Khi thị trường trái phiếu thoát đáy rủi ro

Tuy nhiên, sự phục hồi này không còn được dẫn dắt bởi quy mô phát hành hay tốc độ tăng trưởng ngắn hạn, mà ngày càng phụ thuộc vào chất lượng tổ chức phát hành và mức độ minh bạch tín nhiệm. Những số liệu cập nhật mới nhất từ báo cáo của VIS Rating cho thấy, thị trường đang rời khỏi “điểm đáy rủi ro”, nhưng chu kỳ tiếp theo sẽ được quyết định bởi chuẩn tín nhiệm, chứ không phải sự nới lỏng điều kiện.

Những con số “đổi pha”

Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng của thị trường trái phiếu doanh nghiệp khi các chỉ báo rủi ro chủ chốt đồng loạt cải thiện. Theo VIS Rating, tỷ lệ trái phiếu chậm trả trong năm đã giảm mạnh xuống mức 1,3%, thấp hơn rất nhiều so với đỉnh 12,2% ghi nhận năm 2023. Đây là tín hiệu cho thấy giai đoạn rủi ro lan rộng đã qua, và thị trường đang dần lấy lại trạng thái ổn định hơn về mặt hệ thống.

Song song với sự sụt giảm của tỷ lệ chậm trả, tiến trình xử lý nghĩa vụ nợ cũng ghi nhận kết quả rõ nét. Trong năm 2025, các tổ chức phát hành đã hoàn trả cho nhà đầu tư khoảng 51 nghìn tỷ đồng nợ gốc chậm trả, tăng 82% so với năm trước. Tỷ lệ thu hồi nợ gốc chậm trả lũy kế đến cuối năm đạt 43,4%, cải thiện đáng kể so với mức 28,5% của năm 2024. Những con số này cho thấy, quá trình khắc phục hậu quả của giai đoạn khủng hoảng trước đó đang diễn ra theo hướng tích cực hơn, không chỉ về mặt tuyên bố mà bằng dòng tiền thực tế.

Ở góc độ quy mô, thị trường trái phiếu doanh nghiệp tiếp tục duy trì vai trò là một kênh dẫn vốn quan trọng. Đến ngày 31/12/2025, tổng giá trị trái phiếu lưu hành đạt khoảng 1.425 nghìn tỷ đồng, tương đương hơn 11% GDP, với 377 tổ chức phát hành và hàng nghìn mã trái phiếu đang lưu hành. Quy mô này phản ánh nhu cầu vốn trung và dài hạn lớn của nền kinh tế, đồng thời đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng thị trường.

Tuy nhiên, sự cải thiện của các chỉ số rủi ro không đồng nghĩa với việc thị trường quay lại quỹ đạo tăng trưởng dễ dãi như trước đây. Trái lại, dữ liệu của VIS Rating cho thấy rủi ro không biến mất, mà đang chuyển từ trạng thái lan rộng sang trạng thái tập trung và có chọn lọc hơn. Chính sự chuyển dịch này đặt nền móng cho một chu kỳ phát triển mới, trong đó chất lượng tín nhiệm trở thành yếu tố quyết định.

Từ “phát hành bằng mọi giá” sang chọn lọc tín nhiệm

Năm 2025, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành mới đạt khoảng 624 nghìn tỷ đồng, tăng 32% so với cùng kỳ. Ngân hàng tiếp tục là nhóm phát hành lớn nhất, với mức tăng 35%, phản ánh nhu cầu bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn trong bối cảnh chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động tiền gửi mở rộng. Bất động sản dân cư cũng ghi nhận mức tăng phát hành khoảng 37%, chủ yếu nhằm phục vụ triển khai dự án mới và tái cơ cấu các khoản nợ đến hạn.

Tuy vậy, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở con số phát hành, mà ở chất lượng của các tổ chức tham gia thị trường. Theo đánh giá của VIS Rating, tỷ lệ tổ chức phát hành mới có hồ sơ tín nhiệm từ mức trung bình trở lên đã tăng lên khoảng 50%, so với 38% của năm 2024. Sự cải thiện này cho thấy các doanh nghiệp phát hành đã có bước chuyển nhất định trong việc củng cố nền tảng tài chính, minh bạch thông tin và quản trị rủi ro.

