Gỡ điểm nghẽn để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản bứt tốc

Nhiều rào cản cản bước tăng trưởng

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất ổn, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tính đến hết tháng 7, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành ước đạt gần 42,6 tỷ USD, tăng khoảng 7% so với cùng kỳ năm trước, tương đương 57,6% kế hoạch năm.

Dù vậy, chặng đường hoàn thành mục tiêu xuất khẩu hơn 74 tỷ USD vẫn còn nhiều thách thức khi thị trường thế giới liên tục biến động, chi phí logistics neo ở mức cao, xung đột địa chính trị kéo dài và xu hướng bảo hộ thương mại ngày càng gia tăng.

Ảnh minh họa

Không chỉ chịu áp lực từ bên ngoài, nhiều "nút thắt" nội tại cũng đang làm giảm sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam. Các thị trường nhập khẩu liên tục nâng cao yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, phát triển xanh và giảm phát thải. Nếu không thích ứng kịp thời, nhiều ngành hàng có nguy cơ mất lợi thế ngay tại những thị trường truyền thống.

Đơn cử như với gạo xuất khẩu, theo ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), Philippines vẫn là thị trường tiêu thụ gạo lớn nhất của Việt Nam, nhưng các chính sách quản lý nhập khẩu mới đang tạo ra không ít khó khăn cho doanh nghiệp.

Theo ông Nam, thay vì xử lý từng vụ việc riêng lẻ, cần thiết lập cơ chế đối thoại thường xuyên giữa hiệp hội lương thực hai nước nhằm giải quyết các vấn đề phát sinh, tạo nền tảng hợp tác lâu dài.

Bên cạnh việc giữ vững các thị trường truyền thống, nhiều chuyên gia cho rằng đa dạng hóa thị trường là giải pháp quan trọng để giảm rủi ro. Châu Phi, Trung Đông hay Mỹ Latin vẫn còn nhiều dư địa cho nông sản Việt Nam, nhất là trong bối cảnh một số thị trường lớn gia tăng các rào cản kỹ thuật.

Không chỉ đối mặt với khó khăn về thị trường, doanh nghiệp xuất khẩu còn chịu áp lực lớn về vốn và chi phí vận chuyển. Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam, chi phí logistics tiếp tục là bài toán nan giải. Những biến động tại khu vực Trung Đông cùng nguy cơ đứt gãy chuỗi vận tải quốc tế khiến cước vận chuyển tăng cao, đặc biệt với các mặt hàng tươi sống có yêu cầu nghiêm ngặt về thời gian và nhiệt độ bảo quản.

Đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho rằng nếu những điểm nghẽn về nguyên liệu và logistics được tháo gỡ, xuất khẩu thủy sản hoàn toàn có thể đạt 12,3-12,5 tỷ USD trong năm nay. Theo Hiệp hội, cần sớm có chính sách hỗ trợ giảm chi phí vận tải, phát triển hệ thống kho lạnh và đội tàu container lạnh nhằm giảm sự phụ thuộc vào các hãng tàu nước ngoài, qua đó nâng cao sức cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Ở lĩnh vực rau quả, một trong những vấn đề được doanh nghiệp phản ánh nhiều là thủ tục cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói còn kéo dài, đặc biệt vào thời điểm chính vụ. Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho rằng việc xử lý hồ sơ chậm không chỉ làm lỡ cơ hội xuất khẩu mà còn gây thiệt hại cho người sản xuất và doanh nghiệp khi nông sản có tính thời vụ rất cao. Bên cạnh đó, tình trạng giả mạo mã số vùng trồng, sử dụng vật tư nông nghiệp chưa đúng quy định, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng vẫn xuất hiện, làm gia tăng nguy cơ hàng hóa bị trả về hoặc mất thị trường.

Theo các chuyên gia, việc đơn giản hóa quy trình cấp mã số vùng trồng, tăng cường số hóa dữ liệu và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm sẽ giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý.

Nâng chất lượng để chinh phục thị trường

Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dư địa tăng trưởng xuất khẩu trong những tháng cuối năm vẫn còn lớn nếu các điểm nghẽn được xử lý kịp thời. Một trong những giải pháp quan trọng là đẩy mạnh ứng dụng Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản quốc gia, chính thức vận hành từ ngày 1/7. Hệ thống này không chỉ giúp minh bạch thông tin sản phẩm mà còn hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu.

Song song với đó, ngành nông nghiệp sẽ tập trung hỗ trợ các ngành hàng có nguy cơ giảm giá trị xuất khẩu thông qua việc cơ cấu lại phân khúc sản phẩm, tăng tỷ trọng chế biến sâu, tháo gỡ vướng mắc về tín dụng, logistics và thông quan.

Các hoạt động xúc tiến thương mại cũng được định hướng theo hướng gắn với mở cửa thị trường, xử lý rào cản kỹ thuật và phát triển các kênh phân phối mới, trong đó ưu tiên những khu vực còn nhiều tiềm năng như ASEAN, Nam Á, Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latin.

Theo các chuyên gia, xuất khẩu nông sản hiện không còn là cuộc cạnh tranh về giá mà chuyển sang cạnh tranh về chất lượng, tính minh bạch và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững. Điều này đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ từ người nông dân, hợp tác xã đến doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Bên cạnh việc mở rộng thị trường, việc xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, tăng cường liên kết chuỗi, kiểm soát chất lượng đầu vào và đẩy mạnh chế biến sâu sẽ quyết định khả năng nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản Việt Nam.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng nhiều biến động, việc tháo gỡ đồng thời các điểm nghẽn về thể chế, tín dụng, logistics, thủ tục hành chính và truy xuất nguồn gốc sẽ là chìa khóa để duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu. Khi những rào cản này được giải quyết, nông, lâm, thủy sản Việt Nam sẽ có thêm dư địa mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và tiến gần hơn tới mục tiêu kim ngạch trên 74 tỷ USD trong năm 2026.