Xây dựng nguồn nhân lực tinh thông nghiệp vụ, làm chủ công nghệ

Thành tựu số tạo làn sóng tái cấu trúc

Trong tiến trình hiện đại hóa nền kinh tế, Thống đốc NHNN Việt Nam Phạm Đức Ấn khẳng định, những năm qua ngành Ngân hàng luôn là một trong những ngành tiên phong trong ứng dụng công nghệ và thúc đẩy chuyển đổi số. Hiện toàn Ngành có 63% nghiệp vụ cho phép khách hàng thực hiện hoàn toàn trên môi trường số; tỷ lệ giao dịch qua kênh số của nhiều ngân hàng đạt trên 98%; giá trị thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 gấp 28 lần GDP.

Chuyển đổi số mạnh mẽ khiến ngành Ngân hàng chứng kiến một bức tranh tái cấu trúc nguồn nhân lực. Chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026, có tới hơn 4.200 nhân sự của một số TCTD đã rời đi. Trong đó, NHTMCP Sài Gòn Tài Lộc (Sacombank) đang là ngân hàng có sự sụt giảm nhân lực mạnh nhất, giảm hơn 2.700 nhân sự so với cuối năm trước, tương ứng giảm hơn 16%. Xu hướng cắt giảm nhân sự đang lan rộng trong hệ thống các TCTD.

Theo TS. Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nhiều vị trí công việc truyền thống trong ngân hàng sẽ dần biến mất, nhường chỗ cho máy móc, cơ sở dữ liệu thông minh và AI đảm nhiệm. Những công nghệ này không chỉ thực hiện được các nhiệm vụ vốn do con người đảm nhận, mà còn làm với năng suất cao hơn, chất lượng tốt hơn. Từ đó, sẽ xuất hiện tình trạng một bộ phận cán bộ, nhân viên ngân hàng trở nên dư thừa. Đây là một thực tế mà ngành Ngân hàng buộc phải đối mặt và thích nghi.

Cùng chung nhận định này, bà Ngô Thị Ngọc Lan, Giám đốc điều hành Navigos Search cho rằng, ngành Ngân hàng đang bước vào giai đoạn chuyển dịch sâu rộng từ mô hình “dựa vào số lượng nhân sự” sang “thâm dụng năng suất”, nơi sự cạnh tranh nằm ở chất lượng nhân sự và khả năng thích ứng của tổ chức. Ngân hàng không chỉ cần nhân sự có chuyên môn nghiệp vụ, mà còn đòi hỏi nhân sự đa kỹ năng hơn, hiểu công nghệ hơn, thích ứng nhanh hơn và chịu được áp lực chuyển đổi lớn hơn. Sự thiếu hụt trầm trọng những nhân sự vẹn toàn cả hai khía cạnh trên đang tạo ra cuộc cạnh tranh nhân sự trở nên “đắt đỏ” và khốc liệt. Ngày càng nhiều ngân hàng tìm cách thu hút nhân sự Việt Nam từ nước ngoài trở về hoặc tuyển trực tiếp chuyên gia quốc tế với mức đãi ngộ tương đương các thị trường phát triển.

Thích nghi và rèn luyện nhân sự "chữ T"

Câu chuyện đào tạo và phát triển nguồn lực nội bộ đang trở thành vấn đề sống còn để phát triển bền vững. Riêng NHNN trong giai đoạn 2021 - 2025, NHNN đã cử 22.478 lượt cán bộ, công chức, viên chức tham gia 221 khóa đào tạo, bồi dưỡng và hội thảo nhằm nâng cao kỹ năng số, kỹ năng phân tích và xử lý dữ liệu, từng bước chuẩn bị cho quá trình chuyển đổi sang môi trường làm việc số.

Công đoàn Ngân hàng Việt Nam và nhiều TCTD đã chủ động tổ chức các cuộc thi nội bộ, xây dựng sân chơi trực tuyến, phát động phong trào học tập và tìm hiểu kiến thức chuyển đổi số, tạo nên khí thế thi đua sôi nổi, lan tỏa tinh thần chủ động học tập, đổi mới sáng tạo và thích ứng với kỷ nguyên số… từ đó nâng cao tinh thần, chuẩn hóa kiến thức và phát triển năng lực số cho đội ngũ cán bộ, đoàn viên.

Dù việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực số trong nội bộ các ngân hàng đang diễn ra sôi nổi nhưng khi đặt lên bàn cân với các tổ chức tài chính toàn cầu vẫn còn có những “chông chênh”. PGS.TS. Phạm Mạnh Hùng, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học Ngân hàng (Học viện Ngân hàng) dẫn chứng: các ngân hàng trên thế giới đã xây dựng hệ thống đào tạo AI đa tầng từ cán bộ nghiệp vụ hằng ngày, đội ngũ kỹ sư phát triển hệ thống AI, cho tới lãnh đạo cấp cao hoạch định chiến lược. Trong khi đó, tại Việt Nam, việc tái đào tạo nhân sự liên quan đến AI mới diễn ra trong vài năm gần đây, tập trung vào nâng cao kiến thức cơ bản và kỹ năng ứng dụng cho hàng chục nghìn lượt cán bộ tại những ngân hàng lớn như Agribank, VietinBank, VPBank…

Ngay cả nhân lực về công nghệ thông tin cho NHNN hiện cũng đang rất thiếu so với khối lượng công việc đảm nhận. Tiến độ triển khai chương trình đào tạo chuyên sâu về an toàn thông tin theo các chương trình chuẩn quốc tế chưa đạt về số lượng; tỷ lệ cán bộ chuyên trách có chứng chỉ quốc tế và số lượng chuyên gia ứng cứu sự cố vẫn thấp hơn so với mục tiêu đề ra.

