Chuyển hướng sang thị trường CPTPP, doanh nghiệp cần gì?

Doanh nghiệp Việt đa dạng hóa thị trường xuất khẩu

Dư địa còn rất lớn

Tại tọa đàm “Từ biến động thương mại toàn cầu đến cơ hội thị trường: Tận dụng CPTPP để chuyển hướng và mở rộng xuất khẩu” do Tạp chí Công Thương tổ chức, các chuyên gia, cơ quan quản lý và doanh nghiệp đều đánh giá CPTPP không chỉ mở thêm thị trường mà còn tạo dư địa để doanh nghiệp tái cấu trúc chuỗi cung ứng, đa dạng hóa đối tác và nâng cao sức chống chịu.

Có thể thấy, thương mại toàn cầu đang bước vào giai đoạn nhiều biến động khi chính sách thương mại thay đổi nhanh, cạnh tranh giữa các trung tâm sản xuất gia tăng, chuỗi cung ứng liên tục được tái cấu trúc. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đa dạng hóa thị trường không còn chỉ là định hướng dài hạn mà đang trở thành một giải pháp giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào một thị trường, một khách hàng hoặc một nguồn cung.

Với Việt Nam, CPTPP đang mở ra một không gian thị trường rộng lớn với 12 thành viên. Năm 2025, thương mại hai chiều giữa Việt Nam và các thành viên CPTPP đạt 124,5 tỷ USD; trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt 70,6 tỷ USD, tăng 11,5% so với năm 2024. Đáng chú ý, xuất khẩu sang các thị trường trước CPTPP Việt Nam chưa có quan hệ FTA như Canada, Mexico, Peru tiếp tục tăng trưởng tích cực.

Theo ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương), nếu nhìn vào quy mô nhập khẩu của toàn khối CPTPP, dư địa cho hàng hóa Việt Nam vẫn còn rất lớn. Năm 2025, tổng kim ngạch nhập khẩu của các nước CPTPP, không kể Việt Nam, khoảng 4.250 tỷ USD, trong khi xuất khẩu của Việt Nam sang các thị trường này mới hơn 70 tỷ USD, tương đương thị phần hơn 1%.

Ở những thị trường mới như Canada và Mexico, tỷ lệ này cũng chỉ khoảng 1%: Canada có quy mô nhập khẩu hơn 700 tỷ USD/năm, trong khi Việt Nam xuất khẩu hơn 7 tỷ USD; Mexico nhập khẩu hơn 650 tỷ USD, còn xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này năm 2025 khoảng 6,5 tỷ USD.

Những con số trên cho thấy dư địa không chỉ nằm ở quy mô thị trường mà còn ở từng nhóm hàng. Vì vậy, thay vì tiếp cận CPTPP đơn thuần như một nơi tiêu thụ sản phẩm, doanh nghiệp cần nhìn nhận đây là không gian để tìm kiếm khách hàng, đối tác, nguồn nguyên liệu và tổ chức lại chuỗi cung ứng.

Mexico là một ví dụ rõ về khả năng mở rộng thị trường thông qua CPTPP. Năm 2025, thương mại hai chiều Việt Nam - Mexico đạt 8,17 tỷ USD, tăng 27%; xuất khẩu của Việt Nam đạt trên 7 tỷ USD, tăng gần 29%. Tới tháng 8/2026, thương mại song phương đạt 7,2 tỷ USD, tăng gần 40%; trong đó xuất khẩu của Việt Nam gần 6,3 tỷ USD, cũng tăng gần 40%. Các nhóm hàng tăng trưởng đáng chú ý gồm máy vi tính, điện tử và linh kiện, điện thoại và linh kiện, máy móc thiết bị, giày dép, dệt may, phương tiện vận tải và phụ tùng.

Thương vụ Việt Nam tại Mexico tham dự Hội chợ Expo ANTAD 2026 diễn ra tại thành phố Guadalajara, bang Jalisco, Mexico nhằm quảng bá hình ảnh quốc gia, thúc đẩy giao thương và giới thiệu tiềm năng hợp tác.