Một yếu tố mang tính bản lề khác là sự lan tỏa của hoạt động xếp hạng tín nhiệm. Trong năm 2025, có 75 tổ chức phát hành được xếp hạng tín nhiệm lần đầu, tăng khoảng 50% so với năm trước, với mức độ gia tăng mạnh mẽ nhất diễn ra trong quý IV. Động lực chính đến từ các quy định yêu cầu xếp hạng tín nhiệm bắt buộc đối với một số trường hợp phát hành, cùng với kỳ vọng phạm vi áp dụng sẽ tiếp tục mở rộng trong thời gian tới.

Sự gia tăng nhanh chóng của xếp hạng tín nhiệm không chỉ mang ý nghĩa tuân thủ quy định, mà còn phản ánh sự thay đổi trong “luật chơi” của thị trường. Nếu như trước đây, khả năng tiếp cận vốn trái phiếu phần lớn phụ thuộc vào quan hệ, tài sản bảo đảm hoặc kỳ vọng lợi suất, thì nay, hồ sơ tín nhiệm và kết quả xếp hạng đang dần trở thành thước đo trung tâm. Điều này buộc các doanh nghiệp phát hành phải chuyển từ tư duy phát hành bằng mọi giá sang tư duy phát hành có chọn lọc, dựa trên năng lực tài chính thực chất.

Chu kỳ mới được quyết định bởi ai?

Mặc dù các chỉ báo tổng thể đã cải thiện, VIS Rating cũng chỉ ra rằng rủi ro vẫn còn tồn tại và tập trung chủ yếu ở một số nhóm doanh nghiệp bất động sản từng phát sinh chậm trả trong các năm trước. Nguyên nhân đến từ áp lực dòng tiền và lợi nhuận còn hạn chế trong giai đoạn tái cơ cấu, khi nhiều dự án vẫn đang trong quá trình khởi động lại hoặc chưa đạt điểm hòa vốn. Điều này cho thấy, quá trình “làm sạch” thị trường chưa kết thúc, mà đang bước vào giai đoạn sàng lọc sâu hơn.

Ở phía cầu, hành vi của nhà đầu tư phản ánh rõ nét sự thận trọng. Trên thị trường thứ cấp, giá trị giao dịch bình quân năm 2025 đạt khoảng 6 nghìn tỷ đồng mỗi ngày, tăng 23% so với năm trước, nhưng phần lớn giao dịch tập trung vào trái phiếu ngân hàng và bất động sản, chiếm khoảng 75% tổng giá trị. Đáng chú ý, các giao dịch chủ yếu xoay quanh những trái phiếu có kỳ hạn còn lại dưới ba năm, cho thấy nhà đầu tư vẫn ưu tiên an toàn và khả năng thanh khoản trong bối cảnh khẩu vị rủi ro chưa hoàn toàn phục hồi.

Sự kết hợp giữa hành vi thận trọng của nhà đầu tư và chuẩn mực tín nhiệm ngày càng rõ ràng đang tạo ra một cơ chế kỷ luật mới cho thị trường. Trong cơ chế này, doanh nghiệp phát hành không còn dễ dàng tiếp cận vốn nếu không đáp ứng các tiêu chuẩn về minh bạch và năng lực tài chính, trong khi nhà đầu tư có thêm công cụ để phân biệt rủi ro và định giá chính xác hơn.

Theo logic mà VIS Rating đưa ra, chu kỳ phát triển tiếp theo của thị trường trái phiếu doanh nghiệp sẽ không được quyết định bởi các biện pháp hỗ trợ mang tính tình thế, mà bởi chính kỷ luật nội tại của thị trường. Doanh nghiệp nào cải thiện được hồ sơ tín nhiệm sẽ có lợi thế về chi phí vốn và khả năng phát hành, trong khi những doanh nghiệp không đáp ứng được chuẩn mực mới sẽ bị thu hẹp không gian tiếp cận vốn.