Chuyển đổi số phải tạo ra giá trị thực

Chuyển đổi số phải được nhìn nhận từ hiệu quả thực chất. Ảnh: PV

Từ ứng dụng công nghệ đến làm chủ giá trị

Bà Lê Thị Thúy Hương - Phó Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam nhìn nhận khi giá rẻ không còn là lợi thế duy nhất, doanh nghiệp điện tử cần tập trung 5 năng lực cốt lõi: công nghệ và đổi mới sáng tạo; chất lượng, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế; nguồn nhân lực chất lượng cao; năng lực liên kết; khả năng phản ứng nhanh với thị trường. Trong đó, chuyển đổi số phải giúp doanh nghiệp số hóa toàn diện sản xuất, quản trị, từng bước làm chủ công nghệ. Đặc biệt, nguồn nhân lực quyết định khả năng vận hành công nghệ, tạo giá trị gia tăng và đáp ứng yêu cầu của các nhà dẫn dắt chuỗi cung ứng quốc tế.

Câu chuyện chuyển đổi số trong ngành du lịch cho thấy rõ hơn yêu cầu này. Ông Nguyễn Trùng Khánh, Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cho biết, ứng dụng công nghệ là yêu cầu cấp thiết để nâng cao năng lực quản trị, hiệu quả kinh doanh và trải nghiệm du khách. Chuyển đổi số đang tạo động lực đổi mới quản trị, quảng bá, xúc tiến và cá nhân hóa trải nghiệm. Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đã xây dựng cơ sở dữ liệu, các hệ thống thông tin về lữ hành, hướng dẫn viên, khu, điểm du lịch và triển khai ứng dụng Vietnam Travel. Nhiều địa phương cũng số hóa điểm đến, ứng dụng thực tế ảo, bản đồ số, vé điện tử và thuyết minh tự động.

Báo cáo e-Conomy SEA 2025 cho thấy, du lịch trực tuyến Việt Nam đạt 4 tỷ USD năm 2025 và dự kiến tăng gấp đôi trong những năm tới. Tuy nhiên, ngành vẫn đối mặt tình trạng dữ liệu phân tán, thiếu chuẩn hóa, kết nối hạn chế và năng lực số yếu. Trong khoảng 4.700 doanh nghiệp lữ hành quốc tế, trên 80% là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ.

Liên thông dữ liệu, đổi mới thể chế

Theo ông Khánh, ngành du lịch cần chuyển từ các ứng dụng riêng lẻ sang hệ sinh thái dữ liệu kết nối theo mô hình 1 + 1 + 34 + n. Trong đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng thể chế, tiêu chuẩn, nền tảng dữ liệu; Bộ Công an phối hợp kết nối cơ sở dữ liệu; 34 địa phương cập nhật, khai thác, cùng các bộ, ngành, doanh nghiệp và hiệp hội làm giàu dữ liệu. Trọng tâm là hoàn thiện quy định chia sẻ dữ liệu, thúc đẩy hợp tác công - tư và phát triển nhân lực số.

Ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Chính sách Phát triển và Truyền thông cho rằng, Việt Nam cần từng bước biến dữ liệu thành một loại hàng hóa và hình thành thị trường dữ liệu. Những nguồn dữ liệu có tính đa ngành như dữ liệu thời tiết, đất đai, bản đồ địa chính có thể được ưu tiên đưa ra thị trường. Về dài hạn, cần hình thành cơ chế giao dịch dữ liệu với người bán, người mua và các nền tảng giao dịch phù hợp. Khi đó, dữ liệu có thể trở thành đầu vào quan trọng giúp doanh nghiệp phát triển sản phẩm, dịch vụ mới và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Từ góc nhìn kinh tế số, giáo sư, tiến sĩ Hoàng Văn Cường - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam cho hay, cần phân định rõ chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ số và mục tiêu của kinh tế số. Công nghệ chỉ là phương tiện, còn đích đến là nâng năng suất, tạo sản phẩm, dịch vụ giá trị cao, mở rộng thị trường và nâng sức cạnh tranh. Vì vậy, không nên chỉ đo lường bằng tỷ lệ ứng dụng công nghệ mà phải đánh giá hiệu quả thực tế.

Ông Cường chỉ ra ba điểm nghẽn: chi phí đầu tư cao so với hiệu quả, nhất là với doanh nghiệp nhỏ và vừa; hồ sơ, báo cáo còn trùng lặp dù đã số hóa; khả năng hấp thụ công nghệ chưa tương xứng với đầu tư. Chuyển đổi số cần đồng bộ công nghệ, dữ liệu, con người, quản trị, quy trình và kết nối với ngân hàng, cơ quan quản lý, đối tác.

Do đó, cần phát triển hạ tầng số dùng chung, tăng khả năng kết nối giữa các hệ thống và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Chính sách kinh tế số cũng cần chuyển từ đo lường doanh nghiệp “số hóa đến đâu” sang đánh giá công nghệ đã thực sự tạo ra bao nhiêu năng suất, giá trị và năng lực cạnh tranh.

Ở góc độ thể chế, ông Phan Đức Hiếu, nguyên ủy viên thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, quá trình xây dựng chính sách cho kinh tế số cần thay đổi tư duy, tránh để thể chế trở thành rào cản đối với công nghệ và mô hình kinh doanh mới.

Theo ông Hiếu, pháp luật không nên đặt ra quy định chỉ vì một công nghệ hay mô hình kinh doanh “mới”. Nhà nước chỉ nên can thiệp khi công nghệ, mô hình mới có khả năng cao gây ra rủi ro đáng kể mà các quy định hiện hành không thể hoặc chưa đủ khả năng kiểm soát. Theo đó, cần chuyển từ quy định truyền thống sang quy định thông minh, thay vì quy định quá chi tiết cách doanh nghiệp phải vận hành, pháp luật nên tập trung vào mục tiêu và kết quả, tạo dư địa để doanh nghiệp ứng dụng công nghệ, đổi mới và nâng cao hiệu quả.