Kịch bản nào có thể khiến Fed phải tăng lãi suất?

Lo ngại lạm phát, song chưa vội tăng lãi suất

Dữ liệu vừa được Cục Phân tích kinh tế thuộc Bộ Thương mại Mỹ công bố mới đây cho thấy, chỉ số giá chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCE) – thước đo lạm phát ưa thích của Fed – tiếp tục tăng tốc trong tháng 4 lên cao nhất kể từ tháng 5/2023 là 3,5%. Đáng chú ý là lạm phát vẫn chưa có dấu hiệu giảm tốc khi mà chiến sự tại Iran đẩy giá dầu thô đứng ở mức cao.

Điều đó không khỏi khiến các nhà hoạch định chính sách của Fed lo ngại. “Vẫn còn quá sớm để đánh giá quy mô và tính dai dẳng của các tác động kinh tế từ cuộc xung đột Iran”, Phó Chủ tịch Fed Michelle Bowman cho biết và nhấn thêm rằng “nếu sự gián đoạn kéo dài đến nửa cuối năm, chúng ta có thể bắt đầu thấy những tác động rộng hơn đến lạm phát”.

Tương tự, Chủ tịch Fed Kansas City Jeffrey Schmid cũng cho biết, “mối quan ngại chính của tôi là lạm phát, hiện đang quá cao và đã vượt mục tiêu quá lâu”. Chủ tịch Fed St. Louis Alberto Musalem cũng cho rằng, “nếu chúng ta không thấy giảm phát trong một đến hai quý tới, điều đó sẽ khiến tôi lo ngại”. “Hiện tại, quan điểm của tôi là rủi ro nghiêng về phía lạm phát nhiều hơn là về phía thị trường lao động”.

Thế nhưng cho đến nay, phần đông các quan chức Fed vẫn do dự với việc tăng lãi suất. Theo đó một số thì cho rằng, việc tăng lãi suất vẫn “ở thì tương lai” khi lạm phát không có dấu hiệu suy giảm; hoặc cho rằng “chính sách tiền tệ vẫn ở vị thế tốt”.

Chẳng hạn Thống đốc Fed Lisa Cook cho biết mới đây rằng, bà cảm thấy Fed nên giữ lãi suất ngắn hạn ổn định vào lúc này, nhưng với thuế quan, chiến tranh Iran và sự bùng nổ đầu tư liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) đẩy giá cả lên cao, bà sẵn sàng tăng lãi suất nếu cần thiết.

Ngay cả một nhà hoạch định chính sách được cho là có quan điểm khá “diều hâu” như Chủ tịch Fed Kansas City Jeffrey Schmid cũng cho rằng, “chúng tôi không quá thắt chặt ở giai đoạn này và tôi nghĩ rằng có một số cuộc thảo luận rằng chúng ta cần bắt đầu xem xét những công cụ nào chúng ta có để thực sự thắt chặt hơn một chút”, tùy thuộc vào diễn biến của cú sốc dầu mỏ trong bối cảnh lạm phát đã cao.

Trong khi đó, Chủ tịch Fed New York John Williams – một nhà hoạch định chính sách có tầm ảnh hưởng của Fed – tiếp tục lặp lại phát biểu trước đây của mình là chính sách tiền tệ vẫn đang ở vị thế tốt. “Hiện tại, chính sách tiền tệ của Fed đang ở đúng vị trí mà chúng tôi mong muốn”, ông nói hôm 28/5.

Theo Williams, chính sách của Fed “hơi hạn chế” và “nhìn xa hơn… chúng tôi đang ở vị thế tốt để tiếp tục tìm hiểu những gì xảy ra với cuộc xung đột, với các dữ liệu khác, trước khi chúng tôi cần đưa ra quyết định” về việc thay đổi lãi suất.

