Công nghiệp hỗ trợ: Liên kết để bước vào cuộc cạnh tranh toàn cầu

Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ cần phải liên kết để đưa sản phẩm sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh các tập đoàn đa quốc gia ngày càng đặt ra yêu cầu cao về năng lực cung ứng đồng bộ, chuẩn hóa và phát triển bền vững, yếu tố quyết định nằm ở khả năng liên kết, chia sẻ hạ tầng và hình thành hệ sinh thái sản xuất.

Theo các chuyên gia, điểm yếu lớn nhất của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam hiện nay là hoạt động còn rời rạc. Phần lớn doanh nghiệp chỉ sản xuất từng chi tiết riêng lẻ thay vì tham gia tạo ra một giải pháp hoặc sản phẩm hoàn chỉnh, khiến giá trị gia tăng thấp và khó nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bà Nguyễn Minh Tâm, Trưởng phòng Quản lý công nghiệp, Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh cho rằng nguyên nhân không chỉ nằm ở quy mô doanh nghiệp mà còn ở trình độ công nghệ. Nhiều doanh nghiệp vẫn chủ yếu sản xuất các chi tiết đơn giản, giá trị gia tăng thấp.

Theo bà Tâm, khoảng cách từ “đủ năng lực” đến “đủ điều kiện” tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn còn khá xa. Tỷ lệ nội địa hóa thấp, nhiều nguyên liệu và linh kiện vẫn phải nhập khẩu khiến doanh nghiệp trong nước khó tham gia sâu vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia.

Sự phân tán cũng làm giảm sức cạnh tranh khi tiếp cận các nhà mua hàng quốc tế. Ông Lê Bang Đức, Chủ tịch OPEX Capital cho biết các tập đoàn lớn không muốn làm việc với quá nhiều nhà cung cấp cho từng linh kiện vì điều đó làm gia tăng chi phí quản lý và vận hành chuỗi cung ứng.

Theo ông Đức, một sản phẩm hoàn chỉnh luôn được hình thành từ mạng lưới nhiều doanh nghiệp, từ nhà cung cấp nguyên liệu, doanh nghiệp sản xuất linh kiện, các nhà cung ứng tier 3, tier 2, tier 1 trước khi được lắp ráp thành sản phẩm cuối cùng. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn tiếp cận khách hàng như những thực thể độc lập. Đây chính là khoảng trống khiến doanh nghiệp khó cạnh tranh với các hệ sinh thái sản xuất đã phát triển ở nhiều quốc gia.

Thực tế này cũng được ông Nguyễn Ngọc Đăng Khoa, Phó Giám đốc Phát triển kinh doanh Công ty TNHH SMC Cơ khí chính xác Phú Mỹ chia sẻ. Theo ông, các tập đoàn như Samsung yêu cầu toàn bộ nhà máy trong hệ thống phải sản xuất cùng một sản phẩm với cùng thông số kỹ thuật và chất lượng. Việc đáp ứng yêu cầu đồng nhất này rất khó nếu doanh nghiệp hoạt động riêng lẻ, thiếu sự phối hợp trong toàn chuỗi cung ứng.

Ở góc độ khác, ông Đặng Tấn Đức, Viện trưởng Viện R&D Becamex, Giám đốc Dự án Khu công nghiệp Khoa học và Công nghệ Becamex IDC, cho rằng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở từng doanh nghiệp mà còn ở hạ tầng của cả hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ.

Theo ông, doanh nghiệp nhỏ và vừa đang thiếu đồng thời bốn lớp hạ tầng gồm: mặt bằng sản xuất đạt chuẩn; hạ tầng kỹ thuật như điện sạch và xử lý nước thải; hạ tầng số; cùng các dịch vụ dùng chung như phòng thí nghiệm, kiểm định, chứng nhận và gia công mẫu. Nếu mỗi doanh nghiệp phải tự đầu tư toàn bộ những hạng mục này thì gần như không hiệu quả về kinh tế.

“Nhiều doanh nghiệp có năng lực sản xuất nhưng vẫn không vượt qua được các đợt đánh giá của khách hàng FDI do thiếu nhà xưởng đạt chuẩn, phòng thử nghiệm hoặc các chứng nhận cần thiết. Vì vậy, công nghiệp hỗ trợ cần chuyển từ tư duy đầu tư riêng lẻ sang mô hình liên kết cụm ngành, trong đó hạ tầng và dịch vụ dùng chung là yếu tố then chốt”, ông Đức nhấn mạnh.

Để khắc phục tình trạng này, các doanh nghiệp cần hình thành mạng lưới liên kết thay vì hoạt động đơn lẻ. Khi đó, việc tiếp cận các nhà mua hàng quốc tế sẽ dựa trên năng lực tổng thể của cả hệ sinh thái chứ không chỉ của từng doanh nghiệp.

Theo mô hình này, các doanh nghiệp cùng tổ chức thành một đầu mối điều phối, giúp khách hàng chỉ cần làm việc với một đơn vị nhưng vẫn tiếp cận đầy đủ các năng lực cần thiết trong chuỗi cung ứng. Khi doanh nghiệp không chỉ cung cấp từng công đoạn riêng lẻ mà cùng tạo ra một gói giá trị hoàn chỉnh, vị thế thương lượng cũng được cải thiện nhờ giá trị mang lại cho khách hàng lớn hơn.

Bên cạnh liên kết giữa các doanh nghiệp, nhiều chuyên gia cho rằng cần tăng cường vai trò dẫn dắt của các doanh nghiệp đầu chuỗi. Bà Lê Nguyễn Thiên Nga, Viện trưởng Viện Quản trị Chính sách và Chiến lược Phát triển nhận định các tập đoàn lớn không chỉ nên là khách hàng mà còn cần trở thành hạt nhân dẫn dắt, hỗ trợ doanh nghiệp Việt học hỏi cách vận hành theo tiêu chuẩn quốc tế và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Để thúc đẩy quá trình này, ông Võ Sơn Điền, Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ TP. Hồ Chí Minh cho biết, hiệp hội sẽ tiếp tục phát huy vai trò đầu mối kết nối cộng đồng doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ tại TP. Hồ Chí Minh và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Theo ông Điền, hiệp hội sẽ hỗ trợ doanh nghiệp về logistics, quản trị chuỗi cung ứng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và các tiêu chuẩn ESG; đồng thời thúc đẩy hợp tác đầu tư, từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ gắn với các khu công nghiệp và khu công nghệ cao, qua đó nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh các tập đoàn đa quốc gia ngày càng ưu tiên những nhà cung cấp có khả năng đáp ứng trọn gói, cạnh tranh của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ không còn là cuộc đua giữa từng doanh nghiệp riêng lẻ mà là cuộc cạnh tranh giữa các hệ sinh thái sản xuất. Liên kết, chia sẻ hạ tầng và cùng xây dựng năng lực cung ứng đồng bộ sẽ là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao vị thế và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.