Chuyển đổi xanh: Bài toán nguồn lực cần lời giải đồng bộ

Áp lực chuyển đổi ngày càng lớn

Phát biểu tại tọa đàm, TS. Phạm Phan Dũng, chuyên gia kinh tế năng lượng (Bộ Công Thương) nhấn mạnh, chuyển đổi năng lượng không chỉ là yêu cầu tất yếu mà còn là điều kiện để đảm bảo an ninh kinh tế. Trong bối cảnh giá năng lượng biến động mạnh, doanh nghiệp đang phải đối mặt với áp lực kép: chi phí đầu vào gia tăng trong khi các tiêu chuẩn xanh từ thị trường xuất khẩu ngày càng khắt khe. Đặc biệt, các thị trường lớn như EU đang từng bước thiết lập những “hàng rào kỹ thuật mới” liên quan đến phát thải và môi trường, buộc doanh nghiệp phải thay đổi nếu muốn duy trì thị phần.

Theo ông Dũng, hiệu quả của chuyển đổi xanh không chỉ nằm ở khía cạnh môi trường, mà thể hiện trực tiếp qua việc giảm chi phí vận hành, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Quan trọng hơn, đây là “tấm vé” để doanh nghiệp tiếp cận các thị trường cao cấp.

Từ thực tiễn sản xuất, chuyển đổi xanh không nhất thiết bắt đầu bằng những dự án quy mô lớn, mà có thể khởi đầu từ các giải pháp nhỏ nhưng hiệu quả tích lũy cao như thay thế thiết bị tiết kiệm năng lượng, tối ưu hóa quy trình hay thu hồi năng lượng dư thừa trong sản xuất.

Toàn cảnh Toạ đàm

Ở góc độ rộng hơn, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, áp lực chuyển đổi còn đến từ những giới hạn nội tại của nền kinh tế.

Theo phân tích, Việt Nam đang đối mặt với tình trạng thâm hụt “vốn tự nhiên”, khi mức độ khai thác tài nguyên vượt xa khả năng tái tạo. Đồng thời, nhu cầu năng lượng tăng nhanh theo tốc độ tăng trưởng kinh tế khiến bài toán an ninh năng lượng trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Đáng chú ý, các rào cản thương mại xanh đang nổi lên như một “luật chơi mới”.

Những cơ chế như điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), quy định chống phá rừng hay các tiêu chuẩn môi trường khắt khe không chỉ mang ý nghĩa bảo vệ môi trường, mà còn có yếu tố bảo hộ thương mại. Điều này đặt doanh nghiệp Việt Nam vào thế buộc phải thích ứng nếu không muốn bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bên cạnh đó, sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng cũng tạo áp lực không nhỏ. Người tiêu dùng ngày càng ưu tiên sản phẩm thân thiện với môi trường, coi đây là một tiêu chí lựa chọn quan trọng, qua đó tác động trực tiếp đến chiến lược sản xuất của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, trong thách thức luôn tồn tại cơ hội. Chuyển đổi xanh mở ra khả năng tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng hiệu quả hơn, khi việc giảm tiêu hao năng lượng, áp dụng công trình xanh hay phát triển kinh tế tuần hoàn đều mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt.

“Vấn đề không còn là có chuyển đổi hay không, mà là chuyển đổi như thế nào để vừa đáp ứng yêu cầu quốc tế, vừa đảm bảo lợi ích dài hạn của nền kinh tế”, ông nhấn mạnh.

Tín dụng xanh và chính sách đồng bộ - đòn bẩy quyết định

Dù nhu cầu chuyển đổi là rõ ràng, song điểm nghẽn lớn nhất được các đại biểu chỉ ra vẫn là nguồn lực tài chính. Theo TS. Phạm Phan Dũng, các dự án chuyển đổi xanh thường đòi hỏi chi phí đầu tư lớn, thời gian hoàn vốn dài, trong khi doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa lại hạn chế trong tiếp cận nguồn vốn dài hạn. Nếu chỉ dựa vào nỗ lực tự thân, quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra chậm và thiếu đồng bộ.

