, thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt và tài chính toàn diện. Các dịch vụ ngân hàng sẽ tiếp tục được tích hợp sâu vào các hệ sinh thái từ thương mại điện tử, y tế, giáo dục, giao thông cho đến dịch vụ công, dịch vụ thiết yếu và chi trả an sinh xã hội. Cùng với đó, ngành Ngân hàng sẽ tiếp tục mở rộng và hoàn thiện hạ tầng thanh toán xuyên biên giới, trong đó chú trọng triển khai kết nối thanh toán bán lẻ qua mã QR song phương với các quốc gia trong khu vực, góp phần thúc đẩy thương mại, du lịch và giao lưu kinh tế quốc tế.

Mục tiêu xuyên suốt là bảo đảm mọi người dân, ở mọi vùng miền và mọi nhóm đối tượng, đều có cơ hội tiếp cận và thụ hưởng những thành quả chuyển đổi số của ngành Ngân hàng; thực hiện hiệu quả nguyên tắc “không ai bị bỏ lại phía sau”, qua đó đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và bao trùm của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Thưa Phó Thống đốc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu triển khai Phong trào "Bình dân học vụ số" phải trở thành một phong trào cách mạng, toàn dân, toàn diện, bao trùm, sâu rộng, trong đó đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức phải tiên phong, gương mẫu. Xin Phó Thống đốc cho biết, NHNN đã cụ thể hóa chủ trương này trong ngành Ngân hàng như thế nào, bước đầu đạt được những kết quả nổi bật gì và thời gian tới sẽ tập trung vào những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nào?

Có thể khẳng định rằng, phát triển nguồn nhân lực số là một trong những yếu tố quyết định thành công của chuyển đổi số ngành Ngân hàng. Vì vậy, NHNN xác định triển khai Phong trào “Bình dân học vụ số” không chỉ nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và người lao động, mà quan trọng hơn là xây dựng văn hóa học tập số, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và từng bước đưa tri thức số trở thành năng lực phổ quát trong toàn Ngành.

Để thực hiện mục tiêu đó, thời gian qua, NHNN đã tập trung triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ, giải pháp.

Trước hết, NHNN đã ban hành Kế hoạch triển khai Phong trào “Bình dân học vụ số” trong toàn Ngành; tổ chức phát động phong trào gắn với phong trào thi đua “Cả nước thi đua đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”. Cùng với đó, NHNN đã xây dựng hệ thống đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số theo hướng bài bản, phù hợp với từng nhóm đối tượng. Song song với các chương trình đào tạo tập trung, NHNN đã tổ chức cho cán bộ tham gia học tập trên nền tảng “Bình dân học vụ số”.

Một nội dung quan trọng khác là gắn việc học với thực tiễn và đổi mới sáng tạo. NHNN đã hình thành mạng lưới “Đại sứ số”, “Hạt nhân số”; triển khai phong trào “Mỗi đơn vị - Một sáng kiến số”; đồng thời tổ chức Hội thi Chuyển đổi số ngành Ngân hàng - thúc đẩy thay đổi nhận thức, lan tỏa tinh thần học tập số và hình thành năng lực số trong toàn hệ thống. Thông qua hội thi, Ban Chỉ đạo muốn gửi gắm một thông điệp rõ ràng và xuyên suốt: chuyển đổi số không chỉ là xu thế tất yếu mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết, đòi hỏi mỗi cá nhân trong Ngành phải chủ động thích ứng, không ngừng học hỏi và đổi mới. Quan trọng hơn, chuyển đổi số phải đi vào thực chất, gắn với nâng cao chất lượng phục vụ khách hàng và hiệu quả quản trị nội bộ, qua đó góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của toàn Ngành trong giai đoạn mới.

Đến nay, có thể khẳng định phong trào đã tạo được những chuyển biến tích cực cả về nhận thức, kỹ năng và hành động trong toàn ngành. NHNN đã hoàn thành mục tiêu phổ cập kỹ năng số cơ bản cho 100% cán bộ, công chức, viên chức. Bên cạnh đó, đã có hơn 4.200 lượt học viên đăng ký và hoàn thành các khóa học trên nền tảng “Bình dân học vụ số”; riêng trong 6 tháng đầu năm 2026, 51 đơn vị trong toàn Ngành đã ghi nhận 200 sáng kiến số, trong đó 17 sáng kiến đã được đăng ký trên Cổng Sáng kiến Khoa học và Công nghệ.

Trong thời gian tới, NHNN sẽ tiếp tục gắn phát triển nguồn nhân lực với Chiến lược chuyển đổi số ngành Ngân hàng; đa dạng hóa nội dung, phương thức đào tạo; tăng cường các chương trình về AI, dữ liệu, công nghệ tài chính và an ninh mạng; mở rộng hợp tác với các cơ sở đào tạo, doanh nghiệp công nghệ và các đối tác quốc tế nhằm cập nhật tri thức, công nghệ và kinh nghiệm tiên tiến. Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện cơ chế phát triển, thu hút và trọng dụng nhân lực chất lượng cao, xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là đội ngũ lãnh đạo, có tư duy số, năng lực quản trị hiện đại và khả năng ra quyết định trên CSDL.

Cùng với đào tạo chính quy, sẽ chuyển mạnh sang phương thức “đào tạo trong quá trình sử dụng”, trong đó các nền tảng và ứng dụng số được thiết kế ngày càng thông minh, trực quan, thân thiện, có khả năng hướng dẫn, hỗ trợ và cá thể hóa theo nhu cầu của người sử dụng, giúp cán bộ có thể tự học, tự khai thác và tự thực hiện công việc ngay trên môi trường số. Đây cũng là cách thức “đào tạo mà không đào tạo”, đưa tri thức và năng lực số được tích hợp trực tiếp vào công cụ, quy trình và môi trường làm việc hằng ngày, giảm sự phụ thuộc vào đào tạo tập trung và thúc đẩy quá trình học tập liên tục. Qua đó, từng bước đưa tri thức số trở thành năng lực phổ quát của mỗi cán bộ, mỗi đơn vị; xây dựng văn hóa học tập số trong toàn ngành Ngân hàng và tạo nền tảng vững chắc để thực hiện thành công các mục tiêu chuyển đổi số của Ngành trong giai đoạn mới.

Xin trân trọng cảm ơn Phó Thống đốc!