Đưa ra khuyến nghị về phát triển nguồn nhân lực ngành Ngân hàng trong thời số, PGS.TS. Phạm Mạnh Hùng nhấn mạnh đến mô hình kỹ năng “chữ T”. Theo đó, chiều dọc chính là nền tảng chuyên môn sâu về các nghiệp vụ cốt lõi của ngành Ngân hàng như tín dụng, thanh toán, thẩm định - những kiến thức mà cán bộ ngân hàng vốn đã được đào tạo bài bản từ trước. Trên nền tảng này, cán bộ ngân hàng cần bổ sung chiều ngang là các kỹ năng mới của kỷ nguyên số, bao gồm khả năng phân tích dữ liệu, hiểu biết pháp lý và đạo đức trong ứng dụng AI, năng lực đổi mới sáng tạo và tư duy công nghệ. Chỉ khi kết hợp hài hòa giữa chiều sâu chuyên môn và chiều rộng kỹ năng số, đội ngũ nhân lực ngân hàng mới có thể thực sự vận hành, phát triển và làm chủ các công cụ trí tuệ nhân tạo trong hoạt động thực tiễn.

Song hành với những nỗ lực đào tạo lại từ phía các ngân hàng, lời giải tận gốc cho bài toán nhân lực phải bắt đầu từ các cơ sở giáo dục đại học chuyên ngành. Muốn có nhân lực chất lượng cao thì cũng cần những người làm công tác đào tạo phải đủ kinh nghiệm, đón đầu được xu hướng. PGS.TS.Bùi Hữu Toàn, Giám đốc Học viện Ngân hàng khẳng định, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong cơ sở giáo dục đào tạo không chỉ phục vụ mục tiêu nội bộ mà còn là điều kiện để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực cho nền kinh tế, đặc biệt trong các lĩnh vực có yêu cầu cao về chuyên môn, dữ liệu, công nghệ, quản trị rủi ro và hội nhập quốc tế như tài chính ngân hàng. Trong bối cảnh đó, Học viện Ngân hàng không dừng lại ở việc đáp ứng chuẩn, mà phải tiếp tục tạo ra những đột phá mới về phát triển đội ngũ nguồn nhân lực. Mục tiêu đặt ra là đến năm 2030, Học viện có trên 400 tiến sĩ, trên 80 giáo sư, phó giáo sư, với tầm bao phủ rộng hơn ở các lĩnh vực đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao tri thức và hợp tác quốc tế.

Bên cạnh đó, các chương trình giảng dạy tại các trường đại học cũng đang được làm mới để tích hợp sâu rộng các xu thế công nghệ mũi nhọn. GS.TS. Nguyễn Đức Trung, Hiệu trưởng Trường Đại học Ngân hàng TP.Hồ Chí Minh cho biết, trường định hướng đào tạo các chứng chỉ nghề nghiệp, tiêu biểu như Chứng chỉ AI và Chứng chỉ Công nghệ tài chính (FinTech); triển khai giảng dạy các ngành và chuyên ngành về AI và blockchain trong lĩnh vực kinh tế, tài chính và ngân hàng… nhằm giúp sinh viên không chỉ vững kiến thức chuyên môn mà còn thành thạo kỹ năng số và tư duy phân tích dữ liệu. Qua đó, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số và quá trình phát triển bền vững.

Dù có nhiều giải pháp, song TS. Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trường Đào tạo cán bộ Agribank cho rằng, quá trình này cần sự chung tay của nhiều bên, từ mỗi ngân hàng, cơ quan quản lý, hệ thống giáo dục đến người lao động. Những giải pháp về đào tạo, đãi ngộ, hợp tác nguồn nhân lực cần được triển khai một cách đồng bộ, có lộ trình và đo lường kết quả cụ thể. Trong đó, các TCTD, doanh nghiệp trong lĩnh vực ngân hàng cũng cần chủ động trong việc xác định nhu cầu và đặt hàng đào tạo; tham gia vào quá trình xây dựng/cập nhật chương trình; tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên có cơ hội thực tập, làm việc trong môi trường thực tế để tích lũy kinh nghiệm; phối hợp các cơ sở đào tạo thiết kế các chương trình đào tạo nâng cao kỹ năng công nghệ cho đội ngũ nhân sự, một chuyên gia nhấn mạnh.