Do đó, chính sách cần đóng vai trò dẫn dắt, với ba trụ cột chính: hỗ trợ đổi mới công nghệ, hỗ trợ tài chính và hoàn thiện hành lang pháp lý. Trong đó, việc định hướng dòng vốn thông qua tín dụng xanh được xem là yếu tố then chốt.

Ông Nguyễn Xuân Hải, Phó Tổng Biên tập Thời báo Ngân hàng khẳng định, chuyển đổi xanh là chìa khóa để tiết kiệm nguồn lực, tối ưu chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh

Từ phía cơ quan quản lý, bà Phạm Thị Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (NHNN) cho biết, ngành Ngân hàng đã tham gia thúc đẩy chuyển đổi xanh từ sớm và xác định đây là một trong những lĩnh vực ưu tiên.

Hiện nay, dư nợ tín dụng xanh đạt khoảng 780 nghìn tỷ đồng, với tốc độ tăng trưởng bình quân trên 20%/năm. Dòng vốn này tập trung vào các lĩnh vực như nông nghiệp xanh, năng lượng tái tạo và công trình xanh.

Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy tín dụng xanh vẫn đối mặt với nhiều thách thức. TS. Nguyễn Thị Thu Hà – Giám đốc Trường đào tạo cán bộ, Phó Trưởng ban chỉ đạo ESG của Agribank cho biết, dù nhiều gói tín dụng ưu đãi đã được triển khai, tỷ lệ giải ngân vẫn còn hạn chế do doanh nghiệp chưa đáp ứng được điều kiện vay, thiếu công nghệ, dữ liệu và lo ngại chi phí đầu tư lớn.

Điều này cho thấy, bài toán không chỉ nằm ở nguồn cung vốn mà còn ở khả năng hấp thụ của doanh nghiệp. Các rào cản về thủ tục, tiêu chuẩn “xanh” hay yêu cầu chứng nhận cũng là những yếu tố khiến dòng vốn chưa thể chảy mạnh như kỳ vọng.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Đỗ Kim Tuyến, CFO An Việt Group chia sẻ, chuyển đổi xanh mang lại lợi ích rõ rệt về tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả vận hành. Tuy nhiên, việc triển khai các công nghệ mới vẫn gặp khó khăn do hạn chế về nguồn lực tài chính, đặc biệt trong bối cảnh chi phí đầu vào và lãi suất còn biến động.

Theo các chuyên gia, để khơi thông dòng vốn cho chuyển đổi xanh, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa và tiền tệ. Ngân hàng thương mại không thể đơn phương gánh vác vai trò hỗ trợ lãi suất, thay vào đó, cần có cơ chế hỗ trợ từ ngân sách nhà nước.

Đề xuất xây dựng Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được xem là một hướng đi phù hợp. Mô hình này cho phép huy động nguồn vốn từ ngân sách và các tổ chức quốc tế, sau đó ủy thác qua hệ thống ngân hàng để giải ngân, vừa tận dụng được năng lực thẩm định, vừa giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp.

Thực tế, nhiều tổ chức quốc tế đã sẵn sàng cung cấp nguồn vốn quy mô lớn cho các chương trình chuyển đổi xanh, cho thấy đây không chỉ là vấn đề nội tại mà còn nằm trong xu thế chung của hệ thống tài chính toàn cầu.

Kết luận tọa đàm, ông Nguyễn Xuân Hải, Phó Tổng Biên tập Thời báo Ngân hàng khẳng định, chuyển đổi xanh là chìa khóa để tiết kiệm nguồn lực, tối ưu chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đồng thời, đây là một chiến lược liên ngành, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, hệ thống tài chính - ngân hàng và cộng đồng doanh nghiệp. Khi chính sách được hoàn thiện, nguồn lực được khơi thông và công nghệ được đổi mới, chuyển đổi xanh mới thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng bền vững. “Chuyển đổi xanh là hành trình dài, nhiều thách thức nhưng cũng mở ra cơ hội lớn. Điều quan trọng là phải hành động sớm, quyết liệt và đồng bộ để biến thách thức thành động lực phát triển”, ông Hải nhấn mạnh.