Chuyển đổi xanh ngành vật liệu xây dựng trước áp lực phát thải

Hội thảo “Vật liệu xây dựng xanh, xu thế phát triển bền vững”

Xanh hóa vật liệu xây dựng

Chiều 5/5, Báo Xây dựng tổ chức Hội thảo “Vật liệu xây dựng xanh, xu thế phát triển bền vững”. Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh nhấn mạnh, ngành Xây dựng đang đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi mạnh mẽ và toàn diện. Là lĩnh vực cung cấp đầu vào cơ bản cho hạ tầng, đô thị, nhà ở và các công trình kinh tế - xã hội, ngành vật liệu xây dựng vừa giữ vai trò nền tảng, vừa là ngành tiêu thụ nhiều tài nguyên, năng lượng và phát thải lớn.

“Xanh hóa ngành vật liệu xây dựng không chỉ là một xu hướng, mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết của phát triển”, ông Sinh khẳng định.

Thời gian qua, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Bộ Xây dựng đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển vật liệu xanh, từ vật liệu xây không nung, vật liệu tái chế đến các sản phẩm tiết kiệm năng lượng, phát thải thấp và thân thiện môi trường. Những chính sách này bước đầu đã tạo ra chuyển biến tích cực trong sản xuất và tiêu dùng.

Theo số liệu được công bố, cả nước hiện có khoảng 2.900 cơ sở sản xuất vật liệu xây không nung, với tổng công suất thiết kế khoảng 12,4 tỷ viên quy tiêu chuẩn mỗi năm, chiếm khoảng 40% tổng công suất thiết kế vật liệu xây dựng. Riêng năm 2025, sản lượng sản xuất đạt trên 7,2 tỷ viên, tiêu thụ khoảng 6,7 tỷ viên.

Ở góc độ kỹ thuật, bà Nguyễn Thị Tâm, Giám đốc Trung tâm Môi trường & Cơ khí xây dựng (Viện Vật liệu xây dựng) cho biết, việc sử dụng vật liệu cách nhiệt, vật liệu có hệ số phản xạ bức xạ mặt trời cao, hệ thống cửa tiết kiệm năng lượng có thể giúp công trình giảm từ 20-30% năng lượng tiêu thụ. Đồng thời, vật liệu tái chế, vật liệu từ nguồn tái tạo hay vật liệu thân thiện sức khỏe đang ngày càng được thị trường quan tâm.

Tuy vậy, so với yêu cầu phát triển mới, dư địa của vật liệu xây dựng xanh vẫn còn rất lớn. Để thúc đẩy lĩnh vực này, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, cũng như xây dựng cơ sở dữ liệu, hệ thống chứng nhận và các công cụ thị trường phù hợp.

Thực tế cho thấy, quá trình chuyển đổi xanh của ngành vật liệu xây dựng vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Theo Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh, chi phí đầu tư ban đầu cho đổi mới công nghệ còn cao, trong khi sức ép cạnh tranh ngày càng lớn. Thói quen tiêu dùng vật liệu truyền thống cũng khiến khả năng hấp thụ thị trường đối với vật liệu xanh chưa mạnh.

Bên cạnh đó, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với một số loại vật liệu mới vẫn chưa hoàn thiện; cơ chế khuyến khích chưa đủ mạnh. Việc tiếp cận tín dụng xanh, ưu đãi đầu tư, ưu đãi thuế và các công cụ tài chính hỗ trợ vẫn là vấn đề mà nhiều doanh nghiệp quan tâm.

Nói cách khác, thị trường đang cần một khung thể chế đủ mạnh để dẫn dắt đầu tư, định hướng tiêu dùng và thúc đẩy đổi mới công nghệ, thay vì chỉ dựa vào những nỗ lực riêng lẻ.

Hoàn thiện thể chế, thúc đẩy hệ sinh thái vật liệu xanh

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Dương Văn Tú, Giám đốc Kinh doanh miền Bắc Công ty TNHH cách âm, cách nhiệt Phương Nam cho rằng, các chính sách thúc đẩy vật liệu xây dựng xanh là chủ trương đúng đắn, buộc doanh nghiệp phải tái cấu trúc toàn bộ chuỗi giá trị.

