Hà Nội chạy đua xử lý “núi rác” đô thị

Hà Nội đang tăng tốc đầu tư công nghệ xử lý, hướng tới quản lý chất thải bền vững

Hà Nội trước áp lực “núi rác” đô thị

Nhiều năm qua, áp lực chất thải rắn sinh hoạt tại Hà Nội không chỉ đến từ khối lượng phát sinh ngày càng lớn, mà còn xuất phát từ việc mô hình thu gom, vận chuyển và xử lý chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa. Khi dân số, xây dựng và các hoạt động kinh tế cùng tăng nhanh, bài toán rác thải đang trở thành một trong những thách thức lớn đối với môi trường và hạ tầng đô thị Thủ đô.

Theo thống kê, với quy mô dân số khoảng 8,8 triệu người, mỗi ngày Hà Nội phát sinh khoảng 8.500 tấn chất thải rắn sinh hoạt. Nếu không có giải pháp xử lý hiệu quả, con số này được dự báo tăng lên hơn 11.000 tấn/ngày vào năm 2030.

Ông Nguyễn Thanh Sơn, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội (Urenco) cho biết, tỷ lệ thu gom rác thải sinh hoạt tại khu vực đô thị hiện đạt 100%, trong khi khu vực nông thôn đạt khoảng 98%.

Tuy nhiên, tỷ lệ thu gom cao chưa đồng nghĩa bài toán chất thải đã được giải quyết căn cơ. Tại nhiều nơi vẫn xuất hiện điểm tập kết rác hở, nước rỉ rác và mùi hôi tại các khu trung chuyển. Phương tiện thu gom ở một số khu vực còn thủ công, trong khi hạ tầng tái chế, xử lý chưa theo kịp tốc độ phát sinh chất thải.

Áp lực không chỉ đến từ rác sinh hoạt. Dọc các tuyến phố như dốc Vạn Kiếp, Tam Trinh hay Vành đai 2,5, hàng loạt công trình đang được triển khai, kéo theo lượng chất thải xây dựng rất lớn.

Ông Hải Anh, người dân phường Hồng Hà cho biết, hoạt động phá dỡ diễn ra cả ngày lẫn đêm. Vào những ngày nắng nóng, xe cộ qua lại liên tục khiến bụi phát tán, ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt của người dân.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lê Thanh Nam, hiện mỗi ngày Hà Nội phát sinh khoảng 3.000 - 3.400 tấn chất thải rắn xây dựng, thời điểm cao điểm có thể đạt khoảng 10.000 tấn/ngày. Khoảng 90% chất thải rắn xây dựng là vật liệu vô cơ. Dự báo đến năm 2030, khối lượng phát sinh bình quân khoảng 5.000 tấn/ngày.

Trong khi đó, các khu xử lý tập trung của thành phố hiện tiếp nhận, xử lý trung bình hơn 8.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt/ngày. Đáng chú ý, dự báo đến năm 2030, tổng lượng phát sinh khoảng 13.200 tấn/ngày, nhu cầu xử lý tại các khu tập trung khoảng 11.200 tấn/ngày.

Không chỉ phải xử lý lượng rác phát sinh mới, Hà Nội còn đứng trước bài toán xử lý khoảng 34 triệu tấn rác đã chôn lấp tại các Khu xử lý Nam Sơn, Xuân Sơn.

Một dòng chất thải khác cũng đang gia tăng là bùn thải, chủ yếu phát sinh từ nạo vét hệ thống thoát nước, hồ điều hòa và thi công các công trình ngầm, đường sắt đô thị. Hiện khối lượng bùn thải khoảng 1.500 tấn/ngày, có thời điểm dự báo lên đến 7.000 tấn/ngày và đến năm 2030 đạt bình quân khoảng 2.500 tấn/ngày.

Những con số trên cho thấy Hà Nội đang phải xử lý đồng thời nhiều dòng chất thải với đặc tính khác nhau. Nếu chỉ dựa vào các phương thức thu gom, vận chuyển và chôn lấp truyền thống, áp lực lên quỹ đất, hạ tầng và môi trường sẽ ngày càng lớn.

Chuyển từ chôn lấp sang xử lý hiện đại

Trước áp lực gia tăng, Hà Nội đang từng bước mở rộng năng lực xử lý và chuyển dịch sang các công nghệ hiện đại, trong đó ưu tiên đốt phát điện, tái chế và xử lý chất thải ngay tại địa bàn nhằm giảm chi phí vận chuyển.

