Đẩy nhanh công tác xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai

Báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, nguyên nhân là do địa phương chưa dành nguồn lực tương xứng; chất lượng thông tin dữ liệu đầu vào thấp, nhiều biến động. Bên cạnh đó, trang thiết bị, hạ tầng công nghệ thông tin, phần mềm chưa đáp ứng yêu cầu an toàn bảo mật thông tin, kết nối, chia sẻ với các hệ thống thông tin khác, trình độ nhân lực còn hạn chế…

Thời gian tới, bộ sẽ tập trung chuẩn hóa, làm sạch và cập nhật các thửa đất đã được xây dựng ở các định dạng khác nhau, bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”, kết nối với cơ sở dữ liệu dân cư và các hệ thống dữ liệu liên quan. Ngoài ra, đối với những nơi chưa có cơ sở dữ liệu, bộ sẽ tận dụng toàn bộ tài liệu, bản đồ, hồ sơ đất đai đã có để số hóa, đưa vào quản lý.

Theo ông Nguyễn Quang Huy, chuyên gia tài chính ngân hàng, cơ sở dữ liệu đất đai là điều kiện tiên quyết để mở đường cho hàng loạt cải cách quan trọng liên quan đến minh bạch thị trường bất động sản. Luật Đất đai 2024 đặt ra yêu cầu mới về việc xây dựng bảng giá đất hàng năm, trong đó giá đất phải bám sát giá thị trường và có tham khảo dữ liệu giao dịch thực tế. Tuy nhiên, để thực hiện hiệu quả yêu cầu này, việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai là điều kiện tiên quyết.

Trước hết, cơ sở dữ liệu đất đai cung cấp thông tin lịch sử về các giao dịch bất động sản, mục đích sử dụng đất, loại đất và vị trí thửa đất. Đây là những yếu tố then chốt để xác định giá đất một cách chính xác và hợp lý, tránh tình trạng chủ quan, thiếu căn cứ và dễ bị tác động bởi lợi ích cục bộ.

Cơ sở dữ liệu đất đai là điều kiện tiên quyết để mở đường cho hàng loạt cải cách quan trọng liên quan đến minh bạch thị trường bất động sản

“Quan trọng hơn, một cơ sở dữ liệu đất đai được cập nhật đầy đủ và kết nối mở còn là nền tảng để thực hiện công khai hóa thông tin và giám sát xã hội. Khi người dân có thể dễ dàng tra cứu thông tin giá đất, so sánh giữa bảng giá nhà nước ban hành và giá thực tế trên thị trường, họ sẽ có thêm cơ sở để giám sát tính minh bạch của chính sách, góp phần tạo dựng sự đồng thuận xã hội trong việc sử dụng và phân bổ nguồn lực đất đai. Ngược lại, nếu thiếu dữ liệu hoặc dữ liệu không chính xác, bảng giá đất rất khó phản ánh đúng diễn biến của thị trường. Dữ liệu sai không những gây thất thoát nguồn thu ngân sách, mà còn làm méo mó các quyết định đầu tư, mất công bằng giữa các nhóm đối tượng sử dụng đất”, ông Huy phân tích.

Thực tế cho thấy các địa phương đang gặp không ít khó khăn trong xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, trước hết là do chất lượng hồ sơ địa chính giữa các địa phương không đồng đều. Ở nhiều nơi, hồ sơ vẫn lưu trữ dưới dạng giấy, có sai lệch thông tin hoặc thiếu dữ liệu gốc, gây khó khăn trong quá trình số hóa và cập nhật; cũng như ảnh hưởng lâu dài đến độ chính xác và tính tin cậy của hệ thống dữ liệu chung.

Một khó khăn lớn khác là tình trạng thiếu liên kết, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý, trong các lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, xây dựng, tài chính, thuế… Điều này dẫn đến tình trạng dữ liệu đất đai bị phân mảnh, thiếu tính đồng bộ và không thể sử dụng làm nền tảng chung trong việc hoạch định chính sách hay phục vụ người dân. Bên cạnh đó, trình độ cán bộ phụ trách tại các địa phương chưa đồng đều; kinh phí dành cho công tác số hóa bản đồ địa chính còn hạn chế, đặc biệt tại các vùng sâu, vùng xa.

Một số chuyên gia cho rằng, để cơ sở dữ liệu đất đai không chỉ được hoàn thiện mà còn thực sự “sống”, cần xây dựng một hệ sinh thái quản trị dữ liệu đồng bộ, liên ngành và minh bạch, cần có những giải pháp căn bản đồng bộ. Trước tiên phải thể chế hóa trách nhiệm cập nhật dữ liệu. Mỗi cấp chính quyền, mỗi cơ quan liên quan từ cấp xã đến các đơn vị như ngành thuế, nông nghiệp và môi trường, xây dựng phải được quy định rõ ràng về trách nhiệm cập nhật dữ liệu đất đai định kỳ, đặc biệt khi có phát sinh biến động.

Để làm được điều này các hệ thống dữ liệu của sở, ban, ngành, thuế, ngân hàng… phải liên thông với nhau, cơ quan quản lý sẽ có được bức tranh đầy đủ và liên kết về tài sản, dân cư và giao dịch, phục vụ hiệu quả cho quản trị và hoạch định chính sách. Đồng thời, việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến như AI và blockchain trong quản trị dữ liệu đất đai sẽ giúp phân tích, phát hiện sai lệch và tự động cập nhật từ các nguồn giao dịch, làm tăng độ tin cậy và minh bạch của dữ liệu, giảm nguy cơ can thiệp thủ công hoặc làm sai lệch thông tin.

“Ngoài ra, cần thiết lập cơ chế kiểm tra chéo và công khai hóa thông tin một cách có chọn lọc. Khi người dân, doanh nghiệp được phép truy cập và đối chiếu thông tin về quyền sở hữu, quy hoạch hay biến động đất đai, họ sẽ được hưởng lợi từ sự minh bạch, đồng thời chính họ trở thành kênh giám sát hiệu quả, góp phần phát hiện sai sót, tránh lợi ích nhóm và trục lợi chính sách…”, một chuyên gia phân tích.