Để con tàu kinh tế không “lệch ray”

Áp lực từ “thử thách kép”

Phân tích tình hình thế giới, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cho rằng bất ổn tại khu vực Trung Đông và điều chỉnh chính sách của các nền kinh tế lớn đang tác động trực tiếp tới điều hành kinh tế vĩ mô; làm gián đoạn vận tải biển, hàng không và logistics, ảnh hưởng tới an ninh năng lượng, sản xuất kinh doanh và sinh kế người dân. Trước những biến động nhanh và khó lường của kinh tế thế giới, Thủ tướng yêu cầu các cơ quan chức năng cần nắm chắc diễn biến tình hình, đánh giá đúng bản chất tình hình để chủ động phản ứng chính sách linh hoạt, kịp thời và hiệu quả; kết hợp giải pháp trước mắt với giải pháp lâu dài, giải pháp vĩ mô với giải pháp vi mô; phát huy nội lực là cơ bản, chiến lược, lâu dài, đồng thời kết hợp hiệu quả với các nguồn lực bên ngoài.

Ở góc độ chuyên môn, ông Lê Trung Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho biết, xung đột Trung Đông làm gia tăng rủi ro gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu, khiến giá dầu thế giới tăng mạnh. Trong các kịch bản giá dầu thế giới duy trì ở mức cao do chiến sự kéo dài, giá nhiên liệu trong nước có thể tăng tương ứng, qua đó tạo áp lực lên CPI. Theo tính toán sơ bộ của Cục Thống kê, nếu giá dầu tăng mạnh và kéo dài, giá nhiên liệu có thể làm CPI tăng trực tiếp khoảng 1,1-2,8 điểm phần trăm tùy theo mức độ và thời gian của xung đột.

Không chỉ vậy, giá xăng dầu, chi phí giao hàng, chi phí vận tải, bảo hiểm tăng sẽ tạo sức ép lên kiểm soát lạm phát, nhưng mức độ tác động phụ thuộc vào diễn biến giá nhiên liệu thế giới. Trong trường hợp giá nhiên liệu thế giới duy trì ở mức cao trong thời gian dài và chi phí vận tải tăng, có thể làm gia tăng áp lực lạm phát chi phí đẩy, gây khó khăn cho việc thực hiện mục tiêu kiểm soát lạm phát năm 2026 Chính phủ đề ra, ông Hiếu cho biết.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi) phân tích, với Việt Nam - nền kinh tế có độ mở lớn và hội nhập sâu rộng, thử thách đặt ra không nằm ở khoảng cách địa lý, mà ở mức độ liên kết thương mại, tài chính và chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, trong nguy luôn có cơ. Điều quan trọng không chỉ là phòng ngừa rủi ro, mà còn là chủ động nâng cao nội lực để thích ứng và dẫn dắt thay đổi. Chúng ta cần nhìn nhận một cách khách quan rằng, Việt Nam đã tích lũy được kinh nghiệm điều hành qua nhiều giai đoạn biến động toàn cầu. Dự trữ ngoại hối được củng cố, cán cân thương mại duy trì tích cực, nợ công trong giới hạn kiểm soát và chính sách điều hành tỷ giá linh hoạt tạo ra “vùng đệm” quan trọng. Mức độ tác động phụ thuộc lớn vào thời gian và quy mô biến động quốc tế. Nếu căng thẳng được kiểm soát, ảnh hưởng có thể chỉ mang tính ngắn hạn.

Hợp lực duy trì đà tăng trưởng

Trên cơ sở đó, ông Nguyễn Quang Huy đề xuất 3 trụ cột chính sách cần được phát huy đồng bộ. Thứ nhất, điều hành tiền tệ và tài khóa linh hoạt; giữ ổn định kỳ vọng lạm phát là yếu tố then chốt; phối hợp hài hòa giữa kiểm soát giá và hỗ trợ tăng trưởng sẽ giúp củng cố niềm tin thị trường.

Thứ hai, chiến lược dự trữ và đa dạng hóa nguồn cung; tăng cường dự trữ năng lượng hợp lý, mở rộng đối tác thương mại và giảm phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất là giải pháp giảm thiểu rủi ro hệ thống.

Thứ ba, thúc đẩy chuyển đổi năng lượng và tiết kiệm hiệu quả; đầu tư vào năng lượng tái tạo và nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng là bước đi dài hạn, giúp nền kinh tế giảm nhạy cảm với biến động bên ngoài. Bên cạnh ứng phó ngắn hạn, yếu tố quyết định sức bền của nền kinh tế nằm ở năng lực nội sinh. Nâng cao năng suất lao động, phát triển công nghiệp hỗ trợ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng tỷ lệ nội địa hóa sản xuất sẽ giúp Việt Nam giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu. Cải cách thể chế, tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả vận hành quản trị quốc gia cũng là trụ cột quan trọng. Một môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và thuận lợi không chỉ thu hút đầu tư mà còn tạo dư địa để doanh nghiệp phát triển bền vững.

Ở góc độ vĩ mô, Phó Cục trưởng Cục Thống kê nhấn mạnh, mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026 đặt ra yêu cầu cao đối với công tác điều hành vĩ mô trong bối cảnh kinh tế thế giới có nhiều biến động. Trước tình hình này, các cơ quan quản lý tiếp tục theo dõi sát diễn biến giá năng lượng trên thị trường thế giới; điều hành linh hoạt giá xăng dầu trong nước gắn với việc sử dụng phù hợp các công cụ điều tiết như thuế, phí và Quỹ bình ổn giá... Đồng thời, cần tăng cường bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu, kiểm soát chi phí vận tải và hạn chế các yếu tố gây tăng giá bất hợp lý nhằm góp phần ổn định mặt bằng giá và hỗ trợ mục tiêu kiểm soát lạm phát.

Về dài hạn, các chuyên gia khuyến nghị, Việt Nam cần đầu tư mạnh vào hạ tầng logistics, phát triển đội tàu biển quốc tế và chuyển dịch sang sản xuất hàng hóa có giá trị gia tăng cao. Những biến động địa chính trị hiện nay tuy là thách thức, nhưng cũng là cơ hội để doanh nghiệp rà soát chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực quản trị rủi ro. Với sự đồng hành của Chính phủ, sự linh hoạt của doanh nghiệp sẽ là chìa khóa để vượt qua “cơn gió ngược”, duy trì đà tăng trưởng xuất nhập khẩu trong những năm tới.

Không chỉ vậy, để vượt qua khủng hoảng tốt nhất, nền kinh tế cần có sự đồng thuận xã hội cao. Sự đoàn kết của cộng đồng doanh nghiệp, người dân và hệ thống quản lý tạo nên sức mạnh tổng hợp. Khi niềm tin được duy trì, thị trường ổn định hơn; khi kỷ luật tài chính được đảm bảo, hệ thống vững vàng hơn. Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, khát vọng phát triển thịnh vượng cần đi cùng tinh thần trách nhiệm và hợp tác. Mỗi doanh nghiệp, mỗi người dân đều là một mắt xích trong cấu trúc kinh tế chung, ông Nguyễn Quang Huy nhấn mạnh.

“Nếu các giải pháp được triển khai đồng bộ và hiệu quả, đặc biệt là phát huy vai trò của đầu tư công và tiêu dùng nội địa như những động lực quan trọng của tăng trưởng, nền kinh tế vẫn có điều kiện để duy trì đà phục hồi và tạo dư địa cho các hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu thích ứng dần với những biến động của môi trường bên ngoài”, ông Lê Trung Hiếu khẳng định.