Đối với chất thải rắn xây dựng, thành phố quy hoạch tại 8 vị trí, với tổng công suất xử lý đến năm 2030 là 7.640 tấn/ngày; đồng thời đang quy hoạch tiếp tại 2 vị trí. Thành phố cũng đã xác định 21 vị trí đất với diện tích khoảng 97,74ha trên địa bàn 15 xã, phường, đáp ứng điều kiện cho thuê tạm với thời hạn 5 năm.

Đây được xem là giải pháp quan trọng trong bối cảnh chất thải xây dựng phát sinh lớn, trong khi tình trạng đổ trộm vẫn gây nhiều hệ lụy về môi trường và mỹ quan đô thị. Việc bố trí các điểm tiếp nhận phù hợp sẽ tạo điều kiện để chất thải được phân loại, vận chuyển và xử lý theo quy định.

Đối với bùn thải, thành phố đang nghiên cứu, thử nghiệm có kiểm soát công nghệ xử lý, tái chế tại diện tích đã hoàn nguyên bãi đổ bùn Yên Mỹ, cạnh khu C Yên Sở, dự kiến hoạt động trước ngày 15-9-2026. Thành phố cũng nghiên cứu đề xuất mô hình thử nghiệm xử lý bùn cho 5 tuyến đường sắt đô thị.

Với chất thải rắn sinh hoạt, thành phố quy hoạch 4 vị trí xử lý, tổng công suất đến năm 2030 là 11.200 tấn/ngày, đủ đáp ứng yêu cầu xử lý khi các dự án đi vào hoạt động. Đáng chú ý, tỷ lệ xử lý chất thải rắn sinh hoạt bằng công nghệ đốt phát điện đã tăng lên 83%, trong khi tỷ lệ chôn lấp trực tiếp giảm còn 17%.

Thành phố đang triển khai các dự án như Nhà máy Amaccao Thành Công, Nhà máy Điện rác Sóc Sơn mở rộng. Khi vận hành theo công suất tối đa, các dự án này được kỳ vọng giúp cân bằng giữa phát sinh và xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn vào cuối năm 2027.

Về định hướng dài hạn, ông Bùi Duy Cường - Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội cho biết, thành phố nghiên cứu triển khai khu tập kết quy mô lớn, xử lý vật liệu và chất thải tại xã Trung Giã với quy mô 90ha và Vật Lại với quy mô 100ha.

Hai khu vực có lợi thế về quỹ đất công và kết nối vận tải đường thủy, qua đó có thể góp phần giảm áp lực giao thông, giảm chi phí vận chuyển, đồng thời phục vụ lưu trữ vật liệu xây dựng và xử lý chất thải xây dựng.

Đánh giá công tác quản lý, thu gom và xử lý chất thải thời gian qua đã có nhiều chuyển biến tích cực, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Nguyễn Trọng Đông yêu cầu tiếp tục đẩy nhanh tiến độ các dự án xử lý rác, từng bước chấm dứt việc chôn lấp rác sinh hoạt.

Đối với lượng rác cũ tại các bãi chôn lấp, các đơn vị liên quan cần nhanh chóng xây dựng đơn giá, định mức và tiêu chuẩn kỹ thuật để có cơ sở triển khai xử lý.

Trong công tác thu gom, ông Nguyễn Trọng Đông đề nghị nhanh chóng bố trí các vị trí thu gom phù hợp, đầu tư trang thiết bị, ứng dụng công nghệ hiện đại và tự động hóa trong thu gom, vận chuyển. Mục tiêu là nâng hiệu quả xử lý, bảo đảm mỹ quan đô thị và vệ sinh môi trường trên các tuyến phố, khu vực dân cư.

Đặc biệt, cần chấm dứt tình trạng đổ trộm chất thải. Ông Đông đề nghị các xã, phường phải khẩn trương bố trí quỹ đất hình thành điểm tập kết, tiếp nhận và đưa công nghệ vào xử lý chất thải rắn xây dựng, tạo điều kiện để các đơn vị xử lý ngay tại địa bàn, qua đó giảm quãng đường và chi phí vận chuyển.

Với tốc độ đô thị hóa ngày càng nhanh, bài toán rác thải của Hà Nội không còn đơn thuần là thu gom cho hết mà phải chuyển sang quản lý toàn bộ vòng đời chất thải. Từ phân loại, thu gom, vận chuyển đến tái chế, xử lý và tái sử dụng, mỗi khâu đều cần được tổ chức theo hướng hiện đại, đồng bộ và tiết kiệm tài nguyên.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giải quyết lượng rác phát sinh mỗi ngày, mà còn xây dựng một hệ thống quản lý chất thải đủ năng lực đáp ứng sự phát triển của Thủ đô, giảm phụ thuộc vào chôn lấp, kiểm soát ô nhiễm và tiến tới mô hình đô thị xanh, sạch, bền vững.