“Chúng tôi không xem đây là áp lực, mà là cơ hội”, ông Tú chia sẻ. Theo đó, doanh nghiệp đã chủ động đầu tư công nghệ tại thị trường châu Âu nhằm tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải; đồng thời phát triển các dòng sản phẩm panel cách nhiệt, cách âm thân thiện môi trường, định vị thương hiệu theo hướng “giải pháp vật liệu xanh - hiệu quả - kinh tế”.

Tuy nhiên, để ngành vật liệu xanh thực sự bứt phá, ông Tú cho rằng cần có chính sách cụ thể hơn, đặc biệt là ưu đãi đầu tư, tín dụng xanh và tiêu chuẩn hóa.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Cảnh Hồng, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Eurowindow cho biết, doanh nghiệp đã áp dụng tiêu chuẩn châu Âu cho sản phẩm từ nguyên vật liệu đến thành phẩm. Tuy nhiên, việc đưa sản phẩm ra thị trường vẫn cần sự hỗ trợ mạnh mẽ hơn từ phía cơ quan quản lý.

Theo ông Hồng, cần rút ngắn khoảng cách từ chính sách đến thực tiễn, đồng thời sớm triển khai dán nhãn sản phẩm xanh để tạo sự khác biệt rõ ràng trên thị trường. Bên cạnh đó, cần có cơ chế giúp doanh nghiệp tiếp cận tín dụng xanh, đồng thời tăng cường kiểm soát chất lượng sau khi sản phẩm lưu thông.

Ở góc độ học thuật, PGS.TS Văn Viết Thiên Ân, Trưởng khoa Vật liệu xây dựng, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội nhấn mạnh, phát triển vật liệu xây dựng xanh là xu thế tất yếu trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Để thúc đẩy lĩnh vực này, cần hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, chính sách ưu đãi, đồng thời áp dụng các công cụ kinh tế như thuế tài nguyên, thuế carbon để hạn chế vật liệu truyền thống.

Ông Ân cũng đề xuất tăng cường giám sát thực thi, hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư công nghệ, phát triển chuỗi cung ứng vật liệu tái chế, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và hợp tác công - tư. Đáng chú ý, việc sử dụng vật liệu thay thế như cát nhiễm mặn kết hợp tro bay, nước mặn và cốt sợi GFRP cho công trình ven biển được đánh giá là hướng đi triển vọng.

Về phía cơ quan quản lý, ông Lê Văn Kế, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng cho biết, Bộ Xây dựng đang hoàn thiện dự thảo Nghị định thay thế Nghị định 09/2021/NĐ-CP, dự kiến trình Chính phủ trong tháng 5.

Dự thảo nghị định mới có 10 điểm mới quan trọng, trong đó đáng chú ý là chuyển từ cách tiếp cận khuyến khích chung sang xây dựng khung chính sách phát triển xanh có cấu trúc đầy đủ. Theo đó, xác định rõ 7 nhóm vật liệu trọng tâm, bao gồm vật liệu mới, vật liệu tái chế, vật liệu xanh, vật liệu nhẹ, vật liệu thân thiện môi trường và vật liệu phù hợp với khu vực ven biển, hải đảo.

Đặc biệt, yêu cầu xanh hóa được cụ thể hóa đến cấp địa phương, buộc các kế hoạch phát triển xây dựng phải lồng ghép nội dung phát triển vật liệu xanh với lộ trình rõ ràng.

Theo ông Lê Quang Hùng, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, cần sớm chuẩn hóa khái niệm và xây dựng hệ thống mã định danh thống nhất cho vật liệu xanh. Đồng thời, cần thiết lập bộ tiêu chí chung, minh bạch cho việc dán nhãn sản phẩm, tránh tình trạng thiếu đồng bộ như hiện nay.

Ngoài ra, để vật liệu xanh đi vào thực tiễn, cần có cơ chế ưu tiên sử dụng trong các công trình đầu tư công, kết hợp với chính sách giảm giá thành, tăng cường truyền thông và nâng cao nhận thức xã hội.