Điều gì có thể khiến Fed tăng lãi suất

Theo các nhà phân tích, việc các quan chức Fed vẫn do dự với việc tăng lãi suất cũng là điều dễ hiểu, bởi đó không phải là kịch bản mà họ mong đợi.

Quả vậy, sau 6 lần cắt giảm lãi suất trong hai năm 2024 - 2025, Fed đã giữ nguyên lãi suất ở mức 3,50% - 3,75% suốt từ đầu năm 2026 đến nay. Đáng chú ý là dù chiến sự tại Iran đẩy giá dầu tăng cao tạo áp lực lớn đến lạm phát, song Fed vẫn giữ nguyên định hướng nới lỏng tại cuộc họp chính sách diễn ra vào cuối tháng 4.

Trong khi đó, tân Chủ tịch Fed Kevin Warh được xem là người có quan điểm khá ôn hòa và trong phát biểu nhậm chức, ông vẫn tuyên bố rằng Fed vẫn có thể tiếp tục giảm lãi suất.

Vậy kịch bản nào sẽ buộc Fed phải thay đổi chính sách mạnh mẽ và tăng lãi suất?

Theo Matthew Luzzetti - Nhà kinh tế trưởng về Mỹ tại Deutsche Bank, đó không phải là sự tăng mạnh hơn nữa của giá dầu. Thay vào đó, kịch bản có nguy cơ tăng lãi suất cao nhất trong năm nay là nếu cuộc chiến Iran tiếp tục theo hướng bế tắc và bất ổn hiện tại, khiến giá dầu vẫn ở mức cao chưa từng có,

Trong kịch bản đó, “giá năng lượng chưa tăng đủ để làm suy yếu một nền kinh tế vững mạnh, nhưng đã tăng đủ để củng cố động lực lạm phát”, Luzzetti nói. Giá dầu tăng cao có thể ảnh hưởng đến lạm phát lõi và người tiêu dùng sẽ chấp nhận giá cao hơn, tạo điều kiện cho các công ty tăng giá hơn nữa, điều này có thể gây ra một vòng xoáy - kết quả tồi tệ nhất đối với Fed.

Điều đáng lo ngại, theo một số chuyên gia, kịch bản có nguy cơ tăng lãi suất cao nhất cũng là kết quả có khả năng xảy ra nhất.

Tina Fordham - Chiến lược gia địa chính trị trưởng tại Fordham Global Foresight có trụ sở tại London cho rằng, bất chấp tất cả những cuộc thảo luận trong tuần qua về một thỏa thuận hòa bình tạm thời giữa Mỹ và Iran, một hiện trạng hỗn loạn tương tự như tình hình hiện tại có thể sẽ kéo dài trong nhiều tháng. Đến cuối mùa hè, cuộc xung đột với Iran “có lẽ sẽ ở trong tình trạng rất giống với hiện tại”, Fordham nói trong một cuộc phỏng vấn với Bloomberg.

Thậm chí theo Luzzetti của Deutsche Bank, ngay cả khi chiến sự chấm dứt và eo biển Hormuz được mở cửa trở lại, điều đó cũng chỉ làm trì hoãn - chứ không loại bỏ - khả năng tăng lãi suất. Ông lưu ý rằng cú sốc năng lượng gần đây không phải là động lực quan trọng nhất của lạm phát; lạm phát lõi, không bao gồm giá năng lượng và thực phẩm, đã tăng trước chiến tranh, và có lý do để tin rằng nó vẫn tiếp diễn.

“Ngay cả khi chúng ta đạt được một giải pháp trong thời gian ngắn [cho cuộc xung đột], vẫn có khả năng Fed sẽ tăng lãi suất, hoặc trong năm nay hoặc đến năm 2027”, Luzzetti nói.

Còn trong trường hợp giá dầu tăng mạnh và kéo dài, theo Luzzetti, có thể khiến Fed phân vẫn giữa giảm lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng đang bị ảnh hưởng bởi giá dầu với việc tăng lãi suất để kiềm chế làm phát.