Bà Nguyễn Thị Trang, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Mexico, cho biết nhu cầu của các nhà nhập khẩu Mexico ngày càng cụ thể. Họ không chỉ tìm kiếm một cách chung chung hàng hóa Việt Nam mà quan tâm trực tiếp đến quy cách sản phẩm, năng lực cung ứng, giá và điều kiện giao hàng.

Đáng chú ý, trong khuôn khổ chương trình kết nối với đoàn 8 doanh nghiệp Mexico tham dự Vietnam International Sourcing đầu tháng 9, đã có 4 doanh nghiệp Mexico đạt được các thỏa thuận thương mại với nhà cung ứng Việt Nam. Kết quả này cho thấy nếu xác định đúng sản phẩm, đúng đối tác và có năng lực đáp ứng, cơ hội thị trường hoàn toàn có thể chuyển hóa thành đơn hàng.

Tuy nhiên, theo bà Trang, có thị trường và ưu đãi thuế quan chưa đồng nghĩa với có đơn hàng. CPTPP chỉ tạo lợi thế thuế quan khi doanh nghiệp đáp ứng đúng quy tắc xuất xứ, đồng thời phải tuân thủ các quy định nhập khẩu, tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu riêng của nhà mua hàng.

Biến FTA thành công cụ kinh doanh

Ở góc độ ngành hàng, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam, cho rằng chuyển hướng thị trường không đơn giản là tìm một thị trường khác để thay thế thị trường đang gặp khó khăn.

Với ngành điện tử có mức độ hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp không thể chờ đến khi chính sách thương mại thay đổi mới bắt đầu tìm thị trường mới. Quá trình chuyển hướng cần được chuẩn bị từ trước, đồng thời kéo theo sự điều chỉnh phức tạp của chuỗi cung ứng.

Theo bà Hương, CPTPP cũng mở ra hướng đi khác cho doanh nghiệp nhỏ: Không nhất thiết phải xuất khẩu một sản phẩm hoàn chỉnh mà có thể trở thành nhà cung ứng linh kiện, vật liệu, mô-đun hoặc một công đoạn sản xuất trong chuỗi cung ứng của doanh nghiệp lớn. Qua đó, doanh nghiệp có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực.

Theo đánh giá của các chuyên gia, mở rộng thị trường và quản trị rủi ro không thể tách rời. Xuất khẩu càng tăng, năng lực tuân thủ của doanh nghiệp càng phải được nâng lên tương ứng. Do đó doanh nghiệp cần thay đổi cách nhìn về hiệp định thương mại tự do (FTA), bao gồm cả CPTPP.

Theo ông Ngô Chung Khanh, Việt Nam hiện không thiếu FTA mà vấn đề quan trọng là quản trị hiệu quả việc thực thi các hiệp định này. Bộ Công Thương đang phối hợp với các bộ, ngành, địa phương xây dựng hệ thống quản trị thực thi FTA dựa trên ba trụ cột: thông tin; đánh giá kết quả thực thi tại địa phương; và xây dựng hệ sinh thái tận dụng FTA, kết nối doanh nghiệp với các nguồn lực từ Trung ương, địa phương, hiệp hội, logistics và tổ chức tài chính.

Trong bối cảnh thương mại quốc tế tiếp tục thay đổi, CPTPP vì thế không chỉ là câu chuyện “bán hàng đi đâu” mà đang trở thành một phần trong bài toán xây dựng phương án kinh doanh linh hoạt hơn. Khi doanh nghiệp chủ động chuẩn bị từ thị trường, sản phẩm, nguồn cung, tiêu chuẩn đến đối tác, những ưu đãi của FTA mới có thể chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh và những đơn hàng cụ thể.

FTA chỉ thực sự tạo ra giá trị khi doanh nghiệp biến được cam kết thành năng lực cạnh tranh. Đa dạng hóa thị trường không phải là rời bỏ thị trường truyền thống để chạy theo một thị trường mới, mà là xây dựng một cấu trúc thị trường cân bằng hơn, chủ động hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn.