Đầu tư công và phát triển hạ tầng: Huy động nguồn lực cho tăng trưởng bền vững

Huy động nguồn lực xã hội và hoàn thiện cơ chế điều phối vùng

Đại biểu Khang Thị Mào (Lào Cai) cho biết, việc huy động các nguồn lực xã hội và đầu tư doanh nghiệp cho hạ tầng chiến lược còn hạn chế, ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế vùng. Bà cho rằng, để đạt được mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững trong giai đoạn 2025-2030, cần có cách tiếp cận chủ động, linh hoạt và liên kết chặt chẽ hơn giữa trung ương và địa phương trong quy hoạch đầu tư.

Theo bà, trước hết cần hoàn thiện cơ chế điều phối phát triển vùng, đảm bảo thống nhất trong quy hoạch và sử dụng nguồn vốn, tránh tình trạng đầu tư dàn trải, manh mún, kém hiệu quả. Cùng với đó, Chính phủ nên nghiên cứu ban hành cơ chế tài chính đặc thù, cho phép hình thành Quỹ đầu tư phát triển vùng nhằm huy động hiệu quả hơn các nguồn vốn xã hội, vốn ODA và vốn doanh nghiệp.

Đại biểu nhấn mạnh, cần ưu tiên bố trí vốn trung hạn cho các dự án hạ tầng chiến lược có tính lan tỏa cao như cao tốc, đường sắt điện khí hóa, vành đai biên giới, cảng hàng không, logistics, giao thông đường thủy, gắn với quy hoạch phát triển liên vùng trung du, miền núi Bắc Bộ - Bắc Trung Bộ - Đồng bằng sông Hồng. Theo bà, sự kết nối đồng bộ này không chỉ giúp tối ưu nguồn lực mà còn tạo trục phát triển liên hoàn, thúc đẩy tăng trưởng xanh và bền vững.

Bà cho rằng, chỉ khi đầu tư công được tổ chức hiệu quả, kết nối chặt chẽ với quy hoạch vùng và địa phương, hạ tầng mới thực sự trở thành đòn bẩy nâng năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia. Bà đề nghị, trong quá trình triển khai, cần tăng cường công khai, minh bạch, đánh giá hiệu quả theo tiêu chí phát triển vùng, không phân bổ vốn theo cơ chế “xin – cho” mà dựa vào tác động kinh tế – xã hội thực tế.

Dòng vốn đầu tư phải được định hướng chiến lược vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao

Cơ cấu lại dòng vốn, nâng cao hiệu quả đầu tư công

Đại biểu Nguyễn Như So (Bắc Ninh) cho rằng, để đầu tư công phát huy vai trò dẫn dắt, cần tái cơ cấu mạnh mẽ dòng vốn, đưa nguồn lực trở lại phục vụ nền kinh tế thực thay vì để luân chuyển trong các hoạt động đầu cơ ngắn hạn. Ông nhận định: “thị trường vốn phải trở thành mạch máu của sản xuất, chứ không chỉ là kênh giao dịch tài chính”.

Theo ông, dòng vốn đầu tư phải được định hướng chiến lược vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như chế biến, chế tạo công nghệ cao, hạ tầng sản xuất, năng lượng sạch và kinh tế xanh, qua đó tạo việc làm ổn định và bền vững. Đại biểu cho rằng, cần phát triển các kênh huy động vốn dài hạn như: quỹ đầu tư, trái phiếu doanh nghiệp, thị trường vốn mạo hiểm, thay vì phụ thuộc gần như hoàn toàn vào tín dụng ngắn hạn ngân hàng.

Ông đề xuất thiết lập cơ chế tái cấp vốn ưu đãi từ 2-5% cho các dự án đổi mới công nghệ, sản xuất xanh, chuyển đổi số và cơ sở hạ tầng kỹ thuật hiện đại. Cơ chế này, theo ông, vừa giúp doanh nghiệp dễ tiếp cận vốn rẻ, vừa tạo động lực khuyến khích khu vực tư nhân tham gia đầu tư vào hạ tầng, thay vì trông chờ vào ngân sách nhà nước.

Đại biểu cũng nhấn mạnh, hiệu quả đầu tư công cần được đánh giá bằng kết quả đầu ra - tức là mức độ đóng góp vào tăng năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Ông đề nghị chuyển tư duy phân bổ vốn từ “bình quân chia đều” sang “theo hiệu quả và mức độ lan tỏa”, coi trọng giám sát, kiểm toán, công khai tiến độ và tác động dự án.

Theo ông, cải cách hành chính trong đầu tư công là điều kiện tiên quyết để khơi thông dòng vốn. Việc số hóa toàn bộ quy trình phê duyệt, đấu thầu, thanh toán và nghiệm thu dự án, cùng với cơ chế “ngầm định chấp thuận” cho các thủ tục rủi ro thấp, sẽ giúp giảm thời gian, chi phí và tăng niềm tin của doanh nghiệp, nhà đầu tư.

Gắn phát triển hạ tầng với chuyển đổi xanh và chuyển đổi số

Ở khía cạnh khác, đại biểu Tạ Đình Thi (Hà Nội) cho rằng, hạ tầng kinh tế cần được phát triển đồng bộ với chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, bởi đây là hai trụ cột song hành của tăng trưởng hiện đại. Ông nhận định, hạ tầng số hiện nay còn thiếu đồng bộ, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, làm hạn chế khả năng ứng dụng công nghệ trong quản lý nhà nước, sản xuất và dịch vụ.

Theo ông, nguồn lực ngân sách còn hạn hẹp, trong khi vốn tư nhân cho hạ tầng xanh và hạ tầng số chưa được huy động hiệu quả. Chính phủ cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào năng lượng tái tạo, công nghệ sạch, hệ thống logistics thông minh và hạ tầng số quốc gia, thông qua mô hình đối tác công - tư (PPP) và ưu đãi tài chính xanh.

Đại biểu đề nghị tích hợp giải pháp công nghệ số và mô hình xanh trong phát triển hạ tầng, nhất là tại ĐBSCL, nơi chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu. Theo ông, phát triển hạ tầng phải đi đôi với bảo vệ môi trường, thích ứng thiên tai, chống sạt lở và xâm nhập mặn, bởi đó không chỉ là nhiệm vụ kinh tế mà còn là vấn đề an ninh quốc gia.

Ông cho biết, tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo trong GDP hiện mới đạt khoảng 24,7%, trong khi công nghiệp xanh và công nghệ cao mới chiếm tỷ lệ nhỏ. Vì vậy, đầu tư hạ tầng gắn với công nghệ sạch, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực sản xuất nội địa và tiến gần hơn tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Đại biểu Tạ Đình Thi khẳng định, phát triển hạ tầng bền vững phải gắn với hệ thống quản trị hiện đại, ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và nền tảng số trong điều hành kinh tế - xã hội. Khi đó, đầu tư công không chỉ là nguồn vốn mồi, mà là bệ đỡ cho chuyển đổi mô hình tăng trưởng, giúp Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với cấu trúc kinh tế hiệu quả, năng suất và bền vững hơn.