Doanh nghiệp xây dựng kiến nghị tháo gỡ 3 “điểm nghẽn” lớn

Những năm gần đây, khung pháp lý trong lĩnh vực xây dựng đã có những bước tiến đáng kể, đặc biệt sau khi các luật quan trọng như Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản được sửa đổi và đưa vào thực thi. Các cải cách này đã góp phần khơi thông dòng dự án, tạo điều kiện để nhiều công trình bị đình trệ trước đó được tái khởi động.

Ảnh minh họa

Theo kết quả khảo sát doanh nghiệp của Vietnam Report, việc rà soát và điều chỉnh các quy định liên quan đến đơn giá, định mức xây dựng cũng đang giúp cải thiện khả năng kiểm soát chi phí và nâng cao hiệu quả tài chính của các nhà thầu. Đồng thời, thủ tục hành chính được rút gọn phần nào đã giúp đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án trên thực tế.

Tuy nhiên, tác động của các cải cách vẫn chưa đồng đều. Hơn 15% doanh nghiệp được khảo sát cho biết họ chưa cảm nhận rõ sự thay đổi, nguyên nhân chủ yếu đến từ độ trễ trong triển khai chính sách cũng như sự khác biệt giữa các địa phương và loại hình dự án.

Chính vì vậy, hơn 42% doanh nghiệp kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách theo hướng sát với thực tiễn hơn. Điều này không chỉ dừng lại ở việc ban hành quy định mới mà còn phải đảm bảo tính đồng bộ trong thực thi, giảm khoảng cách giữa chính sách và triển khai thực tế. Khi môi trường pháp lý được vận hành thông suốt, doanh nghiệp mới có thể tận dụng tối đa cơ hội từ làn sóng đầu tư hiện nay.

Áp lực chi phí đầu vào - bài toán cấp bách cần giải

Một trong những vấn đề nổi cộm nhất mà các doanh nghiệp xây dựng đang phải đối mặt là sự biến động mạnh của giá nguyên vật liệu. Đây không còn là khó khăn mang tính chu kỳ mà đã trở thành rủi ro thường trực, ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận và khả năng kiểm soát tài chính của doanh nghiệp.

Khảo sát cho thấy hơn một nửa doanh nghiệp (52,6%) kiến nghị cần có cơ chế bình ổn giá vật liệu xây dựng. Các loại vật liệu như cát san lấp, đá, thép… liên tục tăng giá tại nhiều khu vực, đặc biệt là những địa bàn có tốc độ đô thị hóa nhanh.

Không chỉ chịu tác động từ yếu tố trong nước, chi phí đầu vào còn bị ảnh hưởng bởi các biến động toàn cầu. Diễn biến địa chính trị, đặc biệt tại khu vực Trung Đông từ đầu năm 2026, đã khiến giá nhiên liệu tăng cao, kéo theo chi phí vận hành máy móc, vận chuyển và sản xuất vật liệu đồng loạt leo thang.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp kiến nghị Nhà nước cần xây dựng cơ chế điều chỉnh giá linh hoạt hơn trong các hợp đồng xây dựng, đặc biệt là hợp đồng trọn gói hoặc đơn giá cố định. Việc cho phép cập nhật giá theo biến động thị trường sẽ giúp giảm thiểu rủi ro tài chính, bảo vệ dòng tiền và đảm bảo tiến độ dự án.

Đây không chỉ là giải pháp ngắn hạn mà còn mang ý nghĩa dài hạn trong việc ổn định môi trường kinh doanh. Khi chi phí đầu vào được kiểm soát tốt hơn, doanh nghiệp có thể chủ động trong kế hoạch tài chính, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia các dự án quy mô lớn.

“Cơn khát” nhân lực - điểm nghẽn của tăng trưởng bền vững

Bên cạnh chi phí, vấn đề nhân lực đang nổi lên như một trong những thách thức lớn nhất của ngành xây dựng trong giai đoạn hiện nay. Khi khối lượng công việc tăng mạnh nhờ các dự án hạ tầng và công nghiệp, nhu cầu lao động cũng tăng đột biến.

Tuy nhiên, nguồn cung lao động lại không theo kịp tốc độ phát triển của thị trường. Sau giai đoạn khó khăn trước đó, một bộ phận lao động đã chuyển sang các ngành nghề khác ổn định hơn, khiến ngành xây dựng rơi vào tình trạng thiếu hụt nhân sự, đặc biệt là lao động có tay nghề cao.

Không chỉ thiếu về số lượng, vấn đề còn nằm ở chất lượng và cơ cấu nhân lực. Các vị trí như kỹ sư, chỉ huy công trường hay lao động kỹ thuật lành nghề đang trở nên khan hiếm, trong khi đây lại là lực lượng nòng cốt để triển khai các dự án phức tạp.

Thực tế cho thấy, hàng loạt dự án quy mô lớn như đường sắt tốc độ cao, nhà máy điện LNG, metro hay cảng nước sâu thế hệ mới đòi hỏi năng lực thực thi ở trình độ cao hơn nhiều so với trước đây. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về đào tạo, nâng cao kỹ năng và tái cấu trúc nguồn nhân lực trong toàn ngành.

Doanh nghiệp kiến nghị cần có chính sách hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực mang tính hệ sinh thái, bao gồm đào tạo, giữ chân và nâng cao năng suất lao động. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ trong quản lý và thi công cũng được xem là giải pháp quan trọng để giảm phụ thuộc vào lao động thủ công.

Về dài hạn, bài toán nhân lực không chỉ ảnh hưởng đến từng doanh nghiệp mà còn quyết định khả năng hấp thụ đầu tư và tốc độ tăng trưởng của toàn ngành. Nếu không được giải quyết triệt để, đây sẽ trở thành “nút thắt” lớn nhất cản trở sự phát triển bền vững.

Doanh nghiệp cần gì để bứt phá trong chu kỳ mới?

Nhìn tổng thể, các kiến nghị của doanh nghiệp xây dựng tập trung vào ba trụ cột chính: hoàn thiện chính sách, kiểm soát chi phí và phát triển nguồn nhân lực. Đây cũng chính là những yếu tố quyết định khả năng duy trì đà tăng trưởng của ngành trong giai đoạn tới.

Trong bối cảnh đầu tư công tiếp tục được đẩy mạnh và dòng vốn FDI duy trì ở mức cao, cơ hội cho ngành xây dựng là rất rõ ràng. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành kết quả thực tế, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước và doanh nghiệp trong việc tháo gỡ các điểm nghẽn.

Về phía Nhà nước, việc tiếp tục cải cách thể chế, đảm bảo tính đồng bộ và minh bạch trong thực thi chính sách là yếu tố then chốt. Đồng thời, các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với biến động thị trường cũng cần được xây dựng linh hoạt hơn.

Về phía doanh nghiệp, việc chủ động nâng cao năng lực quản trị, đầu tư vào công nghệ và phát triển nguồn nhân lực sẽ là chìa khóa để thích ứng với môi trường kinh doanh ngày càng phức tạp.

Ngành xây dựng đang đứng trước một chu kỳ phát triển mới với nhiều tiềm năng, nhưng cũng không ít thách thức. Những kiến nghị từ cộng đồng doanh nghiệp không chỉ phản ánh thực trạng hiện tại mà còn là gợi ý quan trọng cho quá trình hoạch định chính sách trong tương lai. Khi các điểm nghẽn được tháo gỡ, ngành xây dựng hoàn toàn có thể tiếp tục đóng vai trò “đầu kéo” cho tăng trưởng kinh tế, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển dài hạn